Từ khóa: du lịch; du lịch ẩm thực; kinh tế đêm; du lịch đêm.

Abstract: Ho Chi Minh City is a destination with a diverse cultural blend and strong potential for the development of culinary tourism. In the current development context, culinary tourism is seen as a tool to promote the growth of the night-time economy. This article employs qualitative research methods, combining secondary data analysis, synthesis, and observation of night-time culinary activities in Ho Chi Minh City. The research findings clarify the current state of night-time culinary tourism development in the city, providing a basis for proposing solutions to advance this type of tourism in support of the night-time economy and promote the destination’s image. At the same time, the study demonstrates the important role of culinary tourism in increasing spending and creating livelihoods for the local community at night. However, it also reveals limitations in implementation and management, with several issues remaining regarding product orientation, linkages between stakeholders, the integration of culture with culinary tourism, and communication efforts.

Keywords: tourism; culinary tourism; night-time economy; night tourism.

1. Đặt vấn đề

Trong những năm gần đây, khái niệm kinh tế đêm đã được nhiều quốc gia trên thế giới xem như một hướng đi chiến lược nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải quyết vấn đề việc làm và nâng cao chất lượng đời sống đô thị. Tại Việt Nam, phát triển kinh tế đêm được đề cập ở rất nhiều những văn bản pháp lý khác nhau mà tiêu biểu là Quyết định số 1129/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) là địa phương có điều kiện thuận lợi nhất để triển khai phát triển mô hình kinh tế đêm. Trong tiến trình phát triển kinh tế đêm, du lịch được coi là một hoạt động không thể thiếu, du lịch ẩm thực cũng là một trong những hoạt động tiêu biểu và phổ biến nhất của du lịch về đêm. Du lịch ẩm thực đóng góp 4% vào GDP của thành phố, tỷ lệ khách quốc tế đến TP.HCM để trải nghiệm du lịch ẩm thực chiếm 5%, tỷ lệ khách du lịch nội địa đến TP.HCM để trải nghiệm du lịch ẩm thực chiếm 2% (Sở Du Lịch TP.HCM, 2025). Kết hợp thêm với các hoạt động về đêm, tỷ lệ khách quốc tế đến TP.HCM để trải nghiệm các hoạt động về đêm và giải trí chiếm tới 8%; tỷ lệ khách du lịch nội địa đến với TP.HCM vì các hoạt động về đêm và giải trí chiếm đến 35% (Sở Du Lịch TP.HCM, 2025). Thực tế, vào ban ngày, khách du lịch chỉ xem ẩm thực là một dịch vụ đi kèm sau buổi tham quan. Nhưng vào ban đêm, du lịch ẩm thực thực sự là một loại hình du lịch đáng để khai thác. Tuy nhiên, việc khai thác du lịch ẩm thực đêm tại TP.HCM hiện nay vẫn chủ yếu mang tính tự phát, thiếu sự liên kết và định hướng phát triển dài hạn. Vì vậy, nghiên cứu này là một trong những vấn đề quan trọng và cấp thiết.

2. Phương pháp nghiên cứu

 Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp giữa phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp ở các nguồn dữ liệu từ thông tin ở các sở, ban, ngành có liên quan đến nghiên cứu và phương pháp quan sát để đối chiếu, phân tích và làm rõ các vấn đề đặt ra.

3. Kết quả và thảo luận

Tiềm năng phát triển du lịch ẩm thực trong kinh tế đêm tại TP.HCM

Theo Sở Du lịch TP.HCM (2025), nhóm sản phẩm du lịch có sự đóng góp nhiều nhất trong GDP thành phố tính đến năm 2024: văn hóa - lịch sử (41%), hoạt động về đêm và giải trí (20%), khám phá thiên nhiên (15%), MICE và du lịch kết hợp giao thương (9%), mua sắm (7%), ẩm thực (4%), y tế và chăm sóc sức khỏe (3%). Dự đoán nhu cầu tương lai của khách du lịch đến với TP.HCM, họ muốn trải nghiệm nhiều sản phẩm liên quan đến du lịch ẩm thực chiếm đến 45% (Sở Du lịch TP.HCM, 2025). Nói sâu hơn về giá trị ẩm thực của TP.HCM để có thể đáp ứng được nhu cầu của du khách, theo Phan Huy Xu và Trần Minh Tâm (2017), TP.HCM “là nơi hội tụ ẩm thực của đông - tây, kim - cổ, của ba miền Bắc - Trung - Nam nước ta”. TP.HCM sở hữu nhiều nhà hàng ẩm thực nước ngoài như Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Pháp… và khá nhiều những cơ sở ăn uống từ bình dân đến cao cấp với các món ăn đặc sản của các vùng miền. Với sự phát triển của các khu chợ đêm, phố đi bộ, phố ẩm thực trong thời gian gần đây, có sự kết hợp giữa nét ẩm thực truyền thống và hiện đại với những món ăn đặc trưng cùng giá thành phải chăng tạo nên tiềm năng lớn để TP.HCM có thể phát triển du lịch ẩm thực tập trung nhiều hơn vào ban đêm so với ban ngày.

