Từ khóa: Giuseppe Verdi; opera Ý; chủ nghĩa ái quốc; hợp xướng.

Abstract: Giuseppe Verdi was not only a world-renowned opera composer but also a significant figure of the Risorgimento movement. Through his music, he helped inspire the aspiration for a unified Italy. In his early operas, patriotism emerges as a recurring theme, reflected in heroic characters and powerful choruses that evoke a spirit of national solidarity. Owing to shared experiences in the history of national defense, the profound humanistic values and national spirit embodied in Verdi’s operas may resonate strongly with Vietnamese audiences. This article examines patriotism in Giuseppe Verdi’s thirteen early operas through historical context, libretto analysis, choral writing, and musical-dramatic elements. The study highlights the role of Verdi’s music as a spiritual force in the Italian national movement and discusses its communicative value in the Vietnamese cultural context.

Keywords: Giuseppe Verdi; Italian opera; patriotism; choir.

1. Đặt vấn đề

Giuseppe Verdi (1813-1901), là một trong những nhà soạn nhạc opera quan trọng bậc nhất đối với nước Ý và nền nghệ thuật ca kịch opera cổ điển phương Tây. Tác phẩm của ông chưa bao giờ vắng bóng khỏi kịch mục diễn hằng năm của các nhà hát opera quan trọng, cũng như luôn được yêu thích, đón nhận bởi khán giả trên toàn thế giới.

Verdi không hề xa lạ ở Việt Nam. Tác phẩm của ông nói chung, ngoài việc đưa chúng vào giáo trình giảng dạy thanh nhạc cổ điển tại nhạc viện, các trường nghệ thuật, phần lớn còn xuất hiện tại các cuộc thi thính phòng - nhạc kịch chuyên nghiệp, dưới danh mục tác phẩm điều kiện bắt buộc. Bên cạnh đó, Việt Nam đã tổ chức nhiều buổi biểu diễn lớn thành công, như hai đêm nhạc kỷ niệm 100 năm ngày mất của Verdi năm 2001, Requiem năm 2010, opera La Traviata năm 2024, opera Aida năm 2025, cũng như rất nhiều chương trình hòa nhạc với các trích đoạn opera quen thuộc từ các vở Rigoletto, Don Carlo, Nabucco.

Verdi được xem như ông vua của giai điệu, một thiên tài sáng tạo bẩm sinh cùng sự am tường về kịch nghệ và sự thấu hiểu tuyệt đối giọng hát cũng như nghệ thuật Bel canto (hát đẹp) truyền thống của Ý. Tất cả đã làm nên sức hấp dẫn xuyên biên giới, vượt qua mọi rào cản văn hóa ở các tác phẩm opera của ông, khiến chúng luôn mang một giá trị phổ quát trường tồn.

Tuy nhiên, có một khía cạnh trong âm nhạc của Verdi ít được đề cập đến ở trong nước, đó là chủ nghĩa ái quốc đậm nét, phản ánh trong suốt cuộc đời sáng tác của ông, đặc biệt là những tác phẩm opera giai đoạn đầu (1839-1849), điều này dường như rất gần gũi, dễ tạo nên sự đồng cảm với con người Việt Nam chúng ta - một dân tộc với chiều dài lịch sử hàng thế kỷ chống giặc ngoại xâm.

2. Phương pháp nghiên cứu

Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết: sưu tầm, tổng hợp những công trình khoa học, giáo trình giảng dạy âm nhạc nói chung, chuyên ngành thanh nhạc nói riêng có liên quan tới Verdi, cùng tổng phổ các vở opera do ông sáng tác để làm cơ sở lý luận, giúp xây dựng, củng cố hướng nghiên cứu.

Ngoài nghiên cứu lý thuyết, bài viết còn sử dụng phương pháp phân tích: phân tích về nội dung, âm nhạc - kịch nghệ để giải quyết vấn đề liên quan tới lĩnh vực chuyên môn, đồng thời kết hợp với phương pháp lịch sử và so sánh, nhằm nhận diện, chỉ ra sự lồng ghép khéo léo chủ nghĩa ái quốc vào tác phẩm của Verdi. Tất cả những phương pháp này là tiền đề cho sự kiểm chứng, khẳng định mục đích, kết quả nghiên cứu trong bài đã đi đúng hướng.

