Tọa đàm do Sở VHTT Hà Nội chủ trì, phối hợp với Tạp chí Kiến trúc - Hội Kiến trúc sư Việt Nam cùng các đối tác như ECUE - Mạng lưới Vì một Hà Nội đáng sống, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội và Trường Khoa học Liên ngành & Nghệ thuật tổ chức. Tham dự chương trình có đại diện các sở, ngành của thành phố, các tổ chức quốc tế, giới chuyên gia, kiến trúc sư, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hóa - sáng tạo, cùng đại diện nhiều không gian sáng tạo đang hiện diện trên địa bàn Hà Nội.
Phát biểu tại tọa đàm, bà Bùi Thị Thanh Hương, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Kiến trúc nhấn mạnh vai trò của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội trong việc thử nghiệm, khai thác và “kích hoạt” các không gian đô thị trong những năm gần đây.
Theo bà, dù đã đạt được những kết quả bước đầu, Hà Nội vẫn đang thiếu những không gian sáng tạo đạt chuẩn, đủ năng lực hỗ trợ trọn vẹn cho chuỗi hoạt động từ sản xuất, thử nghiệm, trình diễn đến ươm tạo trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa. Đề án khảo sát lần này được kỳ vọng sẽ góp phần nhận diện rõ hơn những tiềm năng còn bị bỏ ngỏ, đồng thời tạo cơ sở khoa học và thực tiễn cho các chương trình, sáng kiến sáng tạo sẽ được triển khai trong thời gian tới.
Trong khuôn khổ chương trình, các diễn giả đã lần lượt trình bày những nội dung cốt lõi của Đề án, từ cách tiếp cận khảo sát các nhà máy cũ, trụ sở dôi dư, đến việc xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá khả năng chuyển đổi không gian. Những kinh nghiệm quốc tế về tái sinh không gian công nghiệp, công sở cũ cũng được chia sẻ, qua đó đặt Hà Nội trong mối liên hệ so sánh với các đô thị đã thành công trong phát triển trung tâm công nghiệp văn hóa.
Trình bày tham luận về bộ tiêu chí đánh giá và lựa chọn cơ sở chuyển đổi, TS, KTS Trương Ngọc Lân (Trường Đại học Xây dựng Hà Nội) cho rằng việc chuyển đổi cần được thực hiện trên cơ sở tiếp cận tổng thể và có hệ thống. Theo ông, các tiêu chí không chỉ dừng ở hiện trạng kiến trúc – kỹ thuật, mà còn phải xem xét vị trí trong cấu trúc đô thị, khả năng kết nối hạ tầng, giá trị lịch sử – văn hóa, mức độ linh hoạt của không gian, cũng như tính khả thi về pháp lý và kinh tế. Đây là những yếu tố then chốt để đảm bảo quá trình chuyển đổi không gian diễn ra bền vững, tránh những can thiệp mang tính ngắn hạn hoặc thiếu hiệu quả.
Ở góc nhìn quốc tế, PGS, TS Phạm Quỳnh Phương (Trường Đại học Khoa học Liên ngành & Nghệ thuật) chia sẻ những kinh nghiệm từ các mô hình chuyển đổi không gian ở nước ngoài, nhấn mạnh sự cân bằng giữa bảo tồn giá trị gốc và việc bổ sung các chức năng mới. Theo bà, một trung tâm công nghiệp văn hóa chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong mô hình quản trị phù hợp, có sự tham gia tích cực của cộng đồng sáng tạo và gắn kết chặt chẽ với đời sống đô thị xung quanh.
Góp ý từ góc độ chính sách, PGS, TS Phạm Thúy Loan cho rằng khung pháp lý hiện hành, đặc biệt là Luật Kiến trúc, đã tạo cơ sở để các địa phương chủ động đề xuất danh mục công trình có giá trị cần bảo tồn hoặc chuyển đổi. Trên nền tảng các nghiên cứu và đánh giá đầy đủ, việc lựa chọn phương án giữ lại, cải tạo hay điều chỉnh công trình sẽ giúp dung hòa giữa mục tiêu phát triển không gian văn hóa – sáng tạo và yêu cầu về hiệu quả đầu tư, trong bối cảnh quỹ đất của Hà Nội ngày càng thu hẹp.
Phó Trưởng phòng Quản lý Di sản Văn hóa Bùi Hương Thủy (Sở VHTT Hà Nội), cho biết hoạt động khảo sát các không gian tiềm năng được xác định là nhiệm vụ dài hạn của thành phố, với lộ trình triển khai dự kiến trong vòng bốn năm. Bà đánh giá cao sự đồng hành của các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên, đồng thời bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ về chuyên môn để hướng tới việc công bố kết quả khảo sát với thành phố vào tháng 11 tới.
Khép lại buổi tọa đàm, có thể thấy Đề án khảo sát các không gian tiềm năng không chỉ dừng ở việc thống kê hay đánh giá hiện trạng, mà hướng tới một tầm nhìn dài hơi về cách Hà Nội tổ chức và nuôi dưỡng hệ sinh thái sáng tạo của mình. Những trao đổi đa chiều tại sự kiện cho thấy nhu cầu cấp thiết phải hình thành các trung tâm công nghiệp văn hóa có chiều sâu, được xây dựng trên nền tảng nghiên cứu khoa học, khung chính sách phù hợp và sự tham gia thực chất của cộng đồng sáng tạo.
Từ bước khởi động này, Hà Nội kỳ vọng sẽ từng bước xác lập bản đồ các không gian sáng tạo trong đô thị, tạo tiền đề cho những chuyển đổi bền vững, góp phần làm giàu đời sống văn hóa và gia tăng sức hấp dẫn của Thủ đô trong bối cảnh cạnh tranh giữa các thành phố sáng tạo khu vực và quốc tế.
