Có những cơn mưa đi qua rất nhanh, để lại trên mái nhà vài tiếng tí tách, trên con đường vài vũng nước nhỏ và trong lòng người một chút se lạnh. Thế nhưng, cũng có những cơn mưa kéo dài dai dẳng, nặng hạt như không biết mệt, khiến những dòng sông vốn hiền hòa bỗng trở nên dữ dằn, khiến những con đường quen thuộc chìm dần dưới màu nước đục ngầu. Khi ấy, lũ về.

Lũ không chỉ mang theo nước. Lũ mang theo cả những nỗi lo, những tiếng thở dài và những giấc ngủ chập chờn của người dân. Trong những ngày mưa lũ, một căn nhà bình thường bỗng trở thành nơi người ta cố giữ lấy từng món đồ, từng bao thóc, từng chiếc xe máy. Một con đường vốn đông người qua lại bỗng biến thành dòng nước mênh mông. Cánh đồng xanh hôm nào chỉ sau một đêm đã chìm nghỉm, những ngọn lúa non ngoi lên yếu ớt giữa biển nước.

Người dân vùng lũ thường quen với gian khó. Họ đã từng trải qua những mùa mưa, từng nghe tiếng nước sông dâng, từng kê cao đồ đạc mỗi khi trời chuyển mưa. Nhưng sự quen thuộc ấy không có nghĩa là họ không đau. Có những mất mát dù trải qua bao nhiêu lần, con người vẫn không thể nào quen được.

Tôi từng nhìn thấy những người mẹ trong ngày nước lớn. Họ không nghĩ nhiều đến mình. Việc đầu tiên là bế con lên chỗ cao, rồi quay lại nhặt từng bao gạo, từng chiếc chăn, vài bộ quần áo. Những thứ tưởng như nhỏ bé trong ngày thường, đến lúc nước dâng lại trở nên quý giá vô cùng. Một chiếc nồi, một bao thóc, một chiếc giường, một chiếc tủ… đều là công sức bao ngày tháng lao động.

Có người cả đời chỉ mong xây được một căn nhà nhỏ. Căn nhà không cần rộng, chỉ cần đủ để che mưa che nắng, đủ cho vợ chồng và đàn con có một nơi trở về. Vậy mà sau một trận lũ, nước tràn qua cửa, ngập đến tận mái. Những bức tường ngấm nước, nền nhà ngập bùn, đồ đạc nổi lềnh bềnh. Người chủ đứng trước cửa nhìn vào mà không biết phải bắt đầu từ đâu. Bao năm chắt chiu có thể bị cuốn đi chỉ trong vài giờ.

Đau nhất có lẽ là những người nông dân. Họ sống nhờ ruộng đồng, nhờ mảnh vườn, nhờ đàn gia súc, đàn gia cầm. Mỗi hạt thóc là mồ hôi. Mỗi luống rau là những buổi sớm cúi mình ngoài đồng. Mỗi con lợn, con gà là một phần vốn liếng. Thế nhưng, nước lũ chẳng phân biệt đâu là tài sản lớn, đâu là tài sản nhỏ. Nó cứ thế tràn qua, cuốn đi những gì người dân đã vun vén suốt cả mùa.

Vậy nên, khi nước rút, người dân cần nhiều hơn những lời động viên. Họ cần được giúp dựng lại nhà cửa, khôi phục sinh kế, sửa đường, sửa cầu, khơi thông ruộng đồng. Những bao gạo cứu trợ giúp họ vượt qua những ngày trước mắt nhưng một sinh kế bền vững mới giúp họ bước tiếp trên chặng đường dài.

Trong hoạn nạn, tình người thường hiện lên đẹp nhất. Có những chiếc thuyền nhỏ đi xuyên dòng nước lớn để đưa người già và trẻ em đến nơi an toàn. Có những người dân ở vùng cao hơn chia sẻ từng bao gạo, chai nước. Có những người thức trắng đêm nấu cơm, chuẩn bị quần áo, thuốc men gửi về vùng ngập. Những bàn tay xa lạ bỗng nắm lấy nhau trong lúc khó khăn, để người đang chìm trong nước hiểu rằng: họ không bị bỏ lại.

Rồi nước cũng sẽ rút. Mây sẽ tan. Bầu trời sẽ trở lại trong xanh. Trên những mái nhà, người ta lại nghe tiếng chổi quét bùn. Ngoài đồng, những người nông dân lại bắt đầu gieo trồng. Trẻ nhỏ lại cắp sách đến trường. Những con đường lại có tiếng xe qua lại…

Thiên tai có thể nhấn chìm nhà cửa, ruộng vườn, nhưng không thể nhấn chìm ý chí sống của con người. Người dân sau lũ lại đứng lên, lại dựng nhà, lại gieo hạt, lại bắt đầu một mùa mới. Bởi họ hiểu rằng cuộc đời dù có những ngày nước trắng trời, cuối cùng vẫn phải hướng về phía bình minh.

HÀ PHÁP DANH

Nguồn: Tạp chí VHNT số 655, tháng 9/2026