3. Kết quả và thảo luận

Bối cảnh lịch sử và cuộc đời Verdi

Trong phần lớn cuộc đời của Verdi, nước Ý bị xé vụn thành những bang nhỏ nghèo nàn, các đại công quốc bị chia cắt bởi những xung đột nội bộ và nằm dưới ách cai trị của các thế lực ngoại bang. Risorgimento (sự trỗi dậy) - phong trào chính trị nổi bật giữa thế kỷ XIX, hướng tới việc thống nhất quốc gia Ý, đã bắt đầu sau khi Napoleon Bonaparte chiếm đóng đất nước. Lực lượng của họ quyết tâm thống nhất bán đảo dưới một vị vua duy nhất, Victor Emmanuel II.

Verdi hết lòng ủng hộ sự thống nhất, âm nhạc của ông gắn bó chặt chẽ với lý tưởng này, đặc biệt là các hợp xướng mang tinh thần dân tộc trong các vở opera thời kỳ đầu. Ông được gọi là thi sĩ của
Risorgimento. Verdi có độ ảnh hưởng lớn tới mức, người ta lấy tên ông sử dụng như một chữ viết tắt cho phong trào thống nhất. Khẩu hiệu “Viva Verdi”, mang ý nghĩa ngầm “Victor Emmanuel Re D’Italia” (Victor Emmanuel - vua nước Ý muôn năm).

Có thể phân chia những giai đoạn sáng tác opera của Verdi thành ba mốc chính. Thời kỳ đầu (1839-1849), gồm 13 vở opera. Ở giai đoạn đầu, ta thấy một Verdi tuy tài năng nghệ thuật chưa thực sự chín muồi, nhưng đầy trẻ trung, nhiệt huyết với những tác phẩm opera chịu ảnh hưởng của các nhà soạn nhạc theo trường phái Bel canto (hát đẹp), đồng thời được truyền cảm hứng mạnh mẽ từ phong trào
Risorgimento lúc bấy giờ. Thời kỳ giữa, từ tác phẩm Luisa Miller (1849) đến La Traviata (1853), Verdi đã hình thành cá tính, phong cách riêng cùng bút pháp sáng tác đặc sắc trong giai đoạn này. Thời kỳ cuối cho ta một Verdi bậc thầy, lão luyện, bắt đầu từ Les vêpres siciliennes (1855) đến vở opera cuối cùng Falstaff (1893). Dưới đây gồm 13 vở opera cùng thời gian công diễn, thuộc giai đoạn sáng tác đầu tiên của ông: Oberto, conte di San Bonifacio (Oberto, bá tước San Bonifacio), 1839; Un giorno di regno (Một ngày làm vua), 1840; Nabucodonosor (Nabucco), 1842; I Lombardi alla prima crociata (I Lombardi) (Những người xứ Lombard và cuộc Thập tự chinh thứ nhất), 1843; Ernani (Ernani), 1844; I due Foscari (Hai kẻ dòng họ Foscari), 1844; Giovanna d’Arco (Nữ thánh Joan xứ Arc), 1845; Alzira (Alzira), 1845; Attila (Attila), 1846; Macbeth (Macbeth), 1847; I masnadieri (Những tên cướp), 1847; Il corsaro (Cướp biển), 1848; La battaglia di Legnano (Trận chiến ở Legnano), 1849.

Sau thất bại thảm hại từ vở opera thứ hai, vở opera hài Un giorno di regno, cùng những nỗi đau dồn dập từ cái chết thương tâm của người vợ đầu Margherita và hai người con Virginia, Icilio, Verdi dường như đã muốn từ bỏ sự nghiệp sáng tác. Ông bán hết đồ đạc trong nhà và chuyển vào sống tại một căn phòng nhỏ, chìm đắm trong trầm cảm. Vài năm sau, bản libretto Nabucco của Temistocle Solera - một nhà ái quốc nổi tiếng, đã thay đổi số phận ông. Nhờ nó, Verdi đã tìm ra nguồn cảm hứng sáng tác của mình.