Báo chí không chỉ là phương tiện truyền tải thông tin, mà còn là một thiết chế chính trị - xã hội giữ vai trò định hướng, dẫn dắt dư luận, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Trong bối cảnh ấy, yêu cầu đặt ra đối với báo chí không chỉ là đổi mới nội dung và phương thức hoạt động, mà còn cần một hệ thống pháp lý đủ mạnh, đủ đồng bộ, đủ linh hoạt để vừa quản lý hiệu quả, vừa tạo điều kiện để báo chí phát triển đúng định hướng, vững vàng trước những thách thức của môi trường truyền thông mới. Năm 2025 là một năm đặc biệt khi ngành Báo chí triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý - một động lực có tính chiến lược, quyết định sự phát triển của báo chí Việt Nam trong thời gian tới.
Thể chế báo chí phải đi trước một bước- đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn
Trong những năm gần đây, hoạt động báo chí đối diện nhiều thách thức mới. Báo chí điện tử phát triển nhanh, cạnh tranh trực tiếp với các nền tảng xuyên biên giới; mạng xã hội trở thành môi trường phát tán thông tin thiếu kiểm chứng; tình trạng “báo hóa tạp chí”, vi phạm tôn chỉ, mục đích chậm được khắc phục; trong khi yêu cầu của Đảng và Nhà nước về tuyên truyền nhiệm vụ chính trị, nâng cao chất lượng thông tin ngày càng cấp thiết.
Nếu hành lang pháp lý chậm sửa đổi, báo chí có nguy cơ rơi vào khoảng trống quản lý, không theo kịp yêu cầu thực tiễn. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới hoạt động nghiệp vụ mà còn tác động trực tiếp đến an ninh thông tin, niềm tin xã hội, sự ổn định chính trị. Vì vậy, xây dựng và hoàn thiện thể chế báo chí phải đi trước một bước, đóng vai trò dẫn dắt.
Năm 2025, nỗ lực lớn nhất của Cục Báo chí là chủ trì, xây dựng dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) báo cáo Bộ VHTTDL trình Chính phủ và được Quốc hội thông qua ngày 10 /12 / 2025. Việc trình luật không chỉ là việc kỹ thuật lập pháp, mà là sự cam kết chính trị, cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong đổi mới hoạt động báo chí, bảo đảm đồng bộ giữa thể chế, thực tiễn và yêu cầu phát triển của đất nước.
Dự án Luật Báo chí ( sửa đổi) hướng tới thiết lập cơ chế pháp lý đáp ứng các yêu cầu lớn: quản lý hiệu quả báo chí điện tử, truyền thông đa nền tảng; chuẩn hóa trách nhiệm của cơ quan chủ quản, người đứng đầu; tăng cường kiểm soát thông tin sai lệch, nội dung vi phạm đạo đức; xây dựng mô hình cơ quan báo chí phù hợp với xu hướng hội tụ; tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế báo chí. Nhìn tổng thể, Luật Báo chí (sửa đổi) là bước tái cấu trúc hệ thống pháp lý của ngành, nhằm đảm bảo báo chí phát triển trong khuôn khổ, nhưng không bị ràng buộc cứng nhắc, vẫn giữ được không gian sáng tạo và tính chiến đấu. Cùng với đó là dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật, Nghị định về phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của cơ quan hành chính nhà nước, 3 Thông tư hướng dẫn của Bộ VHTTDL và Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí.
Tháo gỡ các “điểm nghẽn” chính sách, tạo điều kiện để báo chí phát triển lành mạnh
Bên cạnh dự án luật, năm 2025 ghi nhận nhiều chuyển biến quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế chính sách. Một trong những điểm nhấn là dự thảo Nghị định về tiền bản quyền, hợp nhất quy định của nhiều lĩnh vực, trong đó có báo chí. Đây là bước đi cần thiết trong bối cảnh hoạt động sáng tạo nội dung ngày càng phong phú, phức tạp và đòi hỏi sự nhất quán giữa các ngành. Khi cơ chế nhuận bút được thống nhất, minh bạch, không chỉ quyền lợi tác giả được đảm bảo, mà chất lượng sáng tạo cũng được nâng cao. Một nền báo chí muốn mạnh thì đội ngũ người viết phải mạnh; muốn người viết toàn tâm toàn ý thì hệ thống tài chính, nhuận bút phải đủ công bằng và khuyến khích.
Ngoài ra, việc xây dựng Thông tư điều chỉnh định mức kinh tế, kỹ thuật cho báo in và báo điện tử sẽ giúp cho ngành Báo chí có thước đo kinh tế chuẩn mực. Từ trước đến nay, nhiều cơ quan báo chí gặp khó khăn trong lập dự toán, quyết toán do thiếu định mức. Thông tư mới không chỉ giải quyết vấn đề tài chính mà còn giúp chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao tính chuyên nghiệp và minh bạch. Các chính sách này tác động trực tiếp đến cấu trúc hoạt động của cơ quan báo chí, tạo nền tảng để báo chí vận hành theo chuẩn mực hiện đại, hiệu quả và minh bạch.
