Tuyển tập những bài thơ hay nhất về mẹ
Trong Thơ dâng Mẹ, có những bài từ rất lâu như Nắng mới của thi sĩ Lưu Trọng Lư, ra đời năm 1939 (tr134), đến những áng thơ viết còn tươi mực như Xin phép mẹ chúng con phải hành quân ra trận của Châu Anh Tuấn, sáng tác 4/2026 (tr 234). Điều đáng quý nữa là với mỗi bài, tác giả bình thơ đều chỉ rõ nguồn hoặc năm sáng tác. Đây là thông tin quan trọng để người bình thơ và bạn đọc cảm nhận thi phẩm có cơ sở.
Đọc Thơ dâng Mẹ, thấy rõ quan điểm chọn thơ để bình giá. Nhà văn đọc được thơ hay, tứ thơ lạ, cảm xúc gây ấn tượng mạnh là chị lựa chọn, bất kể tác giả nổi tiếng hay không. Nhà văn đã bình thơ của các nhà thơ nổi danh như: Chế Lan Viên - bài Con cò; Hữu Thỉnh - bài Trông ra bờ ruộng; Nguyễn Quang Thiều với Mẹ trong đêm gió lạ và Thư gửi mẹ; Viễn Phương, Lê Thị Mây, Trần Đăng Khoa, Hoàng Đăng Khoa với thi phẩm chỉ một từ duy nhất: Mẹ; Đồng Đức Bốn với Trở về với mẹ ta thôi; Trúc Thông với Bờ sông vẫn gió; Nguyễn Duy với Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa… Bên cạnh đó còn có sự xuất hiện của những tác giả mới như Phùng Trung Tập với Chiếc nón của mẹ; Kim Nhũ với Trên giường của mẹ, Minh Loan với Ru con; Thanh Lâm với Đôi quang trên vai của mẹ… Và rồi như một lẽ tự nhiên, cảm xúc cứ thế tuôn trào, những bài thơ ấy được chị chắp cánh thêm lời bình với nhiều tâm huyết, lan tỏa sâu rộng tình yêu thương và tri ân mẹ.
Nhìn vào số lượng đầu sách và sự xuất hiện thường xuyên trên báo chí, tôi thật sự ngưỡng mộ về sức viết của chị. Đọc từng bài trong Thơ dâng Mẹ tập 2, tôi càng cảm phục khả năng và sức sáng tạo của tác giả. Chọn 41 bài thơ của 39 tác giả về cùng một đề tài Người Mẹ, nhưng cái tài của chị là rất hiếm khi trùng lặp về ý tưởng, lời bình thơ... Mỗi bài, mỗi vẻ, đem đến cho độc giả những cảm nhận khác nhau về lòng yêu kính, biết ơn, tự hào, cùng những cảm nhận sâu sắc, chân thực về người Mẹ. Mừng hơn nữa là 25/41 bài bình thơ của chị đã được chọn đăng trên các báo, cả trung ương và địa phương. Đó là niềm hạnh phúc của người viết, là tấm thẻ tin cậy về chất lượng của mỗi bài bình thơ.
Hình tượng người mẹ trong Thơ dâng Mẹ
Đó là những người mẹ sinh thành; mẹ chiến sĩ, mẹ liệt sĩ; và Mẹ Tổ quốc. Gọi như vậy để người đọc dễ cảm nhận, bởi thực tế, người mẹ nào cũng yêu thương, vị tha, đảm đang, tần tảo nhẫn nại hy sinh đến quên mình…
Với kiến thức phong phú, bằng tư duy từ cụ thể đến khái quát (và ngược lại), người bình thơ hướng độc giả vào những cung bậc cảm xúc thiêng liêng mà chân thành của tình mẫu tử. Để từ đó, trái tim ngân rung theo những cung bậc yêu thương, thành những cảm nhận tinh tế. Thường ở mỗi thi phẩm, chị luôn tìm ra câu hay nhất – có khi là nhãn tự của bài thơ, đi sâu phân tích, bình giá, làm sáng tỏ cảm xúc, tâm trạng tác giả gửi gắm qua câu chữ. Hầu hết các bài (40/41), chị đều chọn ra câu thơ giàu ám ảnh làm tiêu đề cho bài viết. Nhưng thiết nghĩ, giá như chị thay đổi cách đặt tiêu đề một số bài nữa, có lẽ sẽ phong phú hơn chăng?
Dễ nhận thấy ở cuốn sách là tác giả dành nhiều sự quan tâm cho người mẹ sinh thành. Bởi lẽ, mẹ là người mang nặng đẻ đau, nuôi ta khôn lớn từng ngày “Mẹ là khởi đầu của sự sống, là suối nguồn yêu thương không bao giờ cạn” (Cùng bạn đọc - Nguyễn Thị Thiện). Chọn ra chính xác những bài thơ hay của các nhà thơ viết về người mẹ ruột yêu dấu thân thương, chính là tác giả đã chạm đến cảm xúc sâu lắng của mỗi bạn đọc. Bởi lẽ, ai trong đời chẳng có một người mẹ? Ai chẳng được mẹ âu yếm, chăm sóc, vượt bao gian nan thử thách, nuôi cho lớn khôn? Bằng lối bình thơ chuyên nghiệp, tác giả hóa thân vào từng bài thơ, lắng nghe cảm xúc của tác giả, chỉ ra cái hay cái đẹp để có những luận bình xác đáng. Bình bài À ơi tay mẹ của Bình Nguyên, chị kết luận: “Bài thơ không có một từ ngữ nào trực tiếp nói đến tình yêu và lòng biết ơn nhưng thấm đượm trong từng câu, từng chữ là tình yêu thương, lòng biết ơn chân thành và sâu nặng của đứa con đối với mẹ kính yêu.”
