Một tiếng nói Việt Nam được thế giới lắng nghe

Có những thời khắc đối ngoại không chỉ có ý nghĩa ở nghi thức, mà còn thể hiện tầm vóc, vị thế và bản lĩnh của một quốc gia. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 là một thời khắc như vậy. Đây là diễn đàn an ninh có uy tín hàng đầu khu vực, nơi quy tụ các nhà lãnh đạo, bộ trưởng quốc phòng, giới hoạch định chính sách, chuyên gia chiến lược và truyền thông quốc tế. Vì vậy, việc Việt Nam được mời phát biểu dẫn đề không đơn thuần là một hoạt động trong chương trình nghị sự đối ngoại, mà là sự ghi nhận đối với vai trò ngày càng quan trọng của Việt Nam trong cấu trúc an ninh, chính trị và phát triển của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Việc Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế mời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tham dự và phát biểu dẫn đề thể hiện sự đánh giá cao vai trò, vị thế quan trọng, có trách nhiệm của Việt Nam trong các vấn đề khu vực và quốc tế, đồng thời phản ánh sự quan tâm của các nước đối với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển của Việt Nam. Đây là một đánh giá rất đáng chú ý, bởi vị thế quốc gia không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế hay dân số, mà còn được đo bằng khả năng đóng góp vào những vấn đề chung của khu vực và thế giới.

Điểm đặc biệt là bài phát biểu đã được báo chí quốc tế đưa tin đậm nét. Reuters chạy bài với tiêu đề nhấn mạnh việc nhà lãnh đạo Việt Nam cảnh báo về ba cuộc khủng hoảng toàn cầu và đưa ra các giải pháp. Hãng tin này cho rằng bài phát biểu là một thời điểm ngoại giao quan trọng của Việt Nam, một trong những phát biểu nổi bật nhất của lãnh đạo Việt Nam tại một diễn đàn quốc tế lớn. Reuters cũng nhấn mạnh vai trò kép của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, qua đó cho thấy sự hiện diện quốc tế nổi bật hơn của Việt Nam trong bối cảnh khu vực đang có nhiều biến động.

The Straits Times của Singapore đặt bài phát biểu trong một khung phân tích rất sâu: trong một thế giới bất ổn, các giải pháp cho những khủng hoảng đe dọa ổn định toàn cầu cần xuất phát từ châu Á - Thái Bình Dương, bởi đây là khu vực nơi các khủng hoảng hội tụ rõ nhất. Tờ báo này nhấn mạnh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần đề cao trật tự dựa trên luật lệ, tự kiềm chế và xây dựng lòng tin, qua đó gửi đi tín hiệu về cách Việt Nam định vị mình trước sức ép cạnh tranh nước lớn trong khu vực. 

Channel NewsAsia cũng nhìn bài phát biểu như một thông điệp có cấu trúc rõ ràng: Việt Nam cảnh báo về ba cuộc khủng hoảng lớn của thế giới và đưa ra những lời giải tương ứng. Tờ báo nhấn mạnh ba thách thức được nêu gồm sự xói mòn của luật lệ và luật pháp quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển trong bối cảnh tăng trưởng chậm lại và biến đổi khí hậu, cùng khủng hoảng lòng tin giữa các quốc gia.

AP lại chú ý đến một chi tiết rất gợi mở: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu eo biển Hormuz như một cảnh báo cho các đối thủ ở châu Á - Thái Bình Dương. Theo AP, thông điệp ấy cho thấy chỉ một điểm nóng trên tuyến hàng hải chiến lược cũng có thể kéo cả thế giới vào bất ổn. Đây là cách đặt vấn đề rất thực tiễn, bởi trong thế giới kết nối sâu sắc hôm nay, an ninh của một eo biển, một vùng biển, một tuyến vận tải không còn là câu chuyện cục bộ, mà có thể trở thành phép thử đối với thương mại, năng lượng, logistics và ổn định toàn cầu.

