Tác phẩm của George Bernard Shaw được biên dịch bởi Nguyễn Minh Anh, dàn dựng - đạo diễn Dương Thị Thanh Huyền, đội ngũ sáng tạo : âm nhạc- NSƯT Thành Nam; thiết kế mỹ thuật- Hoàng Duy Đông; biên đạo múa Nguyễn Thùy Châu...; chỉ đạo nghệ thuật- TS, NSƯT Bùi Như Lai (Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội). Vở diễn không chỉ là một sản phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh mà còn là minh chứng cho mô hình đào tạo tích hợp, nơi giảng viên, nghệ sĩ và sinh viên cùng tham gia vào quá trình sáng tạo sân khấu.
Dựa trên nguyên tác kinh điển, câu chuyện xoay quanh Eliza Doolittle - một cô gái bán hoa nghèo, nói giọng địa phương, thô ráp - được giáo sư Henry Higgins đào tạo để trở thành một “quý cô” thông qua việc thay đổi ngôn ngữ và cách ứng xử. Trong hành trình ấy, Eliza phải đối mặt với sự khắc nghiệt, tổn thương và cả những định kiến xã hội. Tuy nhiên, điều mà phiên bản dàn dựng này nhấn mạnh không chỉ là sự “lột xác” về hình thức, mà là quá trình thức tỉnh ý thức cá nhân. Eliza không dừng lại ở việc trở thành một hình mẫu do người khác tạo ra, mà từng bước khẳng định giá trị bản thân, vượt qua sự áp đặt để lựa chọn một cuộc sống độc lập và tự do.
Từ một câu chuyện về chuyển dịch giai tầng, vở diễn được nâng lên thành một ẩn dụ về quá trình “lập trình” con người trong xã hội hiện đại. Higgins không còn chỉ là một nhà ngữ âm học, mà được nhìn như một “lập trình viên xã hội”, đại diện cho niềm tin rằng con người có thể được chuẩn hóa và tối ưu hóa theo những tiêu chí nhất định. Ngược lại, Eliza trở thành biểu tượng của nỗ lực giữ gìn bản sắc cá nhân trước những khuôn mẫu vô hình. Sự đối lập này tạo nên trục xung đột tư tưởng xuyên suốt tác phẩm, đồng thời phản ánh một thực tế đương đại khi con người ngày càng chịu ảnh hưởng từ công nghệ, dữ liệu và các hệ thống đánh giá.
Không lựa chọn hình thức dàn dựng cầu kỳ, vở diễn gây ấn tượng bằng không gian sân khấu tối giản nhưng giàu tính biểu tượng. Thiết kế mỹ thuật sân khấu gọn nhẹ, với những tấm mành tre, là những bức tranh dân gian nổi bật với hình tượng con Cóc (đại diện cho giai cấp quý tộc - Giáo sư Henry Higgins). Đây là một thiết kế mỹ thuật mang tính hình tượng; giàu ẩn ý, gần gũi với văn hóa phương Đông; đặc biệt là văn hóa dân gian Việt Nam. Âm nhạc của vở với những nét nhạc trữ tình mang âm hưởng dân gian Việt Nam, lắng đọng như những điểm nhấn cho tâm trạng và cảm xúc của người nghệ sĩ biểu diễn. Đặc biệt, với những lớp độc diễn, âm nhạc đã tạo hiệu ứng mạnh mẽ, giúp người diễn viên được thăng hoa trong diễn xuất và cảm xúc của khán giả cũng được đẩy lên cao trào với những thăng trầm, vui buồn cùng nhân vật, hòa mình vào câu chuyện kịch và bối cảnh xã hội đương thời. Biên đạo múa đã tạo nhiều “đất diễn” cho nhân vật trung tâm Eliza Doolittle được thỏa sức thể hiện tài năng trong nghệ thuật diễn xuất, kết hợp với nghệ thuật múa một cách chuyên nghiệp.
Diễn xuất là một trong những điểm tựa quan trọng của vở diễn. Higgins, do Hán Quang Tú thể hiện, như một nhân vật lý trí, lạnh lùng nhưng đầy mâu thuẫn - vừa là người kiểm soát, vừa là nạn nhân của chính niềm tin vào sự hoàn hảo. Trong khi đó, Eliza qua phần thể hiện của Nguyễn Thị Minh Trà trở thành trung tâm cảm xúc, với hành trình chuyển biến từ bản năng đến tự ý thức. Những xung đột trực diện giữa hai nhân vật, đặc biệt khi Eliza chất vấn giá trị của sự “biến đổi”, đã đẩy kịch tính lên cao, đồng thời mở ra cuộc đối thoại sâu sắc về tự do và bản sắc.
Điểm nhấn tư tưởng của vở diễn nằm ở việc đặt câu hỏi “AI có thể định nghĩa một con người?” vào cấu trúc của một kịch bản cổ điển. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng phát triển và can thiệp sâu vào đời sống, tác phẩm gợi ra những suy ngẫm về ranh giới giữa con người và sự “lập trình”. Nếu con người có thể được cải thiện, tối ưu hóa như một sản phẩm, thì điều gì sẽ còn lại để định nghĩa bản sắc cá nhân? Và liệu sự hoàn thiện ấy có thực sự là tiến bộ, hay chỉ là một dạng kiểm soát tinh vi hơn?
Bên cạnh chiều sâu triết học, vở diễn còn thể hiện rõ tinh thần giao thoa văn hóa Đông - Tây khi giữ nguyên tinh thần nguyên tác nhưng được đặt trong bối cảnh và cảm quan đương đại. Thay vì tái hiện nguyên bản phong cách cổ điển châu Âu, đạo diễn Dương Thị Thanh Huyền đã Việt hóa Pygmalion thông qua các thủ pháp dàn dựng hiện đại.
Khép lại vở diễn, điều đọng lại không chỉ là một câu chuyện được kể trọn vẹn, mà là những câu hỏi còn bỏ ngỏ. Pygmalion không đưa ra lời giải, nhưng chính sự mở ấy tạo nên sức nặng tư tưởng. Tác phẩm khẳng định rằng, nếu nghệ thuật và giáo dục chỉ hướng tới việc chuẩn hóa con người theo những tiêu chí định sẵn, thì mọi sự hoàn thiện cũng chỉ dừng lại ở bề mặt. Giá trị cốt lõi vẫn nằm ở quyền được lựa chọn, được sai lầm và được là chính mình.
Từ một kịch bản kinh điển, ê-kíp của Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội đã kiến tạo nên một phiên bản đương đại giàu tính gợi mở. Vở diễn không chỉ là một sản phẩm nghệ thuật, mà còn là một hành trình nhận thức, nơi khán giả được mời gọi suy tư về câu hỏi căn bản: con người là gì, và ai có quyền định nghĩa điều đó trong thời đại số hôm nay.
Pygmalion sẽ đại diện Nhà trường tham dự Liên hoan các Trường Sân khấu châu Á lần thứ 8 tại Bắc Kinh (Trung Quốc) vào tháng 5/2026. Tác phẩm kỳ vọng sẽ góp phần giới thiệu một diện mạo sân khấu Việt Nam giàu bản sắc và hội nhập quốc tế.
