Thứ Bảy, 29/08/2026 - 16:45

Lễ cưới người Chăm Islam tỉnh Tây Ninh: Từ nghi lễ đến bản sắc

Không chỉ là nghi thức đánh dấu sự kết duyên của đôi trai gái, lễ cưới của người Chăm Islam ở Tây Ninh còn là không gian văn hóa lưu giữ đức tin, nếp sống, bản sắc cộng đồng và những giá trị truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ. Qua từng nghi lễ, từ lễ hỏi, nạp tài đến nghi thức đưa rể độc đáo, vẻ đẹp văn hóa của cộng đồng Chăm Islam tiếp tục được gìn giữ giữa dòng chảy của đời sống hiện đại.

Nghi thức cầu nguyện trong đám cưới người Chăm Islam, thể hiện ước muốn bình an tới gia đình, người thân và cô dâu chú rể

Hôn nhân - nơi kết nối đức tin, gia đình và cộng đồng

Trong đời sống văn hóa của mỗi cộng đồng, phong tục cưới hỏi luôn chứa đựng những quan niệm sâu sắc về con người, gia đình và các chuẩn mực xã hội. Với người Chăm Islam ở Tây Ninh, lễ cưới không chỉ là ngày vui của đôi trẻ mà còn là sự kiện có ý nghĩa đối với gia đình, dòng họ và cộng đồng. Ở đó, những giá trị về đức tin, trách nhiệm, sự gắn kết và ý thức gìn giữ truyền thống được thể hiện qua từng nghi thức.

Tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI diễn ra tại Ninh Thuận vào cuối tháng 6 vừa qua, đoàn nghệ thuật quần chúng người Chăm Islam tỉnh Tây Ninh đã phục dựng lại lễ cưới truyền thống của dân tộc mình. Không gian tái hiện ấy không chỉ mang đến cho công chúng hình ảnh về một nghi lễ đặc sắc, mà còn góp phần giới thiệu những giá trị văn hóa đã được cộng đồng Chăm Islam gìn giữ trong đời sống.

Đối với cộng đồng Chăm Islam, hôn nhân trước hết là sự gắn kết thiêng liêng giữa hai con người, đồng thời là sự tiếp nối của dòng tộc, huyết thống. Kết hôn không chỉ nhằm xây dựng một gia đình mới mà còn mang ý nghĩa duy trì nòi giống, củng cố mối quan hệ giữa các thành viên trong cộng đồng. Bởi vậy, mỗi nghi thức trong lễ cưới đều được thực hiện với sự trang trọng và tuân thủ những quy định của giáo lý giáo luật Hồi giáo Islam.

Trong lễ hỏi,
hai gia đình gặp gỡ trong không khí trang trọng và
vui mừng — Trong lễ hỏi, hai gia đình gặp gỡ trong không khí trang trọng và vui mừng

Theo chị Ênha Sina, trưởng nhóm của đoàn dân tộc Chăm tỉnh Tây Ninh, trước đây việc cưới hỏi thường có sự tham gia của người mai mối hoặc do gia đình hai bên định hướng. Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của đời sống xã hội, việc mai mối hiện nay không còn phổ biến. Nam nữ có điều kiện tìm hiểu, lựa chọn bạn đời dựa trên tình cảm và sự tự nguyện nhiều hơn.

Sau quá trình tìm hiểu, Giáo cả (chức sắc tôn giáo có vai trò trung tâm trong việc chủ trì các nghi thức hôn lễ theo giáo luật Hồi giáo) dẫn chú rể đến ra mắt nhà gái. Đây là bước khởi đầu quan trọng, thể hiện sự đồng thuận của hai bên gia đình trước khi đôi trai gái chính thức bước vào cuộc sống hôn nhân.

Sau khi thống nhất ngày cưới, nghi thức hôn nhân của người Chăm Islam ở Tây Ninh được tiến hành qua hai giai đoạn chính: lễ hỏi và lễ cưới. Trong lễ hỏi, hai gia đình gặp gỡ trong không khí trang trọng và vui mừng. Giáo cả tiến hành nghi thức nạp tài (A Cách Ni Ca) trước sự chứng kiến của người thân, họ hàng và cộng đồng. Nghi thức này thể hiện sự gắn kết giữa hai gia đình, đồng thời là lời xác nhận cho mối quan hệ đã được hình thành. Tiếp đó, Giáo cả đọc kinh chúc phúc, cầu mong sự chứng giám và ban phước của đức Allah dành cho đôi trẻ. Với người Chăm Islam, đây là thời khắc thiêng liêng, bởi hôn nhân không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ quan hệ gia đình mà còn gắn với niềm tin tôn giáo và những chuẩn mực đạo đức của cộng đồng.