Quy hoạch báo chí - bước tái thiết hệ thống phục vụ phát triển lâu dài
Sau hơn 6 năm thực hiện, Quy hoạch báo chí đã mang lại những thay đổi sâu rộng. Đến tháng 11 năm 2025, cả nước có 733 cơ quan báo chí, giảm 189 cơ quan so với năm 2019; trong đó số lượng báo giảm gần một nửa. Đây không phải là giảm quy mô một cách cơ học, mà là tái cấu trúc để tinh gọn, hiệu quả, đúng vai. Các địa phương đã hình thành thiết chế “Báo - Phát thanh - Truyền hình”, phù hợp xu hướng hội tụ truyền thông. Sự tinh gọn giúp tiết kiệm nguồn lực, đồng thời tập trung đầu tư cho cơ quan báo chí chủ lực, tăng tính chuyên sâu, chất lượng và sức lan tỏa.
Tuy nhiên, việc tinh gọn tổ chức chỉ có ý nghĩa khi đi liền với hành lang pháp lý vững chắc. Nếu không có cơ chế pháp lý phù hợp, việc sắp xếp dễ dẫn đến chồng chéo mới hoặc bỏ trống trách nhiệm. Vì vậy, hoàn thiện thể chế là yêu cầu đi cùng Quy hoạch, bảo đảm hệ thống báo chí vận hành ổn định, đúng định hướng.
Chỉ đạo thông tin để giữ vững trận địa tư tưởng trong tình hình mới
Năm 2025 có nhiều sự kiện chính trị trọng đại: Kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước; 100 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam; 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa XHCN Việt Nam. Báo chí đã phát huy vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và thành tựu của đất nước. Cục Báo chí đã tổ chức định hướng thông tin thường xuyên, thông qua giao ban tuần và các chỉ đạo chuyên đề. Các sự kiện lớn được tuyên truyền đồng bộ: gần 15.000 tin, bài cho 100 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam; 32.877 tin, bài về 50 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước; hơn 10.500 tin, bài nhân dịp Quốc khánh.
Việc tuyên truyền không chỉ tăng về số lượng mà còn chuyển biến mạnh về phương thức. Chiến dịch truyền thông số #RạngRỡViệtNam đạt hơn 1,4 tỷ lượt xem, cho thấy báo chí Việt Nam đã biết khai thác nền tảng số để mở rộng phạm vi lan tỏa thông tin chính thống.
Công tác xử lý vi phạm được thực hiện kiên quyết: 8 quyết định xử phạt với hơn 222 triệu đồng; đặc biệt là các trường hợp “báo hóa tạp chí điện tử”. Điều này góp phần tạo môi trường thông tin lành mạnh, giữ kỷ cương báo chí cách mạng.
Chuyển đổi số - trụ cột tương lai của báo chí hiện đại
Nếu hoàn thiện thể chế là điều kiện chính trị, thì chuyển đổi số là điều kiện công nghệ giúp báo chí vươn lên. Năm 2025, Cục Báo chí đã triển khai Bộ chỉ số đánh giá mức độ trưởng thành chuyển đổi số báo chí, tập huấn cho hơn 500 đại biểu, cấp chứng nhận cho 204 cơ quan. Đây là bước đi chuyên nghiệp, đưa chuyển đổi số trở thành tiêu chí đánh giá, không còn mang tính phong trào.
Cùng với đó, hệ thống lưu chiểu và phân tích dữ liệu báo chí quốc gia đang được triển khai, sẽ trở thành hạ tầng quản lý hiện đại, giúp thu thập dữ liệu tự động, phân tích xu hướng, cảnh báo nội dung độc hại và nâng cao hiệu quả giám sát. Khi hoàn thành, hệ thống này sẽ thay đổi phương thức quản lý báo chí của Nhà nước, từ thủ công sang mô hình quản trị dữ liệu.
Hành lang pháp lý mạnh để báo chí mạnh
Nhìn tổng thể, năm 2025 là năm bản lề, đặt nền móng cho hành lang pháp lý báo chí phù hợp với kỷ nguyên mới. Luật Báo chí (sửa đổi), các nghị định, thông tư, cùng những bước tiến trong chuyển đổi số và sắp xếp hệ thống báo chí, đã tạo nên bức tranh tổng thể, từ pháp lý đến tổ chức, từ công nghệ đến nghiệp vụ. Một hành lang pháp lý mạnh không phải để giới hạn báo chí, mà để báo chí phát triển đúng hướng, giữ vững tính chiến đấu, nâng cao chất lượng thông tin, đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng, báo chí càng cần bản lĩnh, càng cần nền tảng pháp lý vững chắc để thực hiện sứ mệnh: là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, là diễn đàn tin cậy của Nhân dân; là lực lượng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa.Việc hoàn thiện hành lang pháp lý không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý. Đó là trách nhiệm chung của cả hệ thống báo chí: từ mỗi nhà báo đến từng tòa soạn. Khi pháp lý đầy đủ, khi tổ chức tinh gọn, khi công nghệ hiện đại, và khi báo chí giữ vững đạo đức nghề nghiệp thì đó là lúc báo chí Việt Nam có thể tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới: chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.
Lưu Đình Phúc , Cục trưởng Cục Báo chí
Nguồn: Đặc san "Dấu ấn Ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch năm 2025"
