Triển lãm là kết quả của đề tài nghiên cứu “Hành trình kể câu chuyện du lịch sinh thái của phụ nữ Việt Nam anh hùng thích ứng với biến đổi khí hậu” do Viện Tài nguyên và Môi trường (Đại học Quốc gia Hà Nội), Đại học Hull, Đại học Loughborough (Vương quốc Anh) và Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam thực hiện từ tháng 7/2024 đến tháng 12/2025 nhằm hỗ trợ phụ nữ dân tộc thiểu số tại vùng đệm Vườn quốc gia Hoàng Liên bảo tồn di sản thiên nhiên và văn hóa. Đồng thời ghi nhận vai trò tiên phong của họ trong phát triển sinh kế và du lịch bền vững trước thách thức của biến đổi khí hậu trên địa bàn xã Hoàng Liên, Tả Van và Bản Hồ (nay là xã Tả Van, Bản Hồ), tỉnh Lào Cai. 

Phát biểu khai mạc Triển lãm, bà Nguyễn Thị Tuyết - Giám đốc Bảo tàng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam kiêm Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam cho biết, trong những năm qua, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã tổ chức nhiều sự kiện triển lãm, không chỉ tại Bảo tàng mà còn tới những vùng sâu, vùng xa, các trường học để kể những câu chuyện về phụ nữ, từ những người phụ nữ trong chiến tranh với ý chí kiên cường, dũng cảm đến những người phụ nữ đương đại không ngừng vượt qua giới hạn để thực hiện khát vọng phát triển cùng đất nước. Mỗi sự kiện triển lãm, mỗi đề tài nghiên cứu là một hành trình đi tìm và lắng nghe những giá trị sâu sắc về người phụ nữ trong bối cảnh xã hội. Và hôm nay, hành trình ấy tiếp tục được nối dài ở một không gian rất khác, “Gieo xanh nơi đỉnh mây”, nơi núi cao mây phủ và những cộng đồng đang sống rất gần với thiên nhiên.

Bà Nguyễn Thị Tuyết nhấn mạnh, Triển lãm “Gieo xanh nơi đỉnh mây” là kết quả của một quá trình nghiên cứu và hợp tác quốc tế. Nhưng trên hết đó là kết quả của sự tin tường và chia sẻ từ chính những người phụ nữ vùng cao. Những người không gọi công việc của mình là thích ứng với biến đổi khí hậu, nhưng lại đang sống và hành động như những người tiên phong trong hành trình đó. Họ dệt vải nhưng cũng đang dệt lại những giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ bị mai một. Họ làm du lịch nhưng không chỉ để phát triển kinh tế mà còn để gìn giữ cách sống hài hòa với núi rừng. Họ thay đổi, đi cùng với đó là phục hồi di sản cộng đồng của mình, điều mà chúng tôi mong muốn khi thực hiện triển lãm này là để cùng cảm nhận, cảm nhận sự gắn bó con người với thiên nhiên, cảm nhận giá trị của tri thức bản địa và cảm nhận vai trò ngày càng rõ nét của phụ nữ trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu, vấn đề đang được quan tâm hiện nay.

Triển lãm “Gieo xanh trên đỉnh mây” không chỉ là hình ảnh, tư liệu mà còn mang đến câu chuyện đời thực của những người phụ nữ đang gắn bó với núi rừng Hoàng Liên Sơn. Đến với Triển lãm, chị Sùng Thị Lan (đến từ xã Tả Van, tỉnh Lào Cai), một trong những người phụ nữ địa phương đang tham gia vào các hoạt động du lịch sinh thái gắn với bảo tồn di sản thiên nhiên tại khu vực Vườn Quốc gia Hoàng Liên chia sẻ câu chuyện đầy nỗ lực của các chị em phụ nữ ở Sa Pa trong hành trình làm du lịch. Chị cho biết, trước đây tất cả các chị em phụ nữ các chị chỉ biết đến nương rẫy, bếp núc, cuộc sống giản dị gắn với thiên nhiên. Nhưng khi có du lịch phát triển thì các chị cũng đã học cách để đón tiếp khách, bằng cách kể những câu chuyện chính về văn hóa của đồng bào dân tộc mình cho du khách. Tổ chức những câu lạc bộ nhỏ, tập hợp các chị em để cùng tập, cùng rèn luyện và cùng tập luyện những điệu múa truyền thống của dân tộc mình, cũng như những bài hát dân ca, những giai điệu âm nhạc về núi rừng gắn với bản làng.

Chị Lan chia sẻ, khi du khách tới bản làng, họ có thể cùng trải nghiệm vào trong không gian đó, cùng nấu ăn, với những món ăn đậm chất bản sắc của dân tộc địa phương, để du khách cùng tham gia và thưởng thức, sẽ tạo ra một sự thích thú và tò mò, hứng khởi tìm hiểu về văn hóa của đồng bào thiểu số. 

