Thạch Lạc là một xã vùng bãi Ngang của tỉnh Hà Tĩnh, được thành lập theo Nghị quyết số 1665/NQ-UBTVQH ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trên cơ sở nhập toàn bộ dân số và diện tích tự nhiên ba xã Tượng Sơn, Thạch Thắng, Thạch Lạc. Toàn xã có 9 thôn, tổng diện tích tự nhiên của xã là 27,60 km²; dân số năm 2025: 17.682 người; trong đó: có 4.236 người là đồng bào Công giáo, chiếm tỷ lệ 26,19%. Trung tâm hành chính của xã đặt tại thôn Sơn Hà, xã Thạch Lạc. Trong năm 2025 và 2026, xã Thạch Lạc đã đạt nhiều kết quả nổi bật trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở.
Trước hết, phong trào xây dựng “Gia đình văn hóa” là một nội dung có vị trí hết sức quan trọng trong việc xây dựng thôn văn hóa. Phong trào đã được Nhân dân đồng tình hưởng ứng và tham gia. Đa số các gia đình đều thực hiện tốt các tiêu chí xây dựng gia đình văn hóa, có ý thức tự giác trong việc chấp hành các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 3951/4080 Gia đình văn hóa, đạt tỷ lệ 96,83%. Số lượng và chất lượng Gia đình văn hóa ngày càng được nâng cao. Công tác tôn vinh, khen thưởng các gia đình có thành tích xuất sắc và đạt danh hiệu Gia đình văn hóa thường niên được tuyên dương tại ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 hằng năm.
Phong trào xây dựng “Thôn văn hóa” cũng có nhiều khởi sắc. Trong quá trình thực hiện phong trào, các thôn đã tập trung giúp nhau giảm hộ nghèo, phát triển bền vững. Các hoạt động vay vốn, duy trì các tổ tiết kiệm giúp vốn được sự giúp đỡ của các chi hội Nông dân, Hội Liên hiệp Phụ nữ và Đoàn Thanh niên. Việc thực hiện công tác dân số kế hoạch hóa gia đình đã có nhiều chuyển biến tích cực. Cùng với sự phát triển của Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng Nông thôn mới, bộ mặt của làng quê ngày càng thay đổi. Nhiều thôn sau khi được công nhận danh hiệu Thôn văn hóa đã trở thành điểm sáng, giữ vững danh hiệu nhiều năm liên tục. Đến nay, 100% thôn đạt danh hiệu Thôn văn hóa.
Nhìn chung, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” trong thời gian qua đã thu được nhiều kết quả to lớn góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho Nhân dân. Với phương châm “huy động sức dân để chăm lo cuộc sống cho dân”, lấy nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân làm mục tiêu, lấy khu dân cư làm địa bàn thực hiện, phong trào đã tạo điều kiện mở rộng dân chủ trực tiếp của dân, tăng cường sự nhất trí về chính trị tư tưởng trong Nhân dân, tạo sự đồng thuận xã hội, mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân. Kết quả, đến nay, 100% trẻ em trong độ tuổi được đến trường. Phong trào xóa đói giảm nghèo đã khơi dậy mạnh mẽ tinh thần đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau ổn định phát triển kinh tế. Ngoài ra cấp ủy, chính quyền còn xác định phát triển kinh tế vườn hộ cũng là thế mạnh của xã phụ cận thành phố nên đã tập trung chỉ đạo, động viên Nhân dân phá bỏ vườn tạp, chỉnh trang vườn hộ xây dựng vườn mẫu cho thu nhập cao. Công tác khuyến học đã được địa phương chú trọng và triển khai thực hiện tốt. Hội Khuyến học từ xã đến thôn hoạt động có hiệu quả, 9/9 thôn đều có chi hội khuyến học.
Phong trào xây dựng “Cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp văn hóa” đã thực sự tạo ra nhiều hoạt động văn hóa, thể thao sôi nổi, có tác động rất lớn đến đời sống văn hóa của người lao động, tạo không khí phấn khởi, đoàn kết, dân chủ; nâng cao tinh thần, trách nhiệm của cán bộ, công chức, người lao động.
