Thứ Sáu, 12/06/2026 - 15:39

Dùng AI thể hiện ca khúc: Trào lưu hay xu hướng?

Trí tuệ nhân tạo (AI) xuất hiện với nhiều ưu điểm vượt trội nên trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn đặt ra cho chúng ta sự hoài nghi rằng: Việc sử dụng AI thể hiện ca khúc/tác phẩm âm nhạc có thay thế giọng hát thật của con người trong tương lai? AI đang “tham gia” vào nhiều công đoạn của quá trình sản xuất, thậm chí từ sáng tác, thể hiện đến xử lý hậu kỳ. Sự xuất hiện ngày càng phổ biến các sản phẩm âm nhạc có sự hỗ trợ của AI khiến ta đặt ra một câu hỏi: Đây chỉ là một trào lưu mang tính nhất thời hay là một xu hướng phát triển mang tính tất yếu của ngành công nghiệp giải trí?

AI hiện tham gia vào gần như toàn bộ chuỗi sản xuất âm nhạc. Trong sáng tác, các nền tảng AI có khả năng phân tích dữ liệu từ hàng triệu bản nhạc để tạo ra giai điệu, hòa âm. Khâu biểu diễn, công nghệ tổng hợp giọng hát và sao chép giọng nói cho phép tái tạo giọng hát của một ca sĩ nào đó với độ chính xác ngày càng cao. Quá trình thu âm và hậu kỳ, trí tuệ nhân tạo có thể tự động chỉnh sửa cao độ, nhịp điệu, loại bỏ tạp âm và tối ưu hóa chất lượng âm thanh phụ thuộc vào yêu cầu của con người trong khi đưa ra câu lệnh. Thậm chí, còn có phần mềm cho phép tạo ra một bài hát chỉ từ một đoạn bằng văn bản.

Sự phát triển ấy khiến trí tuệ nhân tạo trở thành một hiện tượng trong đời sống âm nhạc đương đại. Nếu ta gõ dòng lệnh “Album nhạc do AI cover”, “Nhạc AI” trên nền tảng YouTube, TikTok hoặc Spotify chỉ sau vài giây sẽ cho ra một danh sách phong phú về thể loại nhạc được AI “thể hiện”. Như thế cho thấy rõ việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để sản xuất ra các album âm nhạc đang là trào lưu phổ biến trên không gian mạng Internet. Các sản phẩm này không chỉ gây chú ý, tạo hiệu ứng lan truyền khá mạnh trên mạng xã hội mà còn thu hút lượng lớn người nghe. Bởi có thể người nghe tìm đến vì sự hiếu kỳ và cũng có thể họ ít quan tâm đến kỹ thuật thanh nhạc hoặc giá trị nghệ thuật từ những bản ghi đó. Các bản nhạc được thể hiện tựa giọng ca sĩ nổi tiếng do trí tuệ nhân tạo tạo ra hay những ca khúc dùng lời mới thường thu hút lượng lớn người xem nhờ yếu tố mới lạ, nhưng nó lại thiếu chiều sâu về nội dung và không có yếu tố cảm xúc.

Ở một phương diện khác cho thấy việc khai thác thế mạnh của trí tuệ nhân tạo trong thu âm ca khúc/tác phẩm âm nhạc không đơn thuần là một hiện tượng mang tính bùng phát nhất thời mà còn phản ánh một xu hướng của ngành công nghiệp âm nhạc giải trí trong thời đại số. Bởi quá trình số hóa đã và đang làm thay đổi toàn diện cách thức sản xuất, phân phối và tiêu thụ sản phẩm âm nhạc không chỉ trên thế giới mà ngay tại Việt Nam. Việc tích hợp trí tuệ nhân tạo vào quy trình sản xuất là bước tiến tự nhiên, tất yếu nhằm tối ưu hóa hiệu quả và giảm chi phí nhưng điều đáng quan tâm là sử dụng ở khâu/công đoạn nào. Đừng lạm dụng để thay giọng hát thật của con người mà hãy làm giàu thêm giá trị của từng bản ghi từ các kỹ thuật mới là việc cần làm mang tính bền vững.

Nếu trước đây để thu âm, ca sĩ thể hiện đòi hỏi phải có phòng thu chuyên nghiệp, thiết bị đắt tiền và đội ngũ kỹ thuật viên lành nghề. Nhưng ngày nay, với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, một cá nhân không chuyên/không được đào tạo chuyên sâu về nghệ thuật cũng có thể tạo ra sản phẩm âm nhạc tương đối hoàn chỉnh (tạm thời không bàn về giá trị của bản thu). Điều này mở ra cơ hội sáng tạo cho nhiều đối tượng, đồng thời làm thay đổi cấu trúc của thị trường âm nhạc. Không còn là sự độc quyền của giới nghệ sĩ chuyên nghiệp, trí tuệ nhân tạo khiến cho âm nhạc có một không gian mới, ở đó bất kỳ ai thành thạo về công nghệ thông tin cũng có thể tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm âm nhạc.

