Thứ Năm, 02/07/2026 - 16:56

Đa dạng sắc màu văn hóa lễ hội vùng biển xứ Thanh

Xứ Thanh là mảnh đất dày đặc lễ hội truyền thống. Nếu người dân ở miền núi có lễ hội Khai Hạ, Sết Boóc Mạy, mừng cơm mới; vùng đồng bằng có các lễ hội đình làng truyền thống thì cư dân ven biển lại có lễ hội Cầu Ngư, lễ hội đền Độc Cước,… Đây là một nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng đặc sắc được hình thành từ rất sớm trong cộng đồng cư dân làng biển và được giữ gìn, bảo tồn trong nhiều thế kỷ cho đến ngày nay.

Lễ hội Cầu Ngư xã Vạn Lộc - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.jpg — *Lễ hội Cầu Ngư xã Vạn Lộc - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia*

Lễ hội đặc sắc nơi cửa biển

Biển từ lâu đời đã gắn bó với người xứ Thanh. Sống trong môi trường biển, người dân tỉnh Thanh qua nhiều thế hệ đã sáng tạo và lưu giữ nhiều di sản văn hóa truyền thống có giá trị, mang đậm dấu ấn biển khơi. Về phường Sầm Sơn, ta lắng lòng trong câu chuyện huyền thoại thần Độc Cước. Người dân nơi đây luôn tin cuộc sống của mình được thần Độc Cước bảo trợ. Đó là vị thần mà thuở trời đất còn hỗn mang đã tự xẻ đôi thân mình, một nửa người theo những người dân chài đánh cá ngoài khơi, một nửa ở lại đất liền cùng người dân cày cấy, gieo trồng cây trái, chống lại bọn quỷ biển, mang lại cuộc sống bình yên. Lễ hội đền Độc Cước đã trở thành Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia.

Mưu sinh dựa vào biển cả, cư dân biển xã Vạn Lộc ngàn đời nay vẫn mang theo niềm tin bất diệt rằng, mỗi chuyến vươn khơi bám biển có được bình an, sóng yên biển lặng, thuyền đầy tôm cá hay không là do thần biển cả phù trợ. Từ niềm tin ấy, một Lễ hội Cầu Ngư với đầy đủ các nghi lễ thiêng vẫn luôn được duy trì tổ chức. Bên bờ biển Diêm Phố, người dân vẫn luôn dõi mắt nhìn theo con thuyền Long Châu rực rỡ sắc màu được “hóa”, mang ước vọng được chở che, phù trợ, cầu mong mưa thuận, gió hòa, sóng yên biển lặng, ngư dân ra khơi thu được nhiều tôm cá, cuộc sống no đủ.

Đối với tỉnh Thanh Hóa nói chung và xã Vạn Lộc nói riêng, Lễ hội Cầu Ngư - Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia là niềm tự hào cần được gìn giữ và phát huy đúng hướng. Đây không chỉ là một hoạt động văn hóa mà còn là “sợi dây” kết nối các thế hệ, gắn kết cộng đồng và quảng bá hình ảnh quê hương đến với bạn bè trong nước, quốc tế. Hơn cả một lễ hội, đây chính là nơi hội tụ những giá trị thiêng liêng của truyền thống, nơi con người và biển cả hòa làm một, nơi lòng người gửi trọn niềm tin và khát vọng vươn xa. Đó cũng là phần không thể thiếu trong kho tàng di sản văn hóa của đất nước ta - một đất nước luôn biết giữ gìn cội nguồn và tôn vinh giá trị tinh thần của cha ông.

Là người gắn bó cả đời với nghề đi biển, ông Trần Văn Tuấn, xã Vạn Lộc cho biết: “Năm nào, tôi cũng cùng người thân tham gia lễ hội Cầu Ngư. Lễ hội được xem là nghi lễ rất quan trọng với gia đình tôi và nhiều ngư dân khác vì ai cũng mong muốn một năm đi biển mưa thuận gió hòa, cá tôm đầy khoang. Lễ hội còn là dịp để mỗi người nêu cao tinh thần làng xã, sự cố kết cộng đồng và là dịp để ngư dân chúng tôi được phô diễn tài năng, thể hiện nét tài hoa trong việc thi các trò chơi dân gian”.