Ngoài ra, các chị cũng tạo ra những nhóm phụ nữ để có thể cùng trau dồi kiến thức về vẽ sáp ong, thêu thùa, chia sẻ kinh nghiệm để tạo ra những sản phẩm du lịch tốt hơn. Đồng thời giúp đỡ những chị em có hoàn cảnh khó khăn để có thể tự tin hơn trong cách phát triển du lịch của mình. Ngoài ra, còn thu gom những trang phục truyền thống đã qua sử dụng, thay vì những trang phục đó sau khi sử dụng, hoặc không có nhu cầu sử dụng nữa, mọi người vứt ra môi trường thì các chị thu gom lại. Thứ nhất là cũng có một phần thu nhập nhỏ cho các chị em, và thứ hai là các chị cũng dùng chính những trang phục đã qua sử dụng đó để tái chế, tạo ra các sản phẩm du lịch lưu niệm có giá trị. Và từ đó góp phần quảng bá những giá trị văn hóa truyền thống, tạo nên một nguồn thu nhập có thể nói là ổn định cho các chị em làm du lịch. 

Tuy nhiên, theo chị Sùng Thị Lan thì trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu cũng đã mang lại rất nhiều khó khăn thách thức. Đó là khí hậu thì thất thường và mùa màng cũng rất là khó phán đoán, và cũng khiến cho làm du lịch gặp những khó khăn và bấp bênh.

Thay mặt đơn vị nghiên cứu đề tài, PGS, TS Bùi Ngọc Quý, Phó Viện trưởng Viện Tài nguyên và Môi trường chia sẻ: Triển lãm “Gieo xanh nơi đỉnh mây” không chỉ là nơi giới thiệu kết quả của một đề tài nghiên cứu, mà quan trọng hơn, đây là một nỗ lực chuyển hóa tri thức nghiên cứu thành một không gian đối thoại công chúng, nơi những lát cắt của đời sống vùng cao được kể lại bằng hình ảnh, câu chuyện cảm xúc, nơi những người xem có thể cảm nhận rõ hơn sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên, giữa bảo tồn sinh kế, giữa ký ức văn hóa với những đòi hỏi của phát triển mới. Triển lãm là một hành trình đầy cảm hứng của những người phụ nữ Sa Pa, những người đã và đang đóng góp to lớn vào sự nghiệp bảo tồn, phát huy giá trị di sản thiên nhiên và văn hóa, từng ngày kiên trì gieo những mầm xanh của hy vọng thông qua phát triển du lịch bền vững.

PGS, TS Bùi Ngọc Quý cũng tin tưởng rằng, khi bước qua không gian trưng bày triển lãm, mỗi chúng ta sẽ không chỉ nhìn thấy những bức ảnh đẹp hay những câu chuyện cảm động. Điều quan trọng hơn là chúng ta nhìn thấy những con người trong đó, nhìn thấy vai trò không thể thay thế của phụ nữ dân tộc thiểu số trong bảo tồn di sản và phát triển cộng đồng, nhìn thấy những thách thức mà họ đang phải đối mặt và nhìn thấy cả những khả năng rất thực cho một hướng phát triển hài hòa hơn giữa thiên nhiên, văn hóa và sinh kế.

Triển lãm gồm ba chủ đề. Mở đầu với chủ đề “Nơi đỉnh mây”, phác họa bức tranh tổng thể về không gian sống, văn hóa bản địa và đời sống cộng đồng các dân tộc Mông, Dao, Giáy, Thái, Tày giúp công chúng cảm nhận rõ sự gắn kết giữa con người, núi rừng và những giá trị truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tiếp nối, chủ đề “Trời đất đổi mình - Tôi cũng thế” đi sâu phản ánh những tác động của biến đổi khí hậu và du lịch đến đời sống địa phương, đồng thời làm nổi bật khả năng thích ứng, vai trò chủ động và tinh thần sáng tạo của phụ nữ trong việc duy trì sinh kế và bảo tồn văn hóa. Chủ đề “Gieo xanh nơi đỉnh mây” mở ra những kỳ vọng về tương lai du lịch, nơi những “mầm xanh” được vun đắp từ chính nội lực cộng đồng, từ ước mơ, nỗ lực và khát vọng phát triển bền vững của phụ nữ vùng cao.

Triển lãm “Gieo xanh nơi đỉnh mây” không chỉ dừng lại ở sự thưởng lãm, mà khơi mở được suy nghĩ, sự đồng cảm và tinh thần hành động. Ban tổ chức cũng hy vọng, từ không gian “Gieo xanh nơi đỉnh mây”, những câu chuyện của phụ nữ vùng cao Hoàng Liên sẽ được lắng nghe nhiều hơn, được thấu hiểu hơn và từ đó truyền cảm hứng cho những chính sách, những sáng kiến và những mô hình phát triển bền vững hơn trong tương lai. Đồng thời cũng hy vọng rằng, từ Triển lãm này, mỗi chúng ta sẽ trở thành một phần của hành trình ấy, cùng đồng hành, cùng sẻ chia và cùng “gieo xanh” để những giá trị tốt đẹp tiếp tục được lan tỏa xa hơn.