Thông qua các phóng sự, phỏng vấn, giao lưu và kết nối trực tiếp giữa các điểm cầu, chương trình "Tìm lại tên anh" tái hiện hành trình bền bỉ quy tập hài cốt liệt sĩ, đi tìm danh tính cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc, sự đồng hành của các cấp, các ngành và nhân dân trong việc cung cấp thông tin phục vụ công tác tìm kiếm, xác minh.

Hành trình đi tìm những cái tên còn nằm lại

Được thực hiện trong bối cảnh cả nước đang triển khai Chiến dịch "500 ngày đêm", chương trình "Tìm lại tên anh" kết nối nhiều điểm cầu tại Nhà hát Truyền hình HTV, Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng (TP.HCM), Nghĩa trang Hàng Dương (Đặc khu Côn Đảo), Nghĩa trang Liệt sĩ Cao Lãnh (Đồng Tháp), xã Phước Giang (Quảng Ngãi) và Đồn Biên phòng Xa Mát, Tây Ninh (ghi hình). 

"Con đang nằm ở đâu?" – câu hỏi mở đầu chương trình không chỉ là tiếng gọi của một người mẹ mà còn là nỗi day dứt của hàng chục nghìn gia đình liệt sĩ suốt hơn nửa thế kỷ. Hòa bình đã trở lại từ lâu nhưng dưới những sườn đồi, cánh rừng hay ngay giữa lòng đô thị vẫn còn biết bao người con ưu tú chưa được gọi đúng tên, chưa thể trở về với gia đình.

Một nội dung gây xúc động là hành trình tìm kiếm hố chôn tập thể các chiến sĩ Biệt động Sài Gòn tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng. Giữa không gian xanh mát, nơi mỗi ngày có hàng nghìn người qua lại, ít ai nghĩ rằng dưới những lớp đất ấy có thể vẫn còn những người lính đã ngã xuống trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Gần sáu mươi năm trôi qua, những dấu vết tưởng đã bị thời gian xóa nhòa dần hiện lên từ các bản đồ quân sự được giải mật, những bức ảnh tư liệu cũ, lời kể của nhân chứng và sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại. Công nghệ chồng lớp bản đồ 3D, khảo sát địa vật lý cùng quá trình đối chiếu hàng nghìn tư liệu đã giúp các nhà khoa học từng bước xác định khu vực nghi có hố chôn tập thể. Đằng sau những kết quả ấy là tám năm bền bỉ của kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, PGS, TS Lê Văn Anh Cường và nhiều nhà khoa học. 

Giữa những câu chuyện về bản đồ, thiết bị và khoa học, hình ảnh ông Nguyễn Văn Đức – một người bán vé số không nhà cửa, không người thân – lại khiến nhiều khán giả lặng đi. Suốt nhiều năm, ông vẫn đều đặn mang nén hương đến khu vực được cho là nơi yên nghỉ của các chiến sĩ. Ông không biết dưới lòng đất là ai, chỉ tin đó là những người đã hy sinh để đất nước có ngày hòa bình. 

Bên cạnh những người nghiên cứu và nhân chứng là những người lính quy tập vẫn lặng lẽ đào từng lớp đất. Ở điểm cầu Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng, Trung tá Lê Ngọc Hà (Đội K74) nghẹn ngào chia sẻ về hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ giữa lòng thành phố.

Theo Bác sĩ quân y Trần Văn Bản mỗi khi phát hiện dấu tích, lực lượng làm nhiệm vụ đều phải bóc tách từng lớp đất một cách tỉ mỉ để giữ gìn nguyên vẹn từng mẫu xương, từng di vật còn sót lại. Cùng với thông tin từ thân nhân, việc lấy mẫu và đối sánh ADN đang mở ra hy vọng xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Ở Đồng Tháp, giữa những cánh đồng ngập nước, lực lượng quy tập vẫn kiên trì khai quật từng phần mộ. Tại điểm cầu Nghĩa trang Liệt sĩ Cao Lãnh, Thượng tá Trần Khánh Dương, Chính trị viên Đội K91, nghẹn ngào kể về lần quy tập hài cốt liệt sĩ tại tỉnh Pray Veng (Campuchia), khi một chiến sĩ trẻ ôm chặt bộ hài cốt vừa cất bốc, nhất quyết không rời vì thương chú nằm nơi đất khách lạnh lẽo suốt mấy chục năm...