Những đánh giá đó cho thấy bài phát biểu đã vượt ra ngoài khuôn khổ một phát biểu nghi lễ. Nó được truyền thông quốc tế nhìn nhận như một thông điệp chiến lược từ một quốc gia đang ngày càng có vị thế: không né tránh các đứt gãy của thế giới, không cực đoan hóa cạnh tranh, không đứng ngoài các vấn đề chung, mà chủ động đề xuất một cách tiếp cận dựa trên luật pháp quốc tế, phát triển bao trùm và tái tạo lòng tin. Đây chính là tầm vóc quốc tế của bài phát biểu.

Từ đây có thể thấy một chuyển động rất quan trọng trong vị thế Việt Nam. Nếu trước đây, thế giới thường nhắc đến Việt Nam như một đất nước đi qua chiến tranh, một nền kinh tế Đổi mới thành công, một điểm đến ổn định và năng động, thì hôm nay, Việt Nam đang được lắng nghe như một chủ thể có tiếng nói xây dựng trong các vấn đề chiến lược của khu vực. Một Việt Nam không chỉ hội nhập để phát triển, mà còn góp phần định hình môi trường hòa bình để cùng phát triển.

Ba khủng hoảng toàn cầu và thông điệp kiến tạo của Việt Nam

Điểm cốt lõi làm nên chiều sâu của bài phát biểu là việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ nói về hòa bình như một giá trị chung, mà đã đặt hòa bình trong bối cảnh những khủng hoảng cấu trúc của thế giới hôm nay. Reuters và Channel NewsAsia đều đặc biệt nhấn mạnh cấu trúc “ba khủng hoảng” trong bài phát biểu: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược. 

Khủng hoảng thứ nhất là sự xói mòn của luật pháp, quy tắc và chuẩn mực quốc tế. Đây là khủng hoảng rất nguy hiểm, bởi khi luật lệ bị coi nhẹ, khi sức mạnh được đặt cao hơn lẽ phải, khi những nguyên tắc căn bản của Hiến chương Liên Hợp quốc bị diễn giải tùy tiện, các quốc gia vừa và nhỏ sẽ chịu sức ép rất lớn. Với Việt Nam, bài học này không xa lạ. Lịch sử dân tộc cho thấy độc lập, chủ quyền phải được bảo vệ bằng sức mạnh tổng hợp của quốc gia, nhưng cũng cần một môi trường quốc tế nơi luật pháp được tôn trọng và lẽ phải được bảo vệ.

Reuters nhấn mạnh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không coi các khủng hoảng này là điều tất yếu mà nhân loại buộc phải chấp nhận. Thay vào đó, bài phát biểu đề xuất củng cố khuôn khổ pháp lý quốc tế, thúc đẩy phát triển bao trùm, bền vững, đồng thời tăng cường đối thoại và minh bạch để xây dựng lòng tin. Cách tiếp cận này cho thấy Việt Nam không chỉ nhận diện vấn đề, mà còn đưa ra phương hướng giải quyết có tính xây dựng.

Khủng hoảng thứ hai là khủng hoảng mô hình phát triển. Thế giới đang phải đối diện với tăng trưởng chậm lại, biến đổi khí hậu, đứt gãy chuỗi cung ứng, bất bình đẳng xã hội, phân mảnh kinh tế và những rủi ro từ công nghệ mới. Một mô hình phát triển chỉ chạy theo tăng trưởng mà không quan tâm đến công bằng, môi trường, văn hóa và con người sẽ không thể tạo ra an ninh bền vững. Đây chính là điểm rất sâu trong thông điệp của Việt Nam: phát triển không phải là vấn đề nằm sau an ninh; phát triển chính là nền tảng của an ninh.

Đối với Việt Nam trong kỷ nguyên mới, thông điệp này càng có ý nghĩa. Chúng ta đang bước vào giai đoạn phát triển cao hơn, với yêu cầu không chỉ tăng trưởng nhanh mà còn phải phát triển bền vững, bao trùm, nhân văn, lấy con người làm trung tâm, văn hóa làm nền tảng, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực. An ninh quốc gia hôm nay không chỉ nằm ở sức mạnh quốc phòng, mà còn ở năng lực chống chịu của nền kinh tế, sức mạnh của thể chế, chất lượng nguồn nhân lực, niềm tin xã hội, bản sắc văn hóa và khả năng hội nhập tự chủ.

