Không đơn thuần là một hoạt động trưng bày nghệ thuật, Triển lãm "Miền lưu dấu" còn là hành trình thị giác đưa người xem bước vào thế giới của nghệ thuật đồ họa – nơi những lớp ký ức, dấu ấn thời gian và chiều sâu cảm xúc được lưu giữ qua từng bản in. Hơn 70 tác phẩm khắc gỗ, khắc kẽm, thạch bản… thuộc sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM được giới thiệu trong "Miền lưu dấu" tạo nên một cuộc đối thoại giàu chất liệu giữa nghệ thuật và đời sống.
Triển lãm được sắp đặt theo bốn chủ đề mang tính chuyển tiếp, dẫn dắt người xem đi từ miền ký ức lịch sử, qua những vùng đất đã đi qua, đến các tìm tòi về ngôn ngữ biểu đạt nghệ thuật và cuối cùng trở lại với nhịp sống đời thường hôm nay. Mỗi không gian như một lát cắt thời gian, góp phần khắc họa hành trình phát triển của nghệ thuật đồ họa Việt Nam cũng như tâm tư, góc nhìn của nhiều thế hệ họa sĩ.
Theo ông Trần Minh Công - Phó Giám đốc phụ trách Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, khác với hội họa được thể hiện trực tiếp bằng nét cọ, nghệ thuật đồ họa là kết quả của một quá trình trung gian đầy nghiêm cẩn giữa tư duy nghệ sĩ và đặc tính vật liệu. Đó là sự đối thoại giữa người nghệ sĩ với thớ gỗ qua từng đường khắc, là phản ứng hóa học trên bề mặt kim loại, hay kỹ thuật lưu giữ màu sắc tinh tế của thạch bản. Chính sự phức hợp trong kỹ thuật chế tác, cùng yêu cầu chính xác gần như tuyệt đối, đã khiến mỗi bản in trở thành một “miền nghệ thuật” riêng biệt, lưu giữ trọn vẹn cảm xúc và tư duy sáng tạo của nghệ sĩ.
Mở đầu triển lãm là chủ đề “Những ký ức còn lại” đưa người xem ngược dòng thời gian qua những tác phẩm gợi nhắc về lịch sử đấu tranh và ký ức chiến tranh của dân tộc. Tại đây, các tác phẩm của những họa sĩ như Lê Lam, Huỳnh Quốc Trọng, Trịnh Kim Vinh, Phạm Nguyên Cẩn… tái hiện không khí của một thời kỳ nhiều biến động bằng ngôn ngữ tạo hình cô đọng, giàu tính biểu cảm. Những đường khắc mạnh, dứt khoát cùng mảng màu tương phản không chỉ kể lại câu chuyện lịch sử mà còn gợi nên chiều sâu cảm xúc về sự hy sinh, mất mát và ý chí bền bỉ của con người Việt Nam.
Nếu “Những ký ức còn lại” mang màu sắc hồi tưởng, thì chủ đề “Những nơi đã đi qua” lại mở ra một không gian đậm chất văn hóa và đời sống Việt Nam. Qua các tác phẩm của Lê Thanh Trừ, Trần Nguyên Đán, Nguyễn Đức Hòa, Nguyễn Phú Hậu hay Trần Khánh Chương… hình ảnh quê hương hiện lên vừa gần gũi vừa giàu chất thơ. Từ bến xe thổ mộ chợ Bến Thành, phố cổ Hội An, Hồ Gươm, làng Sình xứ Huế đến chợ nổi miền Tây hay hội đền Hùng… tất cả được tái hiện bằng kỹ thuật khắc gỗ với những đường nét mộc mạc, giàu nhịp điệu, chất chứa tình yêu quê hương, niềm tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc.
Đặc biệt, ở chủ đề “Những không gian đang chuyển động” giới thiệu các tác phẩm thạch bản của họa sĩ Lê Bá Đảng. Các nhà chuyên môn đánh giá, những tìm tòi của ông trong kỹ thuật in chồng màu, xử lý sắc độ và bề mặt giấy đã đưa nghệ thuật đồ họa vượt khỏi giới hạn tái hiện hiện thực thông thường. Trong thế giới tạo hình của Lê Bá Đảng, không gian như luôn chuyển động, mở ra nhiều tầng liên tưởng về con người, thiên nhiên và triết lý tồn tại. Những gam màu, lớp hình và nhịp điệu thị giác hòa quyện, tạo nên cảm giác vừa siêu thực vừa giàu chiều sâu nội tâm.
Khép lại hành trình là chủ đề “Những ngày đang sống”, đưa người xem trở về với nhịp sống bình dị của đời thường qua các tác phẩm như Biệt phố làng chài, Lò gạch Sa Đéc, Sau lũy tre làng, Các bà cụ têm trầu ngày hội hay Làm bánh chưng. Không còn những dư âm lịch sử hay những tìm tòi giàu tính triết luận, các tác phẩm ở phần này mang đến cảm giác gần gũi, ấm áp với hình ảnh lao động, sinh hoạt và phong tục quen thuộc của người Việt. Qua đó, nghệ thuật không còn đứng tách biệt mà trở thành một phần của đời sống, lưu giữ vẻ đẹp của những điều bình dị đang dần trôi qua theo thời gian.
Thông qua triển lãm chuyên đề Miền lưu dấu, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM không chỉ mong muốn giới thiệu giá trị của nghệ thuật đồ họa Việt Nam mà còn góp phần gìn giữ và lan tỏa các giá trị di sản văn hóa trong đời sống đương đại.