Những đoạn nhạc AI đang ngập tràn nền tảng TikTok. Ảnh: Chụp màn hình.jpg — *Những đoạn nhạc AI đang ngập tràn nền tảng TikTok. - Ảnh: Chụp màn hình*

Trí tuệ nhân tạo mang lại cơ hội nâng cao năng suất và thử nghiệm sáng tạo. Nghệ sĩ có thể sử dụng nó như một công cụ hỗ trợ để phát triển ý tưởng, khám phá những phong cách mới hoặc tối ưu hóa quá trình sản xuất. Nhưng, trí tuệ nhân tạo cũng tạo ra áp lực cạnh tranh ngày càng lớn. Khi một hệ thống được điều khiển để thể hiện ca khúc/tác phẩm âm nhạc đúng chuẩn nhịp, cao độ,… giá trị của người nghệ sĩ không còn nằm ở kỹ thuật thuần túy mà phải chuyển sang những yếu tố khó thay thế hơn đó là cảm xúc, cá tính. Đây mới là điều mà hiện nay trí tuệ nhân tạo chưa thay thế được con người. Vì, chỉ khi ca sĩ cất giọng hát lên thì cảm xúc được truyền tải từ trái tim người thể hiện đến trái tim khán/thính giả. Mỗi ca sĩ có một chất giọng riêng, nó thể hiện cá tính cũng là bản sắc trong biểu diễn. Nếu so sánh giữa giọng hát thật của ca sĩ với giọng hát được tạo bởi trí tuệ nhân tạo ta sẽ cảm nhận được “cái chất” và giá trị của nghệ thuật. Sản phẩm được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo khi nghe ta sẽ thấy chúng giống nhau thậm chí thô ráp. Do đó các bản thu được thể hiện bởi AI hẳn sẽ không có sức sống bền vững trong lòng công chúng và nó mang tính trào lưu theo xu hướng ở khoảng thời gian ngắn.

Trong sáng tạo nghệ thuật việc dùng trí tuệ nhân tạo để cho ra đời ca khúc/tác phẩm âm nhạc lại là câu chuyện về cảm xúc và xa hơn là tính pháp lý về bản quyền tác phẩm. Trí tuệ nhân tạo có thể tái tạo giọng hát của một ca sĩ nào đó mà không cần sự tham gia của họ, câu hỏi đặt ra là giọng hát có được xem là tài sản cá nhân cần được bảo hộ hay không? Nếu một ca khúc được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo dựa trên dữ liệu từ nhiều ca khúc/tác phẩm có bản quyền, ai sẽ là người sở hữu sản phẩm đó? Những câu hỏi này có lẽ cũng cần phải đặt ra để chúng ta cùng suy nghĩ.

Một danh sách phát nhạc AI nhận nhiều lượt xem trên YouTube. Ảnh: Chụp màn hình.jpg — *Một danh sách phát nhạc AI nhận nhiều lượt xem trên YouTube. -* *Ảnh: Chụp màn hình*

Nếu như lạm dụng công nghệ trong thể hiện ca khúc/tác phẩm âm nhạc cũng là vấn đề đáng lo ngại. Hiện nay, nhiều bản nhạc được tạo ra bởi AI đang mất đi giá trị vốn có của nó. Ví dụ như những nội dung trích đoạn Chầu văn ca tụng về thân thế, công lao của các vị Thánh trong tín ngưỡng Tứ phủ khi AI thể hiện đã mất hẳn “chất” của Chầu văn, hoặc nhiều bài hát do AI thể hiện mất hẳn tính nghệ thuật của tác phẩm gốc… Có lẽ việc cần làm lúc này là tiếp cận vấn đề linh hoạt sao cho vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa bảo vệ giá trị cốt lõi của nghệ thuật cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sáng tác.

Nói vậy không có nghĩa là việc chấp nhận hay ứng xử linh hoạt trước các tính năng của trí tuệ nhân tạo đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Rằng đã đến lúc các cơ quan chức năng cần sớm xây dựng một khung pháp lý rõ ràng để điều chỉnh việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực âm nhạc, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến bản quyền tác giả cũng như trách nhiệm pháp lý đối với việc sử dụng ca khúc/tác phẩm âm nhạc. Bên cạnh đó cũng cần một chế tài bảo vệ nghệ sĩ trước nguy cơ bị khai thác trái phép giọng hát và hình ảnh khi chưa nhận được sự đồng ý của chủ nhân. Mỗi cá nhân trong xã hội cũng cần tự trang bị cho mình “sức đề kháng văn hóa” để nhận thức và sử dụng trí tuệ nhân tạo hợp lý, hợp pháp tránh bị cuốn theo những trào lưu nhất thời mà quên đi giá trị nghệ thuật.