Khủng hoảng thứ ba là khủng hoảng lòng tin chiến lược. Đây có lẽ là cuộc khủng hoảng âm thầm nhưng nguy hiểm nhất. Khi lòng tin suy giảm, các quốc gia nhìn nhau qua lăng kính nghi kỵ. Một hành động phòng vệ có thể bị hiểu là khiêu khích. Một sự cố nhỏ có thể bị đẩy thành khủng hoảng. Một khác biệt lợi ích có thể bị biến thành đối đầu. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, vũ khí tự động, không gian mạng và công nghệ lượng tử, nguy cơ tính toán sai lầm càng lớn nếu thiếu đối thoại, minh bạch và chuẩn mực ứng xử.

The Straits Times nhấn mạnh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm liên tục đề cao trật tự dựa trên luật lệ, tự kiềm chế và xây dựng lòng tin. Đây không phải là những khái niệm ngoại giao chung chung, mà là những điều kiện thiết yếu để ngăn ngừa xung đột từ sớm, từ xa. Khi thế giới càng nhiều bất định, càng cần những cơ chế đối thoại ổn định. Khi cạnh tranh càng gay gắt, càng cần luật lệ để kiểm soát cạnh tranh. Khi công nghệ càng phát triển nhanh, càng cần chuẩn mực đạo đức và trách nhiệm con người. 

Một trong những điểm được báo chí nước ngoài đánh giá cao là bài phát biểu đã đặt châu Á - Thái Bình Dương vào vị trí chủ thể của giải pháp. The Straits Times viết rằng theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, “lời giải cho các khủng hoảng toàn cầu cần xuất phát từ châu Á - Thái Bình Dương”, vì đây là nơi những khủng hoảng ấy hội tụ rõ nhất. Đây là một cách nhìn rất có tầm chiến lược.

Châu Á - Thái Bình Dương vừa là trung tâm tăng trưởng năng động nhất thế giới, vừa là nơi cạnh tranh chiến lược diễn ra gay gắt. Khu vực này hội tụ các tuyến hàng hải huyết mạch, các chuỗi cung ứng công nghệ cao, các nền kinh tế đang lên, các cường quốc lớn, các điểm nóng an ninh truyền thống và phi truyền thống. Nếu khu vực này bất ổn, thế giới khó có thể ổn định. Nhưng nếu khu vực này xây dựng được một cấu trúc hòa bình, hợp tác, bao trùm, dựa trên luật lệ, nó có thể trở thành động lực lớn cho hòa bình và phát triển toàn cầu.

Chính ở đây, thông điệp của Việt Nam thể hiện rõ bản lĩnh và trách nhiệm. Việt Nam không nhìn châu Á - Thái Bình Dương như một bàn cờ của cạnh tranh nước lớn, mà như không gian sống, phát triển và tương lai của hàng tỷ con người. Khu vực này không thể chỉ là nơi các cường quốc phô diễn ảnh hưởng. Khu vực này phải là nơi các quốc gia, dù lớn hay nhỏ, đều được tôn trọng, đều có tiếng nói, đều có quyền phát triển và cùng chịu trách nhiệm trước hòa bình chung.

AP khi đưa tin về bài phát biểu đã đặt thông điệp của Việt Nam trong bối cảnh rộng hơn của Đối thoại Shangri-La, nơi cạnh tranh chiến lược, chiến sự tại Ukraine, căng thẳng Trung Đông và các vấn đề an ninh hàng hải cùng hiện diện trong chương trình nghị sự. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhắc tới eo biển Hormuz vì thế không chỉ là một ví dụ, mà là một lời cảnh báo: “bất ổn ở một điểm nóng có thể nhanh chóng lan thành bất ổn toàn cầu”.