Việc thực hiện “Nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội” đã được các cấp ủy, chính quyền và Nhân dân quan tâm. Trong những năm gần đây, đa số các đám cưới đều được đã được Nhân dân tổ chức theo hướng lành mạnh, tiết kiệm, văn minh và phù hợp với bản sắc văn hóa dân tộc, truyền thống quê hương. Việc cưới của công dân đảm bảo tính pháp lý, thực hiện đúng Luật Hôn nhân và Gia đình. Việc đăng ký, trao giấy kết hôn được tổ chức tại UBND xã. Hầu hết các đám cưới hiện nay chỉ tổ chức trong 1 ngày (trước kia 2-3 ngày). Nếp sống văn minh trong việc tang được thực hiện tương đối tốt, không còn hiện tượng để thi hài người chết quá lâu trong nhà, không sử dụng nhạc tang, kèn, trống quá
22 giờ đêm và trước 6 giờ sáng. An táng đúng nơi quy định, không gây ô nhiễm môi trường. Các thôn đều thành lập Ban tổ chức lễ tang để tổ chức việc tang nhanh gọn, trang trọng, đúng quy định và phù hợp với phong tục địa phương. Còn việc thực hiện nếp sống văn minh về lễ hội được thực hiện nghiêm túc. Việc tổ chức lễ hội đón nhận danh hiệu Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh được tổ chức trang trọng, đúng nghi lễ, tiết kiệm, gọn nhẹ.
Việc xây dựng thiết chế văn hóa cơ sở và phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao (TDTT) có nhiều khởi sắc. Đến nay, Nhà văn hóa, khu thể thao xã đạt chuẩn; 9/9 Nhà văn hóa thôn đạt chuẩn theo quy định của Bộ VHTTDL với đầy đủ các thiết chế văn hóa đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí cho người dân.
Xã Thạch Lạc còn quan tâm tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, TDTT ngay tại địa phương. Các giải bóng đá, bóng chuyền, giải chạy điền kinh vì sức khỏe Nhân dân, giải Pickleball… được tổ chức sôi nổi, thu hút đông đảo vận động viên, đoàn viên, thanh niên và Nhân dân tham gia, tạo không khí vui tươi, đoàn kết trong cộng đồng dân cư. Trong năm 2026, xã Thạch Lạc đã tổ chức thành công Giải đua thuyền trên dòng Nga giang lần thứ nhất. Đây là hoạt động thể thao mang đậm bản sắc địa phương, khai thác lợi thế sông nước, đồng thời tạo thêm một sân chơi mới, hấp dẫn, thu hút sự quan tâm của Nhân dân và góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Thạch Lạc. Có thể khẳng định, phong trào tập luyện TDTT thường xuyên trong Nhân dân ngày càng phát triển. Từ thanh thiếu niên, đoàn viên đến người trung niên, người cao tuổi, nhiều người dân đã chủ động lựa chọn các môn thể thao phù hợp để rèn luyện sức khỏe. Các sân bóng đá, bóng chuyền và những điểm sinh hoạt thể thao trên địa bàn ngày càng trở thành nơi giao lưu, rèn luyện và gắn kết cộng đồng. Phong trào không chỉ tập trung ở một vài cá nhân hay câu lạc bộ (CLB) mà đang từng bước lan tỏa rộng đến các thôn, tổ chức đoàn thể và các tầng lớp Nhân dân. Qua đó, thể thao thực sự trở thành một phần của đời sống xã hội, góp phần nâng cao sức khỏe, tinh thần và chất lượng cuộc sống của người dân.
