Từ thực tiễn phát triển năng động của khu vực phía Nam, đặc biệt là TP.HCM, nhiều ý kiến tại Hội thảo lấy ý kiến về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa cho rằng, khung pháp lý mới cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo, tạo điều kiện để văn hóa trở thành nguồn lực kinh tế, đồng thời phát huy bản sắc và sức mạnh mềm Việt Nam.

Từ bản sắc văn hóa đến tài sản trí tuệ

Theo báo cáo tại Hội thảo, giai đoạn 2018-2025, tỷ trọng công nghiệp văn hóa trong GDP Việt Nam ước đạt khoảng 4-5%, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là tối thiểu 7% GDP. Việt Nam có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, lực lượng sáng tạo trẻ, thị trường hơn 100 triệu dân cùng sự phát triển nhanh của công nghệ và kinh tế số. Tuy nhiên, những tiềm năng này chưa được khai thác tương xứng.

Một trong những nguyên nhân là các quy định hiện hành còn phân tán trong nhiều luật chuyên ngành, chủ yếu tập trung quản lý từng lĩnh vực, trong khi thiếu cơ chế kiến tạo để kết nối toàn bộ chuỗi giá trị, từ sáng tạo, sở hữu trí tuệ, vốn, sản xuất, phân phối đến doanh thu, tái đầu tư và xuất khẩu.

Dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được xây dựng theo hướng hình thành một khung chính sách liên ngành, tháo gỡ các điểm nghẽn, bổ sung những khoảng trống và làm rõ các vấn đề còn chưa được quy định đầy đủ. Tinh thần chủ đạo được xác định là: “Chuyển bản sắc văn hóa thành tài sản trí tuệ, chuyển tài sản trí tuệ thành dòng tiền tạo ra giá trị kinh tế”.

Dự án Luật hướng tới ba mục tiêu lớn: xác lập vị trí của công nghiệp văn hóa trong cơ cấu kinh tế; kết nối chuỗi giá trị nhằm gia tăng giá trị kinh tế, xuất khẩu và thu hút đầu tư; đồng thời lan tỏa bản sắc, thương hiệu và sức mạnh mềm Việt Nam ra quốc tế.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng cho biết, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, Bộ VHTTDL được giao nghiên cứu, xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa theo trình tự, thủ tục rút gọn, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026.

Theo Thứ trưởng, công nghiệp văn hóa đang được xác định là ngành công nghiệp mũi nhọn, nhận được sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, với kỳ vọng tạo thêm động lực cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường đánh giá, việc Bộ VHTTDL lựa chọn TP.HCM tổ chức hội thảo lấy ý kiến xây dựng dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa có ý nghĩa quan trọng. Hội thảo tạo điều kiện để các địa phương phía Nam, doanh nghiệp, văn nghệ sĩ, nhà sáng tạo, chuyên gia, nhà khoa học cùng đóng góp ý kiến từ thực tiễn hoạt động.

Thời gian qua, hoạt động văn hóa và công nghiệp văn hóa tại TP.HCM có sự phát triển sinh động với nhiều phương thức, cách làm và mô hình khác nhau. Từ thực tiễn của thành phố đã hình thành nhiều mô hình, kinh nghiệm trong quá trình phát triển văn hóa và từng bước phát triển các lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, việc tham gia đóng góp xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để thành phố chuyển tải những vấn đề đặt ra từ thực tiễn, góp phần hình thành những cơ chế, chính sách phù hợp với tính chất riêng, đặc thù của công nghiệp văn hóa.

Kiến tạo thị trường, mở rộng không gian sáng tạo

Từ thực tiễn hoạt động, các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, văn nghệ sĩ... đã có ý kiến cho rằng Luật cần tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, nghệ sĩ và nhà sáng tạo tham gia hiệu quả hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa. 

Bà Huỳnh Ngọc Vân – Giám đốc Bảo tàng Áo dài TP.HCM cho rằng việc xây dựng Luật ở thời điểm hiện nay là cần thiết, bởi nhiều hoạt động thuộc lĩnh vực công nghiệp văn hóa đã hình thành và phát triển tại TP.HCM, khu vực phía Nam và nhiều địa phương. Bà đặc biệt quan tâm quy định mở đối với những lĩnh vực mới. Theo bà, nếu có cơ chế phù hợp, ngoài nhiệm vụ phục vụ khách tham quan, các bảo tàng có thể phát triển nhiều hoạt động gắn với công nghiệp văn hóa. Bảo tàng có thể phát triển các dịch vụ ẩm thực gắn với đặc trưng lịch sử, văn hóa của mình, những hoạt động này nếu được tổ chức phù hợp vừa giúp tăng trải nghiệm của khách tham quan, vừa tạo nguồn lực để bảo tàng duy trì và phát triển hoạt động.

Đại diện DatVietVAC Group Holdings - ông Đoàn Đức Dương đề nghị dự thảo Luật cần bổ sung mới Điều 48, tại Mục 2, chương VII với nội dung Hỗ trợ, ưu đãi đối với doanh nghiệp công nghiệp văn hóa trong nước, nhằm bảo đảm doanh nghiệp Việt Nam không bị đối xử kém thuận lợi hơn doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài khi cùng tham gia phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Theo ông, đây là cơ sở để khuyến khích doanh nghiệp trong nước đầu tư dài hạn vào sáng tạo, sản xuất, phân phối, khai thác tài sản trí tuệ, phát triển nền tảng số và xuất khẩu sản phẩm văn hóa.

Từ góc nhìn đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, bà Bùi Việt Hà - Giám đốc Đối ngoại Tập đoàn Yeah1, đề xuất tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và cơ sở giáo dục. Bà kiến nghị có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, tài trợ cho đào tạo nhân lực công nghiệp văn hóa, trong đó có thể xem xét chính sách ưu đãi thuế tương tự một số chính sách dành cho doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Bà cũng đề xuất nghiên cứu “Thẻ văn hóa quốc gia”, cơ chế tích điểm nhằm khuyến khích người dân tiêu dùng, sáng tạo và quảng bá sản phẩm văn hóa, đồng thời lượng hóa mức Nhà nước có thể đồng đầu tư với doanh nghiệp đối với những sản phẩm mang bản sắc Việt Nam.

Tong lĩnh vực điện ảnh, bà Phan Thị Diệu Hoa - Trưởng phòng Pháp chế CJ CGV Việt Nam, kiến nghị đơn giản hóa thủ tục đối với hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) trong sản xuất phim, rút ngắn thời gian xử lý và thống nhất tiêu chí thẩm định. Bà cũng đề nghị mở rộng chức năng của hệ thống rạp chiếu phim, cho phép phổ biến các sản phẩm công nghiệp văn hóa như livestream, hòa nhạc, biểu diễn nghệ thuật, thể thao, eSports và nội dung số với cơ chế quản lý phù hợp.

Đối với du lịch, ông Võ Anh Tài - Phó Giám đốc Saigontourist, đề nghị xây dựng chính sách riêng cho du lịch văn hóa theo chuỗi giá trị, kết nối di sản với ẩm thực, nghề thủ công, thiết kế, điện ảnh, lễ hội, biểu diễn và các sản phẩm sáng tạo. Chuỗi này cần được tổ chức từ tài nguyên văn hóa, sáng tạo sản phẩm, doanh nghiệp vận hành, phân phối đến tiêu dùng, tạo doanh thu và tái đầu tư cho bảo tồn, phát huy giá trị.

Ông đề xuất cơ chế Nhà nước - doanh nghiệp cùng phát triển sản phẩm thông qua đặt hàng, PPP, giao nhiệm vụ hoặc hợp tác khai thác; đồng thời có chính sách phù hợp cho kinh tế ban đêm, không gian công cộng và các tổ hợp văn hóa - giải trí. Theo ông, du lịch văn hóa cần được nhìn nhận như một hình thức “xuất khẩu văn hóa tại chỗ”, khi du khách quốc tế không chỉ mua tour mà còn tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm văn hóa Việt Nam.

Bà Huỳnh Phan Phương Hoàng - Phó Tổng Giám đốc Vietravel, nhấn mạnh công nghiệp văn hóa muốn phát triển phải có thị trường, vốn, nhân lực, dữ liệu và cơ chế thử nghiệm. Nhà nước cần chuyển từ hỗ trợ trực tiếp sang kiến tạo thị trường, xây dựng cơ chế sandbox để thử nghiệm những mô hình mới. Theo bà, sản phẩm mới có thể xuất hiện nhanh hơn tốc độ hoàn thiện của pháp luật, vì vậy cần cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và chia sẻ rủi ro hợp lý giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Bà cũng đề xuất sử dụng vốn Nhà nước như “vốn mồi”, chuyển từ ưu đãi đầu vào sang ưu đãi gắn với kết quả, có chỉ số đo lường và giải ngân theo tiến độ. Dữ liệu và AI cần được xem là một dạng hạ tầng mới của công nghiệp văn hóa, với yêu cầu về chuẩn hóa, liên thông, bảo mật và xác định rõ quyền khai thác, quyền từ chối cũng như trách nhiệm của các bên.

Ông Vương Duy Biên - đại diện Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa, nhấn mạnh sáng tạo là nền tảng của công nghiệp văn hóa. Ông đề nghị chính sách thuế đủ cụ thể để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào văn hóa; mở rộng không gian sáng tạo cho nghệ sĩ và tránh cách quản lý, kiểm duyệt quá chặt làm hạn chế khả năng thử nghiệm. Luật cần có cách tiếp cận mở, không loại bỏ những lĩnh vực công nghiệp văn hóa mới có thể xuất hiện trong 5-10 năm tới chỉ vì hiện chưa dự báo được. Đồng thời, cần hạn chế thủ tục hành chính không cần thiết, trong đó cân nhắc kỹ đề xuất thẻ hành nghề nghệ thuật đối với những người đã được đào tạo và có bằng chuyên ngành.

Tổng hết Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng cho biết, sau gần 4 giờ làm việc, Ban soạn thảo đã tiếp nhận 24 ý kiến góp ý thẳng thắn, trách nhiệm và tâm huyết từ nhiều góc nhìn. Ban soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu và giải trình những vấn đề cần làm rõ, với tinh thần cầu thị, nhằm hoàn thiện dự thảo Luật. Dự thảo mới sẽ được công khai trên Cổng Thông tin điện tử Bộ VHTTDL để tiếp tục lấy ý kiến.

Từ những trao đổi tại Hội thảo, có thể thấy yêu cầu đặt ra đối với Luật Phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ là bổ sung thêm  hành lang pháp lý, mà quan trọng hơn là tạo một cơ chế đủ mở để khơi thông nguồn lực xã hội, thúc đẩy sáng tạo, hình thành thị trường và kết nối các mắt xích trong chuỗi giá trị. Khi văn hóa được nhìn nhận vừa là giá trị tinh thần, vừa là nguồn lực phát triển, công nghiệp văn hóa sẽ có thêm cơ sở để trở thành một động lực mới của nền kinh tế và góp phần lan tỏa bản sắc Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.