Về nhu cầu tương lai của các hoạt động về đêm, có đến 36% khách du lịch đến TP.HCM mong muốn có nhiều hơn nữa các hoạt động về đêm và giải trí (Sở Du lịch TP.HCM, 2025). Thời điểm ban đêm là thời điểm sôi động nhất bởi nhu cầu sử dụng các dịch vụ đêm của khách du lịch nội địa, khách du lịch quốc tế và cả người dân địa phương tại TP.HCM tăng cao sau giờ làm việc hành chính. Thời điểm này là phù hợp nhất để các dịch vụ ăn uống kết hợp với tham quan đường phố TP.HCM về đêm được đẩy mạnh phát triển. Vì vậy, để nói về tiềm năng phát triển của loại hình du lịch ẩm thực vào ban đêm là một tiềm năng cực lớn, không giới hạn ở bất cứ địa điểm nào tại TP.HCM.

Các hình thức du lịch ẩm thực ban đêm tại TP. HCM hiện nay

Ẩm thực đường phố ban đêm

Đây là đặc trưng nổi bật nhất của TP.HCM khi xét đến tính bản địa, sự đa dạng trong cách chế biến và tính linh hoạt của hoạt động phục vụ. Hình thức này thu hút đông đảo du khách quốc tế nhờ sự độc đáo, gần gũi và tính chất văn hóa bản địa. Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch, điều kiện phục vụ hạn chế và vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm còn nhiều bất cập; sự thiếu ổn định về vị trí và thời gian hoạt động cũng như tình trạng chặt chém khách quốc tế vẫn còn tồn tại là các vấn đề hình thức này thường gặp phải. Nhìn chung, nếu khách đi tự túc có thể trải nghiệm, nhưng đối với các đơn vị lữ hành, đây không phải mô hình thích hợp để đưa vào chương trình du lịch.

Mô hình chợ đêm

Các chợ đêm gắn với hoạt động ăn uống thường nằm gần trung tâm thành phố hoặc khu dân cư có mật độ du khách cao gồm có chợ đêm Bến Thành, Bà Chiểu và Tân Định. Nhìn chung, vấn đề các khu chợ đêm thường gặp phải là giá cả không cố định, dễ bị chặt chém, không đảm bảo được vệ sinh an toàn thực phẩm do các gian hàng chủ yếu là tự phát, không có cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch để phục vụ du khách, kém an toàn, an ninh... Mặc dù vậy, các chợ đêm vẫn hoạt động sôi nổi nhờ vào tuổi đời và những trải nghiệm thú vị cùng cộng đồng địa phương.

Các khu phố ẩm thực đêm

TP.HCM đã quy hoạch các khu phố ẩm thực và kiểm soát khá tốt, tiêu biểu là phố ẩm thực Vĩnh Khánh, phố Tây Bùi Viện, phố ẩm thực Nguyễn Thượng Hiền, phố ẩm thực Hồ Thị Kỷ, phố ẩm thực Hà Tôn Quyền, phố ẩm thực Phan Xích Long. Nhìn chung, mô hình phố ẩm thực đêm được khai thác và quản lý tốt hơn so với các khu chợ đêm bởi hầu như các quán bên trong phố đều là hộ kinh doanh, đều có giấy phép và đảm bảo được vệ sinh an toàn thực phẩm. Tuy vậy, giữa các phố vẫn có những sự chênh lệch khác nhau. Tiêu biểu là trường hợp của phố ẩm thực Nguyễn Thượng Hiền vốn sở hữu diện tích nhỏ, nên phần lớn khách đều đặt trực tuyến, tình trạng kinh doanh không khả quan; hoặc phố Tây Bùi Viện tấp nập người qua lại nhưng an toàn, an ninh lại chưa đảm bảo tốt. Cùng với đó, các phố đều tập trung vào kinh doanh thương mại, giải trí, chưa được đầu tư chiều sâu về câu chuyện, văn hóa và tính địa phương; đồng thời tồn tại sự pha trộn mạnh giữa ẩm thực Việt và quốc tế, khiến bản sắc văn hóa bản địa chưa thực sự nổi bật.

Ẩm thực ban đêm trong các cơ sở dịch vụ

Đây là một phân khúc cao cấp hơn so với ẩm thực đường phố, chợ đêm và phố ẩm thực đêm. Các sản phẩm phổ biến gồm bữa tối hải sản, set menu tại khách sạn, buffet đêm, dịch vụ F&B kết hợp âm nhạc, biểu diễn nghệ thuật và du thuyền thưởng thức bữa tối trên sông Sài Gòn. Hình thức này có ưu thế lớn về chất lượng dịch vụ, sự an toàn và tính ổn định, góp phần nâng cao hình ảnh du lịch đêm của TP.HCM. Đây là một trong các mô hình thường được đưa vào phục vụ du lịch nhất bởi sự an toàn, uy tín và đảm bảo đối với khách. Tuy nhiên, phần lớn các cơ sở dịch vụ này đều tập trung vào kinh doanh, các yếu tố văn hóa, cộng đồng bản địa không được phổ biến.

Kết quả đạt được trong phát triển du lịch ẩm thực phục vụ kinh tế đêm tại TP.HCM

Thứ nhất, góp phần phát triển kinh tế đêm, đóng góp doanh thu vào du lịch thành phố

Hiện tại, theo số liệu của Viện Nghiên cứu và Phát triển TP.HCM trong quá trình soạn thảo đề án phát triển kinh tế đêm cho thành phố, khoảng 40% doanh nghiệp ở khu vực phường Bến Thành, phường Sài Gòn, phường Cầu Ông Lãnh có doanh thu đêm chiếm hơn 50% tổng doanh thu trong ngày, các dịch vụ chủ yếu là ẩm thực, bar; có đến 80% doanh nghiệp sẽ tiếp tục mở rộng kinh doanh đêm vào giai đoạn 3 năm tới (Anh Tuấn, 2025). Hiện tại, du lịch ẩm thực là một phần không thể thiếu trong việc phát triển kinh tế đêm khi đóng góp rất lớn vào doanh thu của thành phố.

Thứ hai, quảng bá thương hiệu thành phố không ngủ của TP.HCM

 TP.HCM sở hữu thương hiệu thành phố không ngủ với hình ảnh điểm đến hiện đại, trẻ trung và năng động. Việc phát triển du lịch ẩm thực vào ban đêm tạo nên không khí sôi động, náo nhiệt, đã để lại ấn tượng rất lớn trong lòng du khách ghé thăm.

Thứ ba, góp phần tạo việc làm và sinh kế cho cộng đồng địa phương

Nhiều lao động tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào các hoạt động kinh doanh ẩm thực ban đêm, từ chế biến, phục vụ đến cung ứng nguyên liệu, kinh doanh mua bán. Song song đó, mở ra nhiều cơ hội việc làm thêm cho các cá nhân, tổ chức muốn kinh doanh ngoài giờ hành chính, góp phần giải quyết lượng lớn vấn đề việc làm về đêm.

Thứ tư, mở ra các mô hình khác nhau liên quan đến du lịch ẩm thực để phục vụ du khách

Bên cạnh các hình thức ăn uống truyền thống, nhiều mô hình kết hợp giữa ẩm thực với tham quan, giải trí và khám phá thành phố về đêm dần được hình thành, góp phần lớn vào nâng cao giá trị của du lịch ẩm thực trong việc phát triển kinh tế đêm tại TP.HCM.

Thách thức trong phát triển du lịch ẩm thực phục vụ kinh tế đêm tại TP.HCM

Thứ nhất, các mô hình ẩm thực đêm phát triển chưa đồng đều, thiếu định hướng và quy hoạch tổng thể

Các hoạt động ẩm thực ban đêm phần lớn vẫn còn tự phát, chưa có một văn bản pháp lý chính thức về nguyên tắc, tiêu chuẩn và chiến lược, quy hoạch rõ ràng. Về vấn đề phân bổ, phần lớn các địa điểm ẩm thực đêm đều đang tập trung ở khu vực trung tâm hoặc cận trung tâm, khu vực xa trung tâm chỉ có phố ẩm thực Hà Tôn Quyền. Về vấn đề thực trạng hoạt động, các khu phố ẩm thực như Hà Tôn Quyền, Phan Xích Long, Vĩnh Khánh, Hồ Thị Kỷ hoạt động có phần nổi trội hơn so với Nguyễn Thượng Hiền hay chợ đêm Bến Thành.

Thứ hai, vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm và an toàn, an ninh

Một số ít các hàng quán ở phố ẩm thực sẽ được kiểm soát chặt chẽ, nhưng ở chợ đêm, ẩm thực đường phố là một vấn đề đáng quan tâm. Ngoài các địa điểm ăn uống, còn các hoạt động vui chơi, giải trí, bar, pub khác nhau ở các khu phố ẩm thực, chợ đêm. Tình trạng móc túi, cướp giật hoặc các vấn nạn về an toàn, tuân thủ pháp luật vẫn còn tồn tại khá nhiều ở các khu phố, điển hình là phố Tây Bùi Viện.

Thứ ba, vấn đề về quảng bá và tiếp thị

Cách thức tiếp thị, quảng bá về du lịch ẩm thực vào ban đêm vẫn còn thực hiện theo cách thức truyền miệng từ người dân địa phương, hoặc khách tự tìm đến thông qua các thông tin trên mạng xã hội hoặc YouTube, TikTok. Dường như chưa có sự quy hoạch phát triển đồng đều và chưa liên kết được dẫn đến công tác truyền thông còn những hạn chế.

Thứ tư, thiếu sự liên kết giữa các điểm

Hiện tại, không có các tuyến du lịch ẩm thực đêm được xây dựng một cách rõ ràng mặc dù đây là một loại hình được khách du lịch quốc tế quan tâm và mang đến nguồn lợi kinh tế khá tốt. Mặc dù có nhiều quán ăn, nhà hàng, hoặc chợ đêm hấp dẫn phục vụ món ăn đặc sản, nhưng các điểm này đều không được kết nối thành một tuyến du lịch ẩm thực, khiến khách du lịch gặp khó khăn trong việc lên kế hoạch

Thứ năm, cơ sở hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ còn hạn chế

Hiện nay, hầu hết các phố ẩm thực hay chợ đêm đều gặp tình trạng chung là không có địa điểm giữ xe, gây ùn tắc giao thông trong thời gian cao điểm; thiếu dịch vụ phụ trợ như nhà vệ sinh công cộng. Đồng thời, các phố nằm ở trục đường lớn sẽ có diện tích hơn để có thể giữ xe cho du khách, bàn ghế sẽ không để lấn ra lòng đường. Tuy nhiên, đối với một số phố ẩm thực với diện tích mặt đường hẹp như Nguyễn Thượng Hiền sẽ khó để phục vụ du khách nếu không được can thiệp quản lý về mặt hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ như nhà vệ sinh công cộng, địa điểm giữ xe.

Giải pháp và kiến nghị

Thứ nhất, tạo môi trường pháp lý và quản lý hiệu quả, siết chặt an toàn, an ninh về đêm

Thu nhập ban đêm mang đến nguồn thu cực lớn nhưng lại có nhiều vấn đề hơn so với hoạt động du lịch vào ban ngày bởi sự đông đúc, khó kiểm soát do các khu chợ đêm, khu phố ẩm thực tấp nập người có thể ảnh hưởng nhiều đến vấn đề giao thông, an toàn, và những vấn đề khác. Vì vậy, nên có một văn bản cụ thể được ban hành để hướng dẫn chung các nguyên tắc, quy định và giới hạn phạm vi thực hiện để đảm bảo được sự phát triển chung của du lịch ẩm thực.

Thứ hai, kiểm tra và giám sát thường xuyên về an toàn vệ sinh thực phẩm, siết chặt an toàn, an ninh

Nhìn chung, các cơ sở ăn uống này sẽ khó để kiểm soát được chất lượng hơn so với phân khúc cao cấp hơn. Vì vậy, Nhà nước và các cơ quan, ban, ngành có liên quan cần thực hiện triệt để siết chặt an toàn vệ sinh thực phẩm, giám sát và kiểm tra định kỳ các cơ sở ăn uống trên từng quận huyện. Thường xuyên tuần tra và kiểm soát chặt chẽ an toàn, an ninh vào ban đêm tại các khu vực đông đúc.