Đặc biệt, trong năm 2025, phong trào TDTT của Thạch Lạc đã ghi dấu ấn nổi bật tại Đại hội TDTT toàn tỉnh lần thứ X năm 2025, khi các đội tuyển của địa phương xuất sắc giành chức vô địch ở các nội dung bóng đá nam, bóng đá nữ, đồng thời giành giải Ba môn bóng chuyền Nam. Năm 2026, dấu ấn của Thạch Lạc tiếp tục được khẳng định trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ. Tại Liên hoan Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh toàn tỉnh năm 2026, CLB Dân ca Ví, Giặm xã Thạch Lạc là một trong 3 đơn vị đạt giải cao nhất của Liên hoan. Với những kết quả đạt được trong cả lĩnh vực văn hóa, văn nghệ và TDTT, Thạch Lạc là địa phương duy nhất ghi dấu ấn với các giải thưởng ở cả hai lĩnh vực tại các sân chơi cấp tỉnh, qua đó khẳng định sự phát triển đồng đều, toàn diện của phong trào trên địa bàn.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành quả đã đạt được như đã nói trên, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” trên địa bàn xã không tránh khỏi những hạn chế như: Một số thành viên Ban chỉ đạo xã chưa vào cuộc quyết liệt, đồng bộ. Công tác chỉ đạo triển khai phong trào ở một số khu dân cư có bước phát triển nhưng chưa đồng đều. Một số đơn vị phong trào phát triển chưa thường xuyên và chưa có chiều sâu. Chi ủy, Ban công tác Mặt trận thôn có lúc chưa thực sự quan tâm đầu tư đúng mức đến phong trào. Sự tham gia thực hiện phong trào của các tầng lớp Nhân dân chưa đồng đều, vai trò của các chi hội, chi đoàn chưa được phát huy triệt để. Việc huy động Quỹ vì người nghèo ở một số khu dân cư việc tuyên truyền, vận động còn yếu, trông chờ vào quỹ hỗ trợ của cấp trên và các nhà tài trợ nên hiệu quả chưa cao. Tệ nạn xã hội, mê tín, dị đoan chưa được đẩy lùi triệt để…
Vì vậy, trong giai đoạn mới, để giữ vững và phát triển phong trào, cần tiếp tục triển khai thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam; Chương trình hành động số 13-CTHĐ/TU ngày 26/3/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW; Kế hoạch số 171/KH-UBND ngày 2/4/2026 của UBND tỉnh về triển khai thực hiện Nghị quyết số 30/NQ-CP ngày 24/2/2026 của Chính phủ và Chương trình hành động của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW; Nghị quyết số 18-NQ/TU ngày 22/12/2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh về “Xây dựng, phát triển văn hóa và con người Hà Tĩnh trong giai đoạn mới”; các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh về phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Nâng cao hiệu quả lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, hiệu lực quản lý của chính quyền, Ban chỉ đạo cấp xã, phát huy vai trò của các tổ chức, đoàn thể, huy động sự tham gia tích cực của Nhân dân. Tiếp tục làm chuyển biến về nhận thức của các cấp ủy Đảng, chính quyền, các đơn vị, đoàn thể, Nhân dân về vai trò quan trọng của phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của phong trào; chỉ đạo có trọng tâm, trọng điểm; tổng kết đúc rút kinh nghiệm, phổ biến, nhân rộng mô hình, điển hình tiên tiến. Tiếp tục duy trì, nâng cao chất lượng các CLB, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao; khuyến khích xã hội hóa, huy động các nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất văn hóa và thể thao. Xây dựng lồng ghép triển khai phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” với thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; gắn thực hiện phong trào với xây dựng nông thôn mới. Tăng cường công tác hướng dẫn, kiểm tra, triển khai thực hiện phong trào để đảm bảo các danh hiệu văn hóa thực hiện đúng thủ tục, tiêu chuẩn, thẩm quyền công nhận theo các quy định nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả, tính bền vững của phong trào. Khen thưởng kịp thời những cá nhân, đơn vị điển hình tiên tiến, đồng thời phê phán, kỷ luật những cá nhân, tập thể vi phạm để động viên, thúc đẩy phong trào ngày càng phát triển.
Bài và ảnh: NGUYỄN NGA
Nguồn: Tạp chí VHNT số 655, tháng 9/2026