Với người Chăm Islam Tây Ninh, lễ cưới không chỉ là ngày vui của đôi trẻ mà còn là sự kiện có ý nghĩa đối với gia đình, dòng họ và cộng đồng

Những nghi thức gửi gắm giá trị văn hóa

Theo truyền thống, lễ cưới của người Chăm Islam thường diễn ra trong ba ngày với những phần việc và nghi thức riêng. Ngày đầu tiên là thời điểm gia đình hai bên tập trung chuẩn bị, từ dựng rạp, sắp xếp không gian tổ chức đến làm các loại bánh phục vụ lễ cưới. Ngày thứ hai được gọi là ngày “lên ghế”, hay còn gọi là “lên giường”, chuẩn bị cho nghi thức chính. Ngày thứ ba là lễ He Pengan Tin – nghi thức đưa rể sang nhà gái. Đây là một trong những nét đặc sắc nhất trong lễ cưới của người Chăm Islam Tây Ninh. Nếu ở nhiều cộng đồng khác, nhà trai thường tổ chức rước dâu thì trong phong tục của người Chăm Islam, chú rể được gia đình và cộng đồng đưa đến nhà gái. Nghi thức này phản ánh dấu ấn của chế độ mẫu hệ, đồng thời cho thấy vị trí quan trọng của gia đình bên ngoại trong đời sống cộng đồng.

Cũng chính vì vậy mà không gian nhà gái thường được chuẩn bị chu đáo hơn nhà trai. Bên cạnh việc trang trí khu vực tổ chức lễ cưới, phòng của cô dâu, đặc biệt là chiếc giường cưới được chăm chút cẩn thận bởi nó không chỉ là vật dụng trong đời sống sinh hoạt mà còn mang ý nghĩa biểu tượng. Sự chuẩn bị công phu của gia đình nhà gái thể hiện sự quan tâm dành cho con gái, đồng thời gửi gắm mong ước về một cuộc sống hôn nhân hạnh phúc, bình an và bền vững cho đôi vợ chồng trẻ.

Một nét đẹp trong lễ cưới Chăm Islam là tinh thần cộng đồng luôn hiện diện trong từng công việc chuẩn bị. Khi trong xóm làng có gia đình tổ chức hôn lễ, bà con, họ hàng thường đến hỗ trợ, người chuẩn bị không gian cưới, người làm bánh, người lo các công việc phục vụ ngày vui. Chính sự chung tay ấy tạo nên sự gắn bó giữa các thành viên trong cộng đồng.

Những người thân, đặc biệt là các cô gái trẻ, luôn ở bên hỗ trợ cô dâu trong quá trình chuẩn bị trang phục, trang điểm và thực hiện nghi lễ

Trong những loại bánh truyền thống xuất hiện trong lễ cưới của người Chăm Islam Tây Ninh, bánh Habum (bánh bông lan Chăm) là món ăn mang nhiều ý nghĩa. Bánh có vị ngọt, béo, xốp và thơm, thường được đổ bằng những khuôn kim loại nhỏ. Hình dáng nở phồng của chiếc bánh được cộng đồng gửi gắm mong ước về sự sinh sôi, phát triển, cuộc sống gia đình sung túc và hạnh phúc.

Khi mọi công việc chuẩn bị hoàn tất, nhà trai cùng họ hàng, bạn bè đưa chú rể sang nhà gái trong không khí vui mừng. Tiếng trống, tiếng nhạc và sự chúc tụng của mọi người tạo nên không gian vừa trang trọng vừa rộn ràng, đánh dấu thời khắc quan trọng trong cuộc đời của đôi trẻ.

Trong lễ cưới, cô dâu là nhân vật nhận được sự chăm sóc đặc biệt của gia đình và cộng đồng. Những người thân, đặc biệt là các cô gái trẻ, luôn ở bên hỗ trợ cô dâu trong quá trình chuẩn bị trang phục, trang điểm và thực hiện nghi lễ. Sự quan tâm ấy không chỉ thể hiện tình cảm gia đình mà còn phản ánh vai trò của người phụ nữ trong đời sống Chăm Islam.