Có thể cảm nhận được những điều tương tự trong rất nhiều bài viết của chị. Điều đó cho thấy, người viết rất am tường tác phẩm, giúp độc giả hiểu đúng và sâu vấn đề. Bình bài Mẹ của Đỗ Trung Lai, chị viết: “Đây là khúc ca của tình mẫu tử bình dị mà thiêng liêng, cùng với những suy tư sâu lắng của nhà thơ trước sự vận động không ngừng của thời gian và quy luật vô thường của tạo hóa”. Cũng như vậy, ở bài Mẹ (Trần Đăng Khoa), chị có lý khi lập luận: “Nhan đề bài thơ chỉ một âm tiết duy nhất“Mẹ” bình dị mà thiêng liêng - điểm tựa tinh thần của toàn bài. Đây không chỉ là đối tượng để nhân vật trữ tình hướng tới mẹ, còn là biểu tượng của quê hương, mái nhà, ký ức tuổi thơ, lý do để người lính chiến đấu, và cũng là nơi mọi đau thương cuối cùng quay trở về.” Tôi nghĩ, một trong những yếu tố tạo nên sự hấp dẫn ở những bài bình là chị đi từ cuộc đời tác giả và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm để thẩm bình. Điều này giúp cho những phân tích lý giải của chị càng tăng sức thuyết phục. Chẳng hạn mở đầu lời bình bài Nửa đêm thức dậy nghĩ đến mẹ của nhà văn Thiên Sơn, chị đã khái quát rất cô đọng: “Bằng thể thơ tự do phóng khoáng, ngôn từ giàu hình ảnh và minh triết, bài thơ làm sống dậy chân dung người mẹ tuổi ngoại bát thập suốt đời yêu thương, hy sinh vì các con, thể hiện tình yêu và lòng biết ơn sâu nặng đối với đấng sinh thành”. Với bài Trở về với mẹ ta thôi của Đồng Đức Bốn, chị viết bằng cả trái tim, đưa ra những dòng cảm nhận xúc động: “Có lẽ ông không làm thơ về mẹ mà như đang khóc mẹ bằng thơ. Vì thế, mỗi câu chữ đều có độ nóng của nước mắt và độ nhói của ký ức. Áng thơ không chỉ là tiếng khóc thương xót, tri ân mẹ mà còn nhắc nhớ con người hôm nay giữa bao bon chen của cuộc đời, nơi bình yên nhất để trở về vẫn luôn là mẹ”. Như vậy, tuy viết về người mẹ sinh thành, nhưng thông qua những bình giải thuyết phục của chị, những người mẹ ấy không còn là những người mẹ bình thường nữa, mà đã mang tầm khái quát.
Ở một đất nước từng xảy ra chiến tranh liên miên như Việt Nam, người gánh chịu nỗi đau không chỉ là những người trực tiếp cầm súng, mà còn là những người mẹ, người vợ, bên cạnh gánh vác phần việc của người ra đi còn đằng đẵng nhớ thương, lo âu, trông ngóng… Khi đất nước đã thống nhất, biết bao người con không trở về, nỗi lòng người Mẹ luôn đau đáu xót thương trong rất nhiều thi phẩm. Những bài thơ được Nguyễn Thị Thiện chọn bình, nhằm khắc họa hình tượng người Mẹ chiến sĩ, liệt sĩ chỉ là tiêu biểu trong hàng ngàn thi phẩm cùng chủ đề. Nhưng chỉ thế cũng đủ khái quát lên vẻ đẹp bình dị, chân chất mà kiên cường của mẹ. Mẹ trong cảm nhận của các tác giả thật khiêm nhường, vĩ đại. Qua các bài thơ: Mẹ - Bằng Việt, Mẹ - Đoàn Ngọc Thu, Mẹ - Trần Đăng Khoa, Mẹ của những đứa con liệt sĩ - Chu Linh, Mẹ ơi con đã trở về - Đặng Vương Hưng, Xin phép mẹ chúng con phải hành quân ra trận - Châu Anh Tuấn, Tết này con về - Ninh Đức Hậu…, hình tượng Mẹ là minh chứng rõ ràng, đầy đủ nhất cho lòng nhẫn nại, sức chịu đựng và hy sinh. Tất cả được hòa quyện trong nỗi niềm thương nhớ con quặn thắt, không gì có thể đong đếm. Do khuôn khổ có hạn của bài, hy vọng sẽ đi sâu chủ đề này trong ấn phẩm ở một bài viết khác.
Tác phẩm bình Thơ dâng Mẹ của Nguyễn Thị Thiện đã phác họa thành công xuất sắc vẻ đẹp của hình tượng người Mẹ Việt Nam. Cả 41 bài trong ấn phẩm là bấy nhiêu bài ca với những giai điệu khác nhau khi trầm hùng, sâu lắng, lúc dào dạt, thiết tha… Tất cả đều chan chứa yêu thương, cảm phục và tôn vinh Người Mẹ Việt Nam giản dị mà vô cùng vĩ đại.
NGUYỄN THỊ BÌNH
Nguồn: Tạp chí VHNT số 650, tháng 7-2026
