Phiên thảo luận có sự tham gia của các diễn giả: bà Đặng Thị Phương Thảo- Phó Cục trưởng Cục Báo chí; Bà Phạm Thị Kim Oanh- Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ VHTTDL); ông Nguyễn Việt Hưng- Phó Tổng Biên tập Báo Thanh Niên; Bà Nguyễn Thanh Hải- Chủ tịch Công ty FPT Online; ông Nguyễn Quang Đồng - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS); ông Hoàng Đình Chung – Giám đốc Trung tâm Bản quyền số.
Vấn đề sống còn của báo chí
Khi nhắc đến bản quyền báo chí, chúng ta thường nghĩ đến việc bảo vệ một tác phẩm báo chí khỏi các hành vi sao chép trái phép. Nhưng trong bối cảnh AI (trí tuệ nhân tạo) đang thay đổi cách thông tin được sản xuất, phân phối và tiêu thụ, nó lại cần đặt ra một câu hỏi lớn hơn. Nếu một ngày nào đó AI có thể tổng hợp miễn phí mọi thông tin trên thế giới, công chúng vẫn đọc tin tức mỗi ngày, vẫn cập nhật những diễn biến mới nhất, nhưng các cơ quan báo chí lại không còn đủ nguồn lực để tiếp tục sản xuất tin tức gốc. Điều gì sẽ xảy ra? Có lẽ điều đáng lo nhất không phải là một vài bài báo bị sao chép, mà là động lực tạo ra tin tức gốc đang dần bị bào mòn. Và từ đó xuất hiện một câu hỏi quan trọng: Bản quyền báo chí thực sự đang bảo vệ điều gì? Một bài báo, một tài sản trí tuệ, hay sâu xa hơn là khả năng để xã hội tiếp tục có những nguồn thông tin đáng tin cậy trong tương lai?
Phát biểu tại phiên thảo luận, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh cho biết ông là người theo đuổi vấn đề bản quyền trong nhiều năm.
Hiện, số lượng người dùng AI để đọc tin tức ngày càng tăng. Các trung tâm AI đang nhắm vào những trang web báo chí lớn của chúng ta để rút hết nội dung về để huấn luyện hệ thống mà cơ quan báo chí không thu được bất kỳ khoản phí nào.
Theo ông Lê Quốc Minh, trước làn sóng AI, thế giới hiện đang chia làm hai phe rõ rệt với số lượng tương đồng nhưng có quan điểm rất quyết liệt như: một bên thì quyết liệt chặn và không cho các nền tảng AI lấy tin, nếu lấy bắt buộc phải trả tiền. Một bên thì chấp nhận bắt tay với các nền tảng AI để kiếm một phần doanh thu, đồng thời đảm bảo nội dung của mình được sử dụng để huấn luyện AI một cách chính thống, thay vì để hệ thống tự quét dữ liệu lộn xộn ở các nơi khác.
Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh nêu rõ, câu chuyện bản quyền là vấn đề sống còn của báo chí. Mỗi cơ quan báo chí từ vài chục đến hàng ngàn người phải chi trả chi phí rất lớn để sản xuất nội dung, nhưng lại bị các cá nhân và tổ chức lấy lại một cách tinh vi. Do đó, nỗ lực bảo vệ bản quyền nhằm tạo nguồn doanh thu là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng.
Ông Lê Quốc Minh cho biết, theo các nghiên cứu mới đây, những thông tin đã công khai (public) đều có nguy cơ bị AI bắt chước và làm tốt hơn, đặc biệt là các tin tức đơn giản. Vì vậy, báo chí phải tập trung vào những nội dung thật sáng tạo và chuyên sâu. Dù nguy cơ lớn, các tòa soạn vẫn phải kiên quyết đấu tranh bảo vệ bản quyền cho mọi loại hình sản phẩm, từ văn bản, hình ảnh, phát thanh, truyền hình cho đến các video ngắn (short video).
Để giải quyết triệt để vấn đề nhức nhối này, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh đề xuất các giải pháp trọng tâm:
Trước hết phải nâng cao nhận thức của chính các cơ quan báo chí trong nước. Dù quá trình này mất nhiều thời gian nhưng vẫn phải kiên trì thực hiện.
Về cơ bản hệ thống luật pháp đã đầy đủ, vấn đề là phải làm sao áp dụng các chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với mọi hành vi xâm phạm, từ các tập đoàn lớn, công ty trong nước cho đến các cá nhân vi phạm.
Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh bày tỏ mong muốn diễn đàn sẽ đi đến những giải pháp cụ thể, nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của các cơ quan báo chí cũng như của cá nhân các nhà báo đang ngày đêm vất vả tạo ra những nội dung có ích cho xã hội.