Ở vùng biển xứ Thanh, ngư dân ở các địa phương như phường Sầm Sơn, phường Tĩnh Gia, xã Tiên Trang,... cũng có lễ hội Cầu Ngư vào dịp đầu năm nhằm tạ ơn các vị thần linh, cầu cho một năm ngư dân đi biển bình an, tôm cá đầy thuyền. Nhiều lễ hội đặc sắc vùng biển đã và đang được người dân gìn giữ, phát huy, diễn ra vào mùa xuân, mùa thu với nhiều nội dung, hình thức phong phú như: Lễ hội Mai An Tiêm (xã Nga An) - bày tỏ lòng ngưỡng vọng, tôn vinh công lao to lớn, tinh thần anh dũng, cần cù trong lao động sản xuất của đức thánh Mai An Tiêm, người có công chinh phục đảo xa và tìm ra giống dưa quý; Lễ hội bánh chưng - bánh dày dâng thần Độc Cước và các vị thần linh vùng biển (phường Sầm Sơn); Lễ hội tưởng nhớ Bà Triệu - Bà Tổ nghề dệt xăm súc làng Triều Dương (phường Sầm Sơn); Lễ hội đền Quang Trung nhớ ơn vua Quang Trung đánh tan quân xâm lược; Lễ hội Tứ vị Thánh nương tạ ơn các vị thần linh chở che, bảo hộ cho những con thuyền mỗi khi ra khơi vào lộng, giúp họ đánh bắt được nhiều tôm cá...

Lễ hội Cầu Ngư xã Vạn Lộc.jpg — *Lễ hội Cầu Ngư xã Vạn Lộc*

Phát huy giá trị văn hóa biển đảo gắn với phát triển du lịch

Vùng biển Thanh Hóa có chiều dài 102km với các hòn đảo nổi tiếng như hòn Nẹ, hòn Mê và bán đảo Nghi Sơn. Đường bờ biển bị chia cắt bởi 6 cửa lạch: Lạch Bạng, Lạch Ghép, Lạch Hới, Lạch Trường, Lạch Trào, Lạch Sung. Sự tiếp giáp, xen kẽ giữa núi và biển đã tạo nên phong cảnh cửa sông - biển kỳ vĩ. Cùng với các lễ hội truyền thống, di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh, các làng nghề truyền thống… vùng biển xứ Thanh còn có điểm nhấn quan trọng, góp phần thu hút du khách về với địa phương là “biển xanh cát trắng, nắng vàng” gắn với các khu du lịch trọng điểm như Sầm Sơn, Hải Tiến, Hải Hòa, Tiên Trang... Về với biển xứ Thanh được hòa mình vào làn nước mát, trong xanh, bước thong thả trên bãi cát vàng trải dài... là những trải nghiệm tuyệt vời đối với mỗi du khách.

Giá trị của di sản văn hóa biển Thanh Hóa được thể hiện trong cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày của cư dân ven biển như: lễ hội, diễn xướng,… những hình thức tế lễ, hát thờ thần, hát ca trong hội hè... Cư dân ven biển xứ Thanh qua nhiều thế hệ đã sáng tạo và lưu giữ nhiều giá trị mang đậm dấu ấn văn hóa biển khơi. Trong không gian vùng ven biển Thanh Hóa, hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa rất phong phú và đa dạng, làm nổi bật giá trị di sản văn hóa biển. Tiêu biểu như: Dãy núi Trường Lệ, đền Độc Cước, đền Cô Tiên, đền Thờ Tô Hiến Thành (phường Sầm Sơn); đền Đức Thánh Cả (xã Vạn Lộc); chùa Diên Phúc (xã Quảng Bình); đền Phúc (xã Tiên Trang)... đã và đang được quản lý bảo vệ di tích với phát huy giá trị di tích trong việc giáo dục lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc và khai thác phát triển du lịch tâm linh, khám phá tìm hiểu lịch sử, văn hóa.

Những năm qua, Thanh Hóa xác định phát triển du lịch là một trong những chương trình trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội. Sản phẩm mũi nhọn du lịch của tỉnh là phát triển du lịch biển gắn với phát triển du lịch văn hóa, lịch sử và du lịch tâm linh. Các phường Sầm Sơn, Nghi Sơn, Tĩnh Gia; xã Hoằng Tiến, Tiên Trang... đã và đang thu hút đầu tư trong phát triển du lịch, nỗ lực đa dạng các sản phẩm du lịch địa phương. Cơ sở hạ tầng, dịch vụ du lịch ngày càng được đầu tư, đáp ứng nhu cầu du khách. Các di tích danh thắng được đầu tư, tôn tạo, phát huy giá trị văn hóa, là điểm du lịch tâm linh khi du khách về với biển.

Đến với vùng biển xứ Thanh, ngoài việc được tận hưởng khí trời trong lành, cảnh quan thiên nhiên kỳ thú, du khách còn được thưởng thức ẩm thực biển, trải nghiệm những sản phẩm du lịch mới hấp dẫn; tham quan di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh nổi tiếng, khám phá các lễ hội truyền thống đa sắc màu... để rồi lưu luyến mãi không quên.