Trong nhịp sống ấy, cụ Nguyễn Lai – người dân trong thôn quen gọi là cụ Mính – vẫn lặng lẽ góp sức theo cách của mình. Ở tuổi 96, cụ không chỉ là chứng nhân của bao thăng trầm quê hương mà còn là một điểm tựa tinh thần trong phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư Bắc An.

Nhắc đến cụ Lai, người dân trong thôn ai cũng dành sự kính trọng. Vóc dáng nhỏ nhắn, bước đi chậm rãi nhưng ánh mắt cụ luôn toát lên sự nhanh nhẹn, minh mẫn. Nhiều người nói vui, ở Bắc An, nếu thiếu vắng cụ Lai, phong trào thôn xóm dường như bớt đi một phần sinh khí.

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Hòa Tiến anh hùng, cụ Lai từng là đầu mối cơ sở hoạt động cách mạng trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Những đóng góp thầm lặng ấy đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý như Huy chương Kháng chiến hạng Nhì, Huy chương Chiến sĩ Nông nghiệp. Năm 2009, với vai trò Chi hội trưởng Người cao tuổi thôn Bắc An, cụ vinh dự nhận Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp chăm sóc và phát huy Người cao tuổi Việt Nam”.

Chiến tranh lùi xa, hòa bình lập lại, cụ Lai trở về với ruộng vườn, thôn xóm thế nhưng, tinh thần cống hiến của cụ thì chưa bao giờ vơi cạn. Khi phong trào “Chung sức xây dựng nông thôn mới” được phát động, cụ và gia đình là những hộ đi đầu trong việc hiến đất làm đường liên thôn, giao thông nội đồng. Cụ bảo, đường có rộng, làng mới sáng; làng có sáng, đời sống mới khởi sắc.

Không dừng lại ở đó, để tạo cảnh quan môi trường xanh – sạch – đẹp, cụ Lai tích cực vận động bà con trồng và chăm sóc hoa dọc các tuyến đường trong thôn. Chiều nào cũng vậy, trước khi đến Nhà văn hóa thôn tập thể dục, cụ lại cúi xuống nhổ cỏ, tỉa hoa, vun gốc. Những việc làm giản dị, lặp đi lặp lại ấy đã góp phần làm thay đổi diện mạo làng quê, đồng thời lan tỏa ý thức giữ gìn môi trường đến từng hộ dân.

Ở Bắc An, nhà ai bận việc tang, việc khó, cụ Lai luôn có mặt. Có người bảo cụ “ăn cơm nhà, vác tù và hàng xóm”, nhưng cụ chỉ cười hiền. Với cụ, được sẻ chia, được góp chút công sức cho bà con là niềm vui, là lẽ sống. Khi được hỏi về điều mong mỏi nhất, cụ chậm rãi nói: “Tôi chỉ mong còn đủ sức khỏe để làm thêm được việc có ích cho thôn xóm”.

Không chỉ tích cực với công việc chung, cụ Lai còn là tấm gương lao động cần mẫn. Trên mảnh vườn rộng khoảng 1.000m², cụ trồng đủ loại rau màu, trong đó có hai giàn gấc với diện tích khoảng 200m². Mỗi năm, sau khi trừ chi phí, thu nhập từ rau màu và gấc mang lại cho cụ khoảng 10 triệu đồng – một con số đáng quý đối với người đã ở tuổi “cửu thập cổ lai hy”.

Chia sẻ kinh nghiệm trồng gấc, cụ Lai nói rành rọt từng khâu: từ cách trồng bằng dây hay bằng hạt, việc trồng xen dây đực để cây sai quả... đến bí quyết cho gấc ra trái vụ để bán được giá cao. Những kinh nghiệm ấy không chỉ giúp cụ tăng thu nhập mà còn được cụ sẵn sàng chia sẻ với bà con trong thôn.

Theo bà Phạm Thị Lệ, nguyên Chi hội trưởng Người cao tuổi thôn Bắc An, cụ Lai luôn tham gia đầy đủ các cuộc họp, sinh hoạt, thường xuyên cập nhật thông tin thời sự để tuyên truyền, vận động người dân chấp hành tốt chủ trương, chính sách của địa phương. “Cụ là người cao tuổi nhưng lúc nào cũng gương mẫu, nói đi đôi với làm  nên bà con rất tin và làm theo”, bà Lệ cho biết.

Nhờ sự đồng lòng của người dân, trong đó có vai trò nòng cốt của lớp người cao tuổi, tuyến đường chính từ đầu làng đến cuối làng Bắc An nay rực rỡ sắc hoa. Ban quản lý thôn đã xây dựng quy chế bảo vệ môi trường với mục tiêu “sạch từ nhà ra ngõ”, lấy người cao tuổi làm lực lượng tiên phong để nhắc nhở, giáo dục con cháu.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Trình – Bí thư chi bộ, Trưởng thôn Bắc An – cho biết: trong quá trình xây dựng nông thôn mới, người dân toàn thôn đã hiến gần 4.000m² đất, đóng góp khoảng 900 ngày công, đồng thời vận động các nhà hảo tâm, con em xa quê hỗ trợ hơn 2 tỉ đồng để xây dựng các công trình công cộng, nâng cấp thiết chế văn hóa, trồng cây xanh, hoa dọc các tuyến đường.

“Cứ sáng chủ nhật hằng tuần, cả thôn lại cùng nhau ra quân làm vệ sinh môi trường. Lớp người cao tuổi, trong đó có cụ Lai, luôn đi đầu, gương mẫu. Chính điều đó tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng”, ông Đặng Xuân – Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã Hòa Tiến – phấn khởi nói.

Xuân đã về trên những con đường làng Bắc An “sáng – xanh – sạch – đẹp”. Giữa sắc hoa, giữa tiếng cười rộn ràng ngày Tết, hình ảnh cụ Nguyễn Lai lặng lẽ chăm hoa, quét đường như một “bông hoa thầm lặng”, tỏa hương bền bỉ cho đời sống văn hóa khu dân cư.

Trở lại Bắc An hôm nay, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước sự đổi thay rõ nét của vùng quê từng được xem là “vùng sâu, vùng xa” của xã Hòa Tiến. Những ngôi nhà kiên cố, khang trang nép mình dưới tán vườn xanh mát, hàng cau, giàn gấc trĩu quả. Các con đường từng “nắng bụi, mưa bùn” nay đã được bê tông hóa, hai bên rực rỡ sắc hoa, sạch sẽ và thông thoáng. 

Diện mạo làng quê Bắc An yên bình, no ấm, văn hóa, văn minh hôm nay là kết quả từ sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, chính quyền các cấp và trên hết là tinh thần đoàn kết, gắn bó của người dân, nhất là lớp NCT trong phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.

Bài và ảnh: TIÊN SA 

Nguồn: Tạp chí VHNT số 637, tháng 3-2026