Sức mạnh thay đổi văn hóa đại chúng

Năm 1986, đạo diễn Tony Scott trình làng Top Gun (Phi công siêu đẳng) - một bộ phim về những phi công hải quân trẻ tuổi trong chương trình huấn luyện tại Trường Vũ khí Chiến đấu của Hải quân Hoa Kỳ. Với ngân sách khiêm tốn 15 triệu USD, tác phẩm đã tạo nên một “cơn địa chấn” khi thu về 357,4 triệu USD. Đây không chỉ là bộ phim ăn khách nhất năm 1986 mà còn là bệ phóng vững chắc đưa Tom Cruise, khi đó mới 24 tuổi, trở thành ngôi sao hành động hàng đầu thế giới.

Bộ phim đã thực hiện một cuộc cải cách ngoạn mục về mặt thẩm mỹ điện ảnh. Thay vì chọn tông màu gai góc, bụi bặm thường thấy của dòng phim hành động những năm 1970, Top Gun kết hợp những khung hình ngập tràn ánh sáng hoàng hôn, kỹ thuật quay chậm nghệ thuật và những bản nhạc rock anthem đầy khí thế. Công thức này không chỉ định hình phong cách cho hàng loạt bom tấn sau này như Bad Boys (Những gã trai hư) hay Armageddon (Ngày tận thế) mà còn biến các vật dụng đời thường thành biểu tượng thời trang. Hình ảnh nhân vật Maverick với chiếc kính râm Ray-Ban Aviator đã tạo nên một cơn sốt thời trang, khiến doanh số bán loại kính này tăng 40% chỉ trong 7 tháng sau khi phim ra mắt. Áo khoác bomber jacket với các miếng dán (patches) cũng trở thành trào lưu toàn cầu, định hình phong cách nam giới những năm cuối thập niên 80 và duy trì sức hút đến tận ngày nay. 

Không chỉ thu hút hàng triệu khán giả bằng những pha không chiến mãn nhãn, bộ phim còn là câu chuyện về tình anh em chiến hữu và những cảm xúc sâu lắng về tình yêu và mất mát. Gần bốn thập kỷ trôi qua, bộ phim vẫn được xếp vào danh sách những tác phẩm hay nhất thập niên 1980 và là một trong 25 bộ phim được Quốc hội Mỹ lựa chọn bảo tồn vì giá trị văn hóa, lịch sử và thẩm mỹ.

Khi rạp chiếu trở thành trải nghiệm không thể thay thế

Sau 36 năm chờ đợi, Phi công siêu đẳng Maverick ra đời năm 2022 không chỉ để nối tiếp thành công của phần đầu mà còn để khẳng định giá trị của thứ điện ảnh chân thực. Không chỉ là diễn viên, những người tham gia như Tom Cruise hay Miles Teller còn phải đóng vai trò như kỹ thuật viên, tự mình vận hành máy quay và điều chỉnh ánh sáng trong điều kiện vật lý cực hạn của buồng lái tiêm kích sau nhiều tháng huấn luyện. Chính quy trình phối hợp chặt chẽ giữa điện ảnh và quân sự này đã mang lại cho khán giả một thứ “điện ảnh nguyên bản” đầy choáng ngợp mà không một công nghệ đồ họa nào có thể thay thế được.

Một trong những lý do khiến Phi công siêu đẳng Maverick trở thành siêu phẩm phải xem tại rạp chính là sự khác biệt cơ bản về mặt nghệ thuật so với trải nghiệm tại gia. Toàn bộ công nghệ quay phim, âm thanh và hình ảnh được thiết kế từ đầu để phát huy tối đa trên màn hình lớn. Đạo diễn Joseph Kosinski đã hợp tác với Sony để phát triển một camera chất lượng IMAX nhỏ đến mức có thể gắn sáu chiếc vào bên trong buồng lái tiêm kích và bốn chiếc ở bên ngoài thân máy bay. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử điện ảnh có thể đặt camera điện ảnh thực sự vào trong một chiếc F/A-18 Super Hornet đang bay. Với tỉ lệ khung hình mở rộng và hệ thống âm thanh Dolby Atmos 12.1, người xem sẽ cảm nhận được áp suất âm thanh từ động cơ phản lực chuyển động từ đỉnh đầu xuyên qua lồng ngực khi máy bay thực hiện cú “fly-by” sát mặt đất.