Những cuộc “đoàn viên” sau gần sáu mươi năm

Những ngày diễn ra công tác quy tập tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng, rất nhiều thân nhân liệt sĩ đã tìm đến với hy vọng có thêm một manh mối để đưa người thân trở về. Khán giả xúc động khi nghe chị Lệ Thu - con gái liệt sĩ Trần Văn Kiểu, kể về ước nguyện cuối đời của mẹ: nếu tìm được hài cốt chồng, bà chỉ mong được nằm cạnh ông. Chị Mai Uyên – cháu nội Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thị Riêng – cũng bày tỏ hy vọng cuộc tìm kiếm sẽ đưa bà và đồng đội trở về với gia đình sau gần 60 năm.

Tại điểm cầu Nghĩa trang Hàng Dương, cựu tù chính trị Tô Ba kể lại hành trình giữ lời hứa tìm người đồng đội Nguyễn Giai hy sinh trong ngục tù Côn Đảo. Qua kết nối trực tiếp giữa Quảng Ngãi và Côn Đảo, người con trai của liệt sĩ lần đầu được nhìn thấy phần mộ của cha và nghe những ký ức từ người đồng đội cũ. Gia đình cũng nhận được sự hỗ trợ của Bảo tàng Côn Đảo để sớm thực hiện nguyện vọng ra viếng mộ.

Một trong những câu chuyện lay động nhất là mối tình gần 60 năm của bà Nguyễn Thị Lệ với liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Trước khi vào trận đánh, ông hẹn sẽ trở về cưới bà, nhưng đã hy sinh trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Không tin người mình yêu đã mãi mãi ra đi, bà quyết định ở vậy gần trọn cuộc đời.

Khoảnh khắc bà Lệ ôm bức chân dung phục dựng của người thương khiến tất cả mọi người lặng đi. Sau gần sáu thập kỷ, trên bàn thờ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên đã có một gương mặt để người thân nhìn ngắm, tưởng nhớ. Mới đây, bà Nguyễn Thị Lệ cũng được tỉnh Tây Ninh công nhận là vợ liệt sĩ.

Chương trình còn trao những bức chân dung liệt sĩ được phục dựng cho các gia đình do Bộ Tư lệnh TP.HCM và Công an TP.HCM phối hợp thực hiện với sự hỗ trợ của nhóm TeamLee. Với nhiều gia đình, sau hàng chục năm chỉ có tấm bằng Tổ quốc ghi công trên bàn thờ, giờ đây người thân đã có thể nhìn lại gương mặt của cha, của anh, của người thương như thể vừa trở về sau một chuyến đi rất dài. 

Khán giả không khỏi nghẹn ngào trước hành trình nhiều thập kỷ tìm kiếm 5 người con liệt sĩ của Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Nà. Đến khi mẹ qua đời, những người con gái trong gia đình vẫn tiếp tục thay mẹ đi tìm các anh. Tại chương trình, bà Nguyễn Ngọc Anh xúc động đón nhận bức chân dung phục dựng của một trong 5 người anh đã hy sinh.

Chia sẻ tại chương trình, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung- Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM khẳng định, mỗi cuộc quy tập hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm, là sự tri ân đối với các Mẹ Việt Nam Anh hùng và gia đình liệt sĩ trên cả nước.

Ông cũng rất mong muốn các cựu chiến binh, các nhân chứng lịch sử và nhân dân có những ký ức, có những hình ảnh, có những tư liệu, có những mảnh ghép hãy cung cấp cho Ban Chỉ đạo TP.HCM. “Dù là những thông tin nhỏ, nhưng biết đâu từ những thông tin đó thì chúng tôi sẽ đưa được những người con của Tổ quốc trở về với đồng đội, trở về với gia đình. Và đây cũng là thể hiện truyền thống đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và “Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc Việt Nam chúng ta”- Ông nói.

Tinh thần ấy tiếp tục được lan tỏa thông qua chuyên trang đa nền tảng Tìm lại tên anh (htv.vn/timlaitenanh) tổng hợp các phóng sự, tin bài và thông tin về Chiến dịch "500 ngày đêm". Chuyên trang không chỉ lưu giữ ký ức mà còn là cầu nối để người dân trên cả nước gửi tư liệu, hình ảnh, lời tri ân và cùng đồng hành trong hành trình 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin.