Thứ Tư, 01/04/2026 - 10:18

TP Huế: Tôn vinh giá trị văn hóa truyền thống qua lễ hội Cầu ngư ở Thuận An

Đã trở thành thông lệ, cứ ba năm một lần, làng Thai Dương (phường Thuận An, thành phố Huế) lại tưng bừng tổ chức lễ hội Cầu ngư. Đây là lễ hội truyền thống của địa phương, có lịch sử lâu đời và đã ngấm sâu vào máu thịt của người dân sông nước nơi đây. Ngày 28/2/2026, lễ hội Cầu ngư Thuận An đầu Xuân Bính Ngọ 2026 đã diễn ra trong không khí trang nghiêm, phấn khởi, thu hút đông đảo bà con ngư dân gần xa đến tham dự. Tờ mờ sáng, trên các cung đường về phường Thuận An đã ngập tràn cờ hoa, biểu ngữ, băng rôn và cả tiếng nói cười rôm rả của du khách tìm về tham gia lễ hội. Lễ hội Cầu ngư Thuận An được tổ chức ở đình làng Thai Dương theo phong tục cổ truyền “tam niên đáo lệ”. Đây là hoạt động văn hóa văn nghệ đầu Xuân, là sinh hoạt tín ngưỡng rất đặc trưng của cư dân vùng biển Thuận An. Ngoài ra, lễ hội Cầu ngư ở đây còn mang ý nghĩa tâm linh vô cùng sâu sắc: cầu cho mưa thuận gió hòa, trời yên biển lặng để ngư dân giong thuyền ra khơi đánh bắt tôm cá được thuận buồm xuôi gió, mùa màng bội thu. Theo sử sách ghi chép, Thai Dương là một trong những ngôi làng cổ của Thuận An, được hình thành vào thế kỉ XIV. Xưa kia dưới triều Nguyễn, nơi đây được nhà vua Thiệu Trị xếp vào một trong hai mươi thắng cảnh của kinh thành Huế. Vua Tự Đức đã ban cho làng bức hoành phi có dòng chữ: “Văn-Vật-Danh-Hương” là niềm tự hào riêng có của dân làng. Hệ thống quần thể di tích nơi đây gồm: Trần Hải Đài (điểm phòng thủ quan trọng ven biển), di tích miếu thờ cá ông (cá voi), miếu thờ Thái Dương phu nhân (thờ Mẫu Chăm Pa), miếu Âm Linh, đình làng Thai Dương… là những dấu tích quan trọng của vùng đất cửa biển Thuận An.

Lễ hội Cầu ngư Thuận An diễn ra theo nghi thức truyền thống riêng có của địa phương: Lễ hội diễn ra trong 3 ngày (từ ngày mồng 10 tháng Giêng âm lịch – ngày 12 tháng Giêng âm lịch), trong 3 ngày đó, dân làng “cấm lửa” (tắt bếp) để tổ chức ăn cơm chung theo đơn vị thôn (nay là Tổ dân phố). Ngày mồng 10, thanh niên trai tráng của làng tổ chức: thi bơi lội, chèo thuyền thúng, các trò chơi dân gian như kéo co, bịt mắt bắt vịt, nhảy bao bố, thi nấu ăn… Khi màn đêm buông xuống, làng mời các đoàn ca Huế, hát bội…về biểu diễn phục vụ Nhân dân và du khách. Ngày 11 tổ chức lễ cúng tế ở các Am miếu và ở đình làng. Ngày 12 là chính lễ: Tổ chức đại lễ cầu an, tưởng niệm các vị tiền nhân tại đình làng và thi đua trải trên phá Tam Giang. Tiếp đến, khai hội diễn trò (quảng diễn) lễ Cầu ngư trước đình làng Thai Dương. Lễ cung nghinh các vị thần cai quản như thần đất, thần sông, thần biển, thần nước; lễ tế các vị âm linh, hương linh cô hồn; cung yết tại đình làng nhằm nhắc nhớ các thế hệ cháu con hôm nay phải biết trân quý, tri ân các vị tiên tổ, những bậc tiền nhân có công “khai thiên, lập địa” cho ngôi làng được yên bình, trù phú như ngày nay. Tiếp đó là phần hội với nhiều hoạt động văn hóa, TDTT sôi nổi, thu hút đông đảo khách thập phương và bà con đến tham dự và cổ vũ như: hát bả trạo, múa rồng, múa sư tử, diễn xướng dân gian, giao lưu văn hóa văn nghệ giữa các tầng lớp nhân dân, ngư dân Thuận An. Lễ hội Cầu ngư ở Thuận An đầu Xuân Bính Ngọ 2026 ấn tượng nhất là nghi thức khởi lệnh diễn trò trên bờ, dưới nước, lễ xuất quân vươn khơi đánh cá vụ Nam năm 2026 của các ngư dân. Đặc biệt, lễ hội cuốn hút sự chú ý nhất của du khách là hoạt cảnh quảng diễn “bắt cá trên bờ”. Các ngư dân địa phương với trang phục truyền thống, mặc áo nâu soong, đeo đai xanh đỏ, đội nón lá với ngư cụ là những mẻ lưới, mái chèo… đã cùng nhau tái hiện lại sinh động cảnh hạ thuyền, chèo thuyền, quăng lưới, kéo lưới… “bắt cá” ngay tại sân đình làng Thai Dương. Những “con cá” trong lễ hội hôm nay không phải là cá dưới nước, mà ‘cá” ở trên bờ, trên cạn do các em thanh-thiếu niên của làng đảm nhận đóng vai trong những hoạt cảnh vui tươi, sống động. Các em được hóa trang, nhập vai là những con cá biển đang xuôi ngược tìm đường tẩu tán, chạy trốn khỏi những bàn tay quăng lưới điêu luyện của các ngư dân. Trong tứ bề âm thanh huyên náo là tiếng trống thúc giục dồn dập hối hả, tiếng reo hò cổ vũ đắm say, nhiệt tình cháy bỏng của du khách. Một khi các ngư dân “vươn khơi bám biển” được thuận buồm xuôi gió thì thành quả lao động thu về là những mẻ lưới nặng trỉu, với những “con cá” to tròn, béo ngậy, ngọt thịt thơm phức được các ngư dân gánh đi rao bán quanh làng trong tiếng reo hò cổ vũ phấn khích, tạo nên không khí sinh hoạt văn hóa, văn nghệ đầu Xuân càng thêm sôi nổi, hào hứng. Lễ hội Cầu ngư ở Thuận An đã tái hiện lại khá sinh động, hiện thực hóa đời sống lao động phong phú của các cư dân vùng biển Thuận An, qua đó nhằm giao dục truyền thống yêu lao động cho thế hệ trẻ, giúp các em hiểu biết hơn về nghề đánh cá của cha ông, giáo dục đức tính cần mẫn chịu đựng gian khổ để “bám biển, vươn khơi” – không chỉ để kiếm kế mưu sinh hàng ngày mà còn gìn giữ lãnh thổ vùng biển của Tổ quốc. Các cụ cao niên ở làng Thai Dương cho biết: “Lễ hội Cầu ngư Thuận An có lịch sử khoảng 500 năm và được lớp lớp các thế hệ dân làng duy trì tổ chức đều đặn theo lệ Ba năm một lần. Một vị bô lão ở đây – là thành viên ban tổ chức lễ hội cầu ngư, còn cho biết thêm: Mỗi lần lễ Cầu ngư được tổ chức, toàn thể bà con Nhân dân địa phương, con dân của làng đang học tập, sinh sống ở trong và ngoài nước đều tham gia hướng về bằng nhiều hình thức khác nhau: ủng hộ kinh phí, cổ vũ tinh thần, đóng góp công sức để cùng nhau duy trì, phát triển lễ hội của làng ngày càng thêm lan tỏa. Ngày nay, lễ hội Cầu ngư ở Thuận An không chỉ là lễ hội truyền thống của quê hương, mà còn trở thành nét đẹp trong đời sống văn hóa, trong niềm tin, tín ngưỡng tâm linh của cư dân vùng biển nơi đây. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, lễ hội Cầu ngư ở Thuận An là một trong những lễ hội có quy mô lớn, rất hấp dẫn và khá độc đáo của tỉnh Thừa Thiên-Huế (nay là thành phố Huế).