Điểm đột phá về công nghệ của phim là việc phát triển hệ thống camera chuyên dụng nhỏ gọn để gắn 6 chiếc vào bên trong buồng lái và 4 chiếc bên ngoài thân máy bay. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, khán giả có thể quan sát biểu cảm thực sự của diễn viên khi họ phải chịu đựng áp lực vật lý cực hạn của lực G thay vì diễn trước phông xanh. Chính sự chân thực này đã khiến huyền thoại Steven Spielberg phải thốt lên rằng Tom Cruise đã “cứu nguy cho ngành công nghiệp điện ảnh rạp chiếu” sau đại dịch COVID-19.

Nhân kỷ niệm 40 năm thương hiệu, bộ phim Phi công siêu đẳng Maverick được phát hành giới hạn tại rạp từ ngày 13/5/2026 tại Việt Nam với các định dạng IMAX, ScreenX và 4DX. Đây là cơ hội hiếm có để thưởng thức lại tác phẩm được mệnh danh là “vị cứu tinh của rạp chiếu phim” trên những định dạng kỹ thuật tối tân nhất. Trong bối cảnh khán giả dần quen với việc xem phim trên các thiết bị cá nhân, tác phẩm này nhắc nhở chúng ta về lý do tại sao rạp chiếu phim vẫn tồn tại: Đó là nơi để trải nghiệm những điều không thể có được tại gia.

Định dạng ScreenX là điểm nhấn đặc biệt cho đợt tái chiếu lần này. Khác với các phim thông thường phải dùng đồ họa máy tính để lấp đầy hai màn hình phụ, Maverick có thêm một giờ cảnh quay phụ trực tiếp hoàn toàn mới. Nhờ hệ thống máy chiếu 270°, các cảnh không chiến (dogfight) sẽ ôm trọn tầm nhìn của khán giả, tạo ra một bầu không khí sống động hơn cả IMAX khi núi rừng và đại dương bao quanh người xem từ ba phía.

Định dạng 4DX còn mang đến trải nghiệm vật lý sống động với hệ thống ghế nghiêng, rung và chuyển động theo từng cú lộn nhào trên màn hình. Kết hợp với vòi phun nước, sương mù và mùi hương, khán giả sẽ có cảm giác như đang trực tiếp làm tài phụ trên chiếc phi cơ chiến đấu.

 Với doanh thu toàn cầu đạt khoảng 1,496 tỷ USD, đây là tác phẩm có doanh thu cao nhất trong lịch sử của hãng Paramount Pictures và là cột mốc chói lọi nhất trong sự nghiệp kéo dài hơn 4 thập kỷ của Tom Cruise. Chỉ riêng tác phẩm này đã chiếm khoảng 10% tổng doanh thu phòng vé nội địa Mỹ của cả năm 2022 – một con số chưa từng thấy ở một bộ phim đơn lẻ không thuộc vũ trụ siêu anh hùng.

Về mặt chất lượng, phim đạt điểm số gần như tuyệt đối: 96% “tươi” từ giới phê bình và 99% từ khán giả trên trang Rotten Tomatoes. Phim cũng vững vàng trong danh sách Top 250 phim hay nhất mọi thời đại trên IMDb với số điểm 8.2. Tại Lễ trao giải Oscar 2023, tác phẩm nhận được 6 đề cử, bao gồm hạng mục “Phim hay nhất năm” và giành chiến thắng ở hạng mục “Âm thanh xuất sắc nhất”.

Sau 40 năm, thương hiệu Phi công siêu đẳng vẫn đứng vững như một tượng đài. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, dù công nghệ có tiến xa đến đâu, sức hút bền bỉ của điện ảnh vẫn nằm ở những giá trị chân thực, sự tận hiến của người nghệ sĩ và khả năng khơi gợi những giấc mơ trong lòng mỗi khán giả. 

THỦY ANH

Nguồn: Tạp chí VHNT số 644, tháng 5-2026