Làng Vân Điềm, Du Lâm là vùng đất thuộc huyện Đông Ngàn xưa, nằm trong không gian văn hóa Kinh Bắc nổi tiếng với truyền thống khoa bảng. Dòng họ Đình nguyên, Hoàng giáp Nguyễn Thực (còn được dân làng Vân Điềm gọi là Họ Nguyễn đại tôn) là một trong những họ đầu tiên về định cư tại làng Vân Điềm. Con cháu dòng họ sau còn phát triển ở Du Lâm, Dục Nội, Phong Xá, Xuân Lai, Vệ Ninh, Sơn Tây... Trong đó, làng Vân Điềm và Du Lâm là 2 nơi có nhiều đời đăng khoa, làm quan xuyên suốt từ thời Lê Trung hưng đến triều Nguyễn. Người khai khoa là Đình nguyên, Hoàng giáp Nguyễn Thực đỗ khoa thi năm Ất Mùi (1595), tiếp sau có các Tiến sĩ Nguyễn Nghi, Nguyễn Khuê, Nguyễn Sĩ, Nguyễn Thẩm, Nguyễn Thưởng, Nguyễn Tư Giản và Nguyễn Kham.
Các vị đại khoa đã để lại nhiều dấu ấn trên nhiều lĩnh vực như: chính trị, quân sự, văn hóa, lịch sử, ngoại giao và giáo dục. Nhiều người có những đóng góp nổi bật với Văn Miếu - Quốc Tử Giám và sự nghiệp giáo dục của nước nhà. Dưới thời Lê trung hưng, có hai vị Tiến sĩ là Nguyễn Nghi (1588-1657) và Nguyễn Thẩm (1663-1725) từng giữ chức Tế tửu tham gia trực tiếp vào việc đào tạo nhân tài tại Quốc Tử Giám. Đặc biệt, sáu trong số tám vị có tên trên được lưu danh trên bia tiến sĩ đặt tại Văn Miếu Thăng Long. Nhiều người từng tham gia tổ chức các kỳ thi Hương, thi Hội, thi Đình hoặc mở lớp dạy học tại quê nhà và một số địa phương góp phần thúc đẩy phong trào học tập của nước nhà.
Theo Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Theo TS Lê Xuân Kiêu, Hội thảo là dịp đánh giá, tôn vinh những phẩm chất, tài năng và khí phách của các danh nhân dòng họ Nguyễn đại tôn làng Vân Điềm, Du Lâm đối với lịch sử dân tộc. Họ chính là những tấm gương sáng, tạo động lực, điểm tựa tinh thần khích lệ thế hệ trẻ noi gương học tập vươn lên, đồng thời nhắc nhở chúng ta biết trân trọng, bảo tồn và phát huy tốt những vốn quý tinh hoa được các bậc tiền nhân chắt lọc, trao truyền lại góp phần xây dựng cho dòng họ, quê hương, đất nước ngày càng thêm giàu đẹp.
Hội thảo khoa học “Dòng họ Đình nguyên, Hoàng giáp Nguyễn Thực làng Vân Điềm, Du Lâm với Văn Miếu - Quốc Tử Giám và sự nghiệp giáo dục” nhận được 29 bài tham luận của các nhà khoa học, đại biểu đến từ Viện Sử học, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Văn học (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam); Viện Khoa học Phát triển Nhân lực và Văn hóa; Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội); Trường Đại học Đại Nam; Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I; Trung tâm Nghiên cứu Vũ trụ Việt Nam; Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám và hậu duệ dòng họ.
Các tham luận tập trung vào nghiên cứu, tìm hiểu về nhiều nội dung như: Thân thế, sự nghiệp của các danh nhân khoa bảng dòng họ Nguyễn Thực làng Vân Điềm và Du Lâm; Vai trò, đóng góp của các vị đại khoa của dòng họ đối với quê hương, đất nước, đặc biệt đối với Văn Miếu - Quốc Tử Giám và sự nghiệp giáo dục; Đề xuất giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa liên quan đến dòng họ Đình nguyên, Hoàng giáp Nguyễn Thực.
Cũng trong khuôn khổ của Hội thảo còn có phần trưng bày bổ trợ, giới thiệu những tư liệu, tài liệu, phiên bản, bản dập, hình ảnh được sưu tầm, phục chế từ châu bản, mộc bản, ảnh chụp thác bản tại các trung tâm lưu trữ và viện nghiên cứu trong thời gian vừa qua.
Hội thảo khoa học lần này một lần nữa khẳng định vai trò trung tâm của Văn Miếu - Quốc Tử Giám - nơi không chỉ là chiếc nôi đào tạo nhân tài cho đất nước trong suốt nhiều thế kỷ, mà còn là biểu tượng đỉnh cao của nền giáo dục khoa bảng Việt Nam. Qua trường hợp của dòng họ Nguyễn Thực làng Vân Điềm, Du Lâm, chúng ta thấy rõ mối quan hệ khăng khít giữa dòng chảy khoa bảng của các gia tộc lớn và sự hưng thịnh của nền Quốc học nước nhà. Việc tôn vinh những đóng góp của các vị đại khoa tại Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là sự tri ân tiền nhân, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về giá trị bền vững của đạo học cũng như truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo của dân tộc từ quá khứ, hiện tại cho đến mai sau.