Từ đó, có thể thấy rõ một thông điệp xuyên suốt: hòa bình hôm nay không thể chỉ được gìn giữ bằng cân bằng sức mạnh. Hòa bình phải được kiến tạo bằng luật pháp, phát triển, lòng tin và trách nhiệm. Một trật tự quốc tế bị xói mòn sẽ làm mọi quốc gia bất an. Một mô hình phát triển thiếu bền vững sẽ làm xã hội bất ổn. Một thế giới thiếu lòng tin sẽ khiến mọi cơ chế hợp tác trở nên mong manh. Vì vậy, kiến tạo hòa bình cũng chính là kiến tạo phát triển; bảo vệ luật pháp quốc tế cũng chính là bảo vệ quyền phát triển của các dân tộc; tái tạo lòng tin cũng chính là bảo vệ tương lai của nhân loại.

Tầm vóc quốc tế của bài phát biểu và vị thế mới của Việt Nam

Tầm vóc quốc tế của bài phát biểu trước hết thể hiện ở sự quan tâm rộng rãi của truyền thông nước ngoài. Reuters, AP, The Straits Times, Channel NewsAsia, South China Morning Post đều có bài viết riêng về phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Mỗi cơ quan báo chí tiếp cận từ một góc độ khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở một điểm: bài phát biểu không chỉ có ý nghĩa đối với Việt Nam, mà còn đặt ra những vấn đề lớn của khu vực và thế giới.

Reuters đánh giá bài phát biểu là một thời điểm ngoại giao quan trọng, nhấn mạnh Việt Nam đang có sự hiện diện quốc tế nổi bật hơn. The Straits Times coi bài phát biểu là thông điệp về cách Việt Nam ứng xử trước cạnh tranh nước lớn, bằng việc đề cao trật tự dựa trên luật lệ, tự kiềm chế và xây dựng lòng tin. AP nhìn thấy trong phát biểu lời cảnh báo thực tiễn về nguy cơ một điểm nóng hàng hải có thể gây chấn động toàn cầu. Channel NewsAsia nhấn mạnh tính cấu trúc của bài phát biểu khi chỉ ra ba khủng hoảng và các giải pháp tương ứng. South China Morning Post chú ý tới thông điệp về ba khủng hoảng đang hội tụ trong an ninh châu Á - Thái Bình Dương.

Sự quan tâm ấy cho thấy bài phát biểu đã chạm vào những mối quan tâm thật sự của thế giới. Đó là câu hỏi về trật tự quốc tế trong một thời kỳ nhiều đứt gãy. Đó là câu hỏi về mô hình phát triển sau những cú sốc của đại dịch, chiến tranh, biến đổi khí hậu và cạnh tranh công nghệ. Đó là câu hỏi về lòng tin chiến lược giữa các quốc gia trong bối cảnh những tính toán sai lầm có thể dẫn tới hậu quả khó lường. Và đó cũng là câu hỏi về vai trò của các quốc gia vừa và nhỏ trong một thế giới không nên chỉ được định hình bởi cạnh tranh giữa các nước lớn.

Từ góc nhìn đó, bài phát biểu đã thể hiện rõ vị thế mới của Việt Nam. Việt Nam không chỉ là một quốc gia đang phát triển năng động, một nền kinh tế hội nhập sâu rộng, một thành viên tích cực của ASEAN, mà còn là một chủ thể có khả năng đưa ra thông điệp chiến lược về hòa bình, phát triển và trật tự khu vực. Tiếng nói Việt Nam được lắng nghe bởi nó được chưng cất từ trải nghiệm lịch sử, từ thành tựu Đổi mới, từ đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, và từ một nền văn hóa chính trị đề cao hòa bình, nhân nghĩa, hợp tác nhưng kiên định về nguyên tắc.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, điều này có ý nghĩa rất lớn. Một quốc gia muốn vươn mình không chỉ cần phát triển kinh tế bên trong, mà còn cần nâng cao vị thế bên ngoài. Vị thế ấy không thể chỉ được xây dựng bằng lời nói, mà phải được tạo dựng bằng uy tín, bằng tính nhất quán của chính sách, bằng đóng góp thực chất cho hòa bình và hợp tác quốc tế. Bài phát biểu tại Shangri-La là một minh chứng cho quá trình đó.

Ở đây, cũng cần thấy rõ sự nhất quán trong đường lối của Việt Nam. Việt Nam kiên định độc lập, tự chủ, không tham gia liên minh quân sự, không liên kết với nước này để chống nước kia, không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ Việt Nam để chống lại nước khác, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực. Đây không phải là sự trung lập thụ động, mà là lựa chọn chủ động của một quốc gia hiểu rõ giá trị của độc lập, tự chủ và hòa bình. 