Nhiều giải pháp thiết thực
Trình bày tham luận “Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên số - những vấn đề đặt ra và giải pháp cho Việt Nam”, dưới góc độ quản lý nhà nước về báo chí, Phó Cục trưởng Cục báo chí Đặng Thị Phương Thảo đã đưa ra một số giải pháp như: Hoàn thiện thể chế (trong đó nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Báo chí, Quy định về dữ liệu AI, Xây dựng Quyền của nhà xuất bản báo chí, Cơ chế đàm phán với nền tảng số); Ứng dụng công nghệ bảo vệ bản quyền (xây dựng hệ thống quét nội dung tự động, kho dữ liệu bản quyền số, công cụ nhận diện ảnh, video, AI phát hiện vi phạm. Mục tiêu chuyển từ xử lý thủ công sang giám sát thông minh); Cơ chế chia sẻ doanh thu (các nền tảng số cần tham gia chia sẻ giá trị: Google, Facebook, TikTok, YouTube, Các doanh nghiệp AI theo nguyên tắc “Ai hưởng lợi từ nội dung báo chí phải có trách nhiệm chia sẻ lợi ích với cơ quan báo chí”; Thành lập cơ chế quản lý tập thể quyền báo chí (Vai trò đại diện các cơ quan báo chí; Cấp phép sử dụng nội dung; Thu và phân phối tiền bản quyền; Hỗ trợ giải quyết tranh chấp giống như Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc).
Đồng thời, theo bà Đặng Thị Phương Thảo, Bộ VHTTDL sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, tuyên truyền thực thi Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Báo chí và Công điện 38 của Chính phủ. Phát triển hoàn thiện và nâng cấp giải pháp Media Hub thành nền tảng dữ liệu quốc gia nhằm quản lý bảo vệ bản quyền dữ liệu báo chí trên môi trường số. Xây dựng Trung tâm Dữ liệu và hợp tác truyền thông quốc tế. Trong đó có nhiệm vụ về hỗ trợ bảo vệ bản quyền báo chí. Có thể nghiên cứu thí điểm mô hình Trung tâm bảo vệ bản quyền báo chí.
Phát biểu tham luận, ông Hoàng Đình Chung- Giám đốc Trung tâm Bản quyền số cho biết, Trung tâm bản quyền số đã và đang phối hợp cùng các đối tác trong việc phát triển các giải pháp công nghệ hỗ trợ cho lĩnh vực bảo vệ bản quyền số và phân phối nội dung. Trong đó, một số giải pháp công nghệ được phát triển như: Digital Rights Management kiểm soát và hạn chế các vi phạm về quyền sở hữu các nội dung số có bản quyền; Video Matching phát hiện các video trùng khớp hoặc tương đồng với các video đã đăng ký bản quyền trên hệ thống, từ đó có được hướng giải quyết hoặc ngăn chặn kịp thời; Audio Matching phát hiện dấu hiệu trùng lặp hoặc tương đồng về âm thanh/ giai điệu với âm thanh/ giai điệu đã đăng ký bản quyền trên hệ thống, từ đó có được hướng giải quyết hoặc ngăn chặn kịp thời; Media Studio giúp người dùng có thể dễ dàng quản lý, lưu trữ, chỉnh sửa và phân phối các sản phẩm của mình lên các nền tảng xã hội. Face Detection sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phát hiện ra các nhân vật nổi tiếng hoặc các lãnh đạo từ đó có phương án phân loại nội dung phù hợp; Violence Detection sử dụng trí tuệ nhân tạo để phát hiện những nội dung phản cảm, bạo lực từ đó đưa ra được phương án phân loại và ngăn chặn kịp thời; Nudity Detection sử dụng trí tuệ nhân tạo để phát hiện những nội dung đồi trụy từ đó ra được phương án phân loại hoặc ngăn chặn kịp thời; ngoài ra còn có các giải pháp tổng đài tự động và tòa soạn hội tụ.
Tại diễn đàn, các diễn giả, đại biểu tham dự phiên thảo luận đều thống nhất nhận định chung, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thách thức chưa từng có đối với ngành báo chí trên toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Khi các mô hình ngôn ngữ lớn được huấn luyện từ hàng triệu bài báo mà không có sự cho phép của các cơ quan báo chí, cuộc chiến bảo vệ bản quyền đang bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới. Trong bối cảnh bùng nổ thông tin nhân tạo, việc quyết liệt bảo vệ bản quyền, giữ vững tính xác thực và năng lực kiểm chứng chính là vũ khí chiến lược để báo chí chính thống bảo toàn giá trị và khẳng định lòng tin tuyệt đối nơi độc giả.