Lĩnh vực nghệ thuật nói chung, âm nhạc nói riêng cần nhìn nhận trí tuệ nhân tạo như một công cụ hỗ trợ sáng tạo, không phải là chủ thể thay thế hoàn toàn con người. Nó có thể giúp phân tích xu hướng, gợi ý ý tưởng hoặc tối ưu quy trình sản xuất, nhưng giá trị cốt lõi vẫn nằm ở cảm xúc, tư duy và bản sắc của người nghệ sĩ. Một CD âm nhạc hay một MV (Music video) ca nhạc của một ca sĩ nào đó sẽ mang giá trị và khẳng định bản sắc cá nhân nhưng trái lại một ca khúc/tác phẩm âm nhạc được trí tuệ nhân tạo thể hiện sẽ tạo ra sự đơn điệu nhất định bởi không có cảm xúc của người thể hiện. Nếu các sản phẩm âm nhạc được tạo bởi trí tuệ nhân tạo thì từ góc độ bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng cần có cơ chế yêu cầu đơn vị sản xuất, phát hành sản phẩm ghi âm minh bạch thông tin về tác giả, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý theo quy định pháp luật. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn góp phần duy trì tính minh bạch và công bằng trên thị trường âm nhạc.

Phiên bản ca khúc 50 năm về sau do Tùng Dương cover nhận về nhiều ý kiến so sánh với phiên bản AI.
Ảnh: Chụp màn hình.jpg — *Phiên bản ca khúc 50 năm về sau do Tùng Dương cover nhận về nhiều ý kiến so sánh với phiên bản AI. -* *Ảnh: Chụp màn hình*

Bối cảnh hiện nay chúng ta đang thúc đẩy quá trình phát triển công nghiệp văn hóa, việc tiếp cận và sử dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất các sản phẩm âm nhạc cần được đặt trong một chiến lược tổng thể. Kết hợp giữa việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế và xây dựng các giải pháp phù hợp với điều kiện trong nước. Quá trình thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam luôn dựa trên bản sắc dân tộc và giá trị nhân văn. Thêm nữa, sử dụng trí tuệ nhân tạo phải tuân thủ quy định về quyền tác giả, quyền liên quan và minh bạch nguồn dữ liệu đầu vào, tránh xâm phạm bản quyền chính là thực hiện hiệu quả Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Như vậy việc sử dụng AI để thể hiện ca khúc/tác phẩm âm nhạc hiện nay vừa mang tính trào lưu vừa là xu hướng nhưng sẽ không có tính bền vững. Bởi trào lưu thể hiện ở sự bùng nổ nhanh chóng, được thử nghiệm và thu hút sự chú ý của một bộ phận thính giả trong xã hội. Xu hướng ở những thay đổi mang tính cấu trúc từ cách thức sản xuất đến cảm thụ âm nhạc. Tuy nhiên việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong một số khâu của quá trình sản xuất ra sản phẩm âm nhạc sẽ là xu hướng tất yếu. Trong tương lai, những yếu tố mang tính xu hướng sẽ chiếm ưu thế, khiến việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trở thành một phần bình thường tham gia vào quá sáng tạo nghệ thuật. Nó vừa là biểu hiện của một trào lưu công nghệ, vừa là dấu hiệu của một xu hướng phát triển trong tương lai. Điều cốt lõi không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở cách con người lựa chọn sử dụng và quản lý nó. Với cách tiếp cận phù hợp, AI có thể trở thành động lực thúc đẩy sáng tạo, góp phần làm phong phú đời sống âm nhạc và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp văn hóa. Ngược lại, nếu thiếu định hướng và thiếu kiểm soát, nó có thể tạo ra những điều không mong đợi. Bởi thế, trong mọi trường hợp, vai trò của nhà quản lý nhà nước về văn hóa là không thể thay thế: vừa là người kiến tạo môi trường, vừa là người giữ gìn các giá trị nền tảng. Chính sự cân bằng giữa đổi mới và bảo tồn, giữa công nghệ và con người, sẽ quyết định tương lai của âm nhạc trong kỷ nguyên mà trí tuệ nhân tạo được ứng dụng nhiều vào đời sống xã hội.