Thứ ba, xây dựng sản phẩm du lịch ẩm thực về đêm liên kết nhiều tuyến

Các cơ quan Nhà nước nên phối hợp cùng đơn vị lữ hành, các hộ kinh doanh liên kết các cơ sở ăn uống đêm cùng với các địa điểm vui chơi giải trí khác có tuyến đường hợp nhau để thỏa mãn nhu cầu ăn uống và du lịch của khách hàng; kết hợp các khu vực gần nhau như phường Khánh Hội - phường Bến Thành; phường Sài Gòn - phường Bến Thành; phường Bàn Cờ - phường Tân Định…

Thứ tư, tổ chức nhiều sự kiện quảng bá ẩm thực TP.HCM

 Hiện tại, TP.HCM đang có khá nhiều những lễ hội định kỳ hằng năm như: lễ hội Áo dài, lễ hội Bánh mì, lễ hội Sông nước, Tuần lễ Du lịch TP.HCM… đều thu hút lượng khách du lịch khá tốt, đồng thời quảng bá được hình ảnh của TP.HCM là một thành phố năng động, hiện đại nhưng vẫn mang những giá trị văn hóa trong mình. Nên tận dụng tiền đề sẵn có, tạo thêm một lễ hội thường niên liên quan đến ẩm thực của TP.HCM để thu hút thêm nhiều lượt khách và quảng bá được ẩm thực thành phố.

Thứ năm, phối hợp tổ chức các chương trình truyền hình thực tế liên quan đến ẩm thực và du lịch của TP.HCM

 Tương tự như chương trình “2 ngày 1 đêm” đang rất được chú ý, các cơ quan, ban, ngành nên phối hợp kêu gọi đầu tư từ những đơn vị sản xuất và đài truyền hình để cùng tổ chức một chương trình thực tế tương tự để quảng bá du lịch ẩm thực cho TP.HCM.

Thứ sáu, ứng dụng công nghệ vào các hoạt động du lịch về đêm tại TP.HCM

Nên phối hợp để xây dựng một nền tảng công nghệ số nhằm cá nhân hóa nhu cầu của khách hàng để đáp ứng thông qua nền tảng này, chỉ dẫn khách hàng đến các điểm ăn uống, khu chợ đêm, khu ẩm thực nếu khách du lịch đi tự túc.

Thứ bảy, phân bổ ngân sách hợp lý và triển khai từng hạng mục cho xây dựng cơ sở hạ tầng

Để đảm bảo hoạt động ổn định, an toàn và tạo trải nghiệm tốt cho du khách, ngân sách đầu tư hạ tầng các phố ẩm thực, chợ đêm cần được phân bổ theo các hạng mục trọng yếu mỗi năm: phòng cháy chữa cháy; hạ tầng giao thông và địa điểm giữ xe; hệ thống chiếu sáng và trang trí cảnh quan; nhà vệ sinh công cộng và tiện ích đi kèm; an ninh và giám sát; dự phòng, bảo trì và nâng cấp. Từ đó, triển khai các nội dung để đảm bảo trải nghiệm của du khách tốt nhất có thể.

4. Kết luận

Du lịch ẩm thực không chỉ là cơ hội để phát triển kinh tế mà còn quảng bá, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa ẩm thực của TP.HCM. Việc phát triển du lịch ẩm thực cũng tạo ra cơ hội thu hút các nhà đầu tư, từ đó tạo ra nhiều việc làm và đóng góp vào ngân sách địa phương. Kết quả nghiên cứu cho thấy 4 mô hình ẩm thực ban đêm đang góp phần định hình thương hiệu du lịch đêm của TP.HCM. Những mô hình này phản ánh rõ lợi thế về bản sắc văn hóa, sự đa dạng món ăn và tính sôi động đặc trưng của đô thị lớn nhất cả nước. Cùng với các giải pháp đề xuất và sự kết hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng sẽ là chìa khóa để đưa du lịch ẩm thực ban đêm trở thành động lực phát triển kinh tế của TP.HCM trong tương lai.

______________________________

NGUYỄN NGỌC PHƯƠNG TRINH - TS TRẦN THỊ THÙY TRANG

Nguồn: Tạp chí VHNT số 636, tháng 3-2026