Trang phục cưới của cô dâu Chăm Islam cũng mang những nét riêng. Không hướng đến sự phô trương mà đề cao sự kín đáo, duyên dáng, thể hiện vẻ đẹp nền nã và phù hợp với những chuẩn mực văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng. Chú rể cũng mặc trang phục truyền thống lịch lãm, mạnh mẽ và trang nghiêm, biểu tượng cho trách nhiệm, sự trưởng thành và vai trò của người đàn ông trong gia đình.

Trong thời khắc quan trọng nhất của lễ cưới, Giáo cả giữ vai trò là người dẫn dắt và chứng nhận sự nên duyên của đôi trai gái. Hình ảnh chú rể được che ô, được Giáo cả dẫn đến trao tận tay cô dâu là một nghi thức giàu ý nghĩa, thể hiện sự trang trọng của việc kết nối hai con người trong đời sống hôn nhân.

Sau khi các nghi thức hoàn tất, Giáo cả thay mặt gia đình hai bên đọc kinh lần cuối, cầu chúc đôi vợ chồng trẻ nhận được sự chứng giám và ban phước của đức Allah. Trong niềm vui, sự chúc tụng của người thân, bạn bè và cộng đồng, lễ cưới khép lại, mở ra một hành trình mới với những kỳ vọng về một cuộc sống gia đình hạnh phúc.

Giữ hồn phong tục cưới giữa dòng chảy của đời sống hiện đại

Cũng như nhiều phong tục truyền thống khác, lễ cưới của người Chăm Islam ở Tây Ninh đang có sự vận động để thích ứng với những thay đổi của đời sống xã hội. Sự giao lưu văn hóa giữa các cộng đồng đã tạo nên những biến đổi nhất định trong cách thức tổ chức hôn lễ, song những giá trị cốt lõi gắn với gia đình, dòng họ, tín ngưỡng và tinh thần cộng đồng vẫn được duy trì.

Chị Hoàng Thị Quý Tâm – Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh Tây Ninh cho biết, do sinh sống gần gũi với nhiều dân tộc khác, đặc biệt là người Việt (Kinh), văn hóa truyền thống của người Chăm Islam ở Tây Ninh có sự giao thoa, tạo nên tính mở và linh hoạt trong đời sống hiện nay.

Theo đó, phong tục cưới hỏi của người Chăm Islam cũng có những thay đổi nhất định. Một số yếu tố trong lễ cưới ngày nay có sự tương đồng với người Kinh như việc lựa chọn khách mời, trang phục, địa điểm tổ chức hay sự xuất hiện của các món ăn hiện đại bên cạnh những món ăn truyền thống. Thời gian tổ chức lễ cưới cũng được điều chỉnh phù hợp hơn với điều kiện thực tế, từ ba ngày theo phong tục trước đây có thể rút gọn còn một hoặc hai ngày.

Tuy nhiên, những thay đổi về hình thức không làm mất đi giá trị cốt lõi của phong tục. Bởi phía sau mỗi nghi lễ vẫn là sự tôn trọng đối với hôn nhân, sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình, dòng họ và niềm tin tôn giáo đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng Chăm Islam.

Lễ cưới của người Chăm Islam ở Tây Ninh không hướng đến sự xa hoa, phô trương mà đề cao sự trang trọng, ấm áp và tính cộng đồng. Chính sự gắn kết ấy làm nên vẻ đẹp riêng của phong tục cưới Chăm Islam. Đó không chỉ là một nghi lễ hôn nhân, mà còn là nơi lưu giữ những quan niệm về đạo đức, trách nhiệm, tình cảm gia đình và mối quan hệ giữa cá nhân với cộng đồng.

Tuy nhiên, trước tác động của quá trình hiện đại hóa và giao lưu văn hóa, một số giá trị truyền thống mang tính truyền miệng có nguy cơ dần mai một nếu không được quan tâm bảo tồn. Vì vậy, việc nghiên cứu, giới thiệu và phát huy những nét đẹp trong phong tục cưới hỏi của người Chăm Islam là điều cần thiết, góp phần gìn giữ sự đa dạng trong kho tàng văn hóa dân tộc.

Việc phục dựng lễ cưới truyền thống của người Chăm Islam Tây Ninh tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI không chỉ là hoạt động giới thiệu văn hóa, mà còn là cách để cộng đồng nhìn lại, trân trọng và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của dân tộc mình. Qua đó, công chúng cũng cơ hội tiếp cận, hiểu hơn về đời sống văn hóa, tín ngưỡng và những nét đẹp trong phong tục cưới của đồng bào Chăm Islam.