Việt Nam mở rộng quan hệ với tất cả các đối tác, nhưng không đánh mất mình. Việt Nam hợp tác với các nước lớn, nhưng không để mình bị cuốn vào đối đầu. Việt Nam ủng hộ sự hiện diện có trách nhiệm của các đối tác trong khu vực, nhưng phản đối mọi hành động gây căng thẳng, cưỡng ép, áp đặt hoặc làm suy yếu luật pháp quốc tế. Đó là bản lĩnh của một quốc gia từng trải qua nhiều thử thách lịch sử, hiểu rõ giá trị của hòa bình nhưng cũng hiểu rằng hòa bình chỉ bền vững khi đi cùng công lý và luật lệ.

Tầm vóc quốc tế của bài phát biểu còn nằm ở chỗ nó không chỉ nói về an ninh theo nghĩa hẹp. Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm còn mở rộng khái niệm an ninh sang phát triển, khí hậu, công nghệ, lòng tin, luật pháp, chuỗi cung ứng và đời sống con người. Đây là cách tiếp cận hiện đại, phù hợp với một thế giới mà các mối đe dọa không còn tách biệt. An ninh năng lượng liên quan đến an ninh hàng hải. An ninh khí hậu liên quan đến an ninh lương thực. An ninh mạng liên quan đến chủ quyền quốc gia. An ninh con người liên quan đến ổn định xã hội. Phát triển bền vững liên quan trực tiếp đến hòa bình lâu dài.

Đặt trong kỷ nguyên phát triển mới của Việt Nam, thông điệp ấy càng có chiều sâu. Việt Nam cần hòa bình để phát triển, nhưng một Việt Nam phát triển, tự cường, ổn định, giàu bản sắc và có trách nhiệm cũng sẽ đóng góp nhiều hơn cho hòa bình. Chúng ta không chỉ mong muốn một môi trường quốc tế thuận lợi cho mình, mà còn chủ động tham gia kiến tạo môi trường ấy. Đó là sự trưởng thành về tư duy đối ngoại: từ hội nhập để phát triển đến phát triển để đóng góp; từ tham gia các cơ chế quốc tế đến góp phần định hình tư duy, luật lệ và lòng tin của khu vực.

Có thể khẳng định, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 đã gửi đi ba thông điệp lớn. Thứ nhất, hòa bình không thể chỉ được giữ gìn thụ động mà phải được chủ động kiến tạo. Thứ hai, thế giới đang đối diện những khủng hoảng cấu trúc, cần lời giải từ luật pháp quốc tế, phát triển bao trùm và tái tạo lòng tin chiến lược. Thứ ba, Việt Nam trong kỷ nguyên mới là một Việt Nam tự tin, bản lĩnh, độc lập, tự chủ và có trách nhiệm, sẵn sàng cùng các quốc gia xây dựng một châu Á - Thái Bình Dương an toàn hơn, tự cường hơn và thịnh vượng hơn.

Sự đánh giá cao của báo chí quốc tế không chỉ làm nổi bật một sự kiện đối ngoại, mà còn khẳng định tầm vóc của thông điệp Việt Nam. Từ ký ức chiến tranh, Việt Nam nói về hòa bình với sự chân thành. Từ thành tựu Đổi mới, Việt Nam nói về phát triển với niềm tin. Từ bản lĩnh độc lập tự chủ, Việt Nam nói về luật pháp quốc tế với sự kiên định. Từ văn hóa hòa hiếu, nhân nghĩa, Việt Nam nói về đối thoại và lòng tin với trách nhiệm.

Trong một thế giới nhiều biến động, tiếng nói ấy có giá trị bởi nó không cực đoan, không áp đặt, không né tránh, mà tỉnh táo, cân bằng, chân thành, xây dựng và nhân văn. Đó là tiếng nói của một Việt Nam đang vươn mình - không chỉ để mạnh lên cho chính mình, mà còn để đóng góp nhiều hơn cho hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực và thế giới.