Phát biểu tại lễ phát động, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh, âm nhạc là ngôn ngữ chung của nhân loại, song mỗi quốc gia cần có tiếng nói riêng được tạo nên từ lịch sử, văn hóa và đời sống của mình. Những âm thanh bình dị như tiếng suối, lời ru, tiếng nhạc cụ dân tộc, làn điệu dân ca hay âm thanh lao động thường ngày đều có thể trở thành chất liệu nuôi dưỡng tâm hồn và khơi nguồn sáng tạo.
Theo đó, chương trình không chỉ hướng tới việc giới thiệu những tác phẩm âm nhạc đã định hình mà còn khuyến khích mỗi người nhận diện, ghi lại và chia sẻ những thanh âm gắn với ký ức, quê hương, cộng đồng và bản sắc Việt Nam. Qua đó, người dân có cơ hội trực tiếp tham gia sáng tạo, góp phần làm phong phú đời sống âm nhạc, kể những câu chuyện về đất nước bằng ngôn ngữ âm thanh của riêng mình.
Chương trình năm 2026 được triển khai với ba nội dung chính trên nền tảng số. Trong đó, “Đố vui Thanh âm Việt Nam” là hoạt động tìm hiểu kiến thức về giai điệu, ca khúc, nhạc cụ dân tộc, làn điệu dân ca, di sản và đời sống âm nhạc Việt Nam thông qua hình thức trắc nghiệm trực tuyến. “Cảm nhận Thanh âm Việt Nam” khuyến khích người tham gia chia sẻ video ngắn về cảm xúc, câu chuyện, ký ức hoặc góc nhìn cá nhân đối với một giai điệu, bài hát, làn điệu hay hiện tượng âm nhạc trong đời sống.
Ở nội dung “Sáng tạo Thanh âm Việt Nam”, người tham gia được khuyến khích tạo ra các sản phẩm từ chất liệu âm nhạc, tiếng nói, tiếng động, nhạc cụ, làn điệu dân ca và âm thanh gắn với không gian văn hóa Việt Nam. Các hình thức thể hiện đa dạng, từ sáng tác, phối khí, thu âm, biểu diễn nhạc cụ, kể chuyện bằng âm thanh đến kết hợp âm thanh với hình ảnh, video, hoạt họa, đồ họa và nghệ thuật số.
Điểm đáng chú ý của chương trình là định hướng kết nối hoạt động sáng tạo của cộng đồng với việc hình thành nguồn dữ liệu âm nhạc có khả năng lưu trữ, giới thiệu và khai thác lâu dài. Những sản phẩm đáp ứng yêu cầu sẽ có cơ hội được giới thiệu trên nền tảng chính thức, đồng thời từng bước bổ sung vào Ngân hàng Thanh âm Việt Nam, đi kèm thông tin định danh tác giả, quyền tác giả, quyền liên quan và điều kiện khai thác.
Thông qua quá trình tiếp nhận, định danh, tuyển chọn và giới thiệu các sản phẩm, chương trình hướng tới xây dựng Ngân hàng giai điệu Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam. Đây được kỳ vọng sẽ là nguồn tài nguyên phục vụ công tác bảo tồn, quảng bá các giá trị âm nhạc, đồng thời tạo thêm chất liệu cho hoạt động sáng tạo và phát triển sản phẩm công nghiệp văn hóa.
Không giới hạn độ tuổi hay nghề nghiệp, chương trình dành cho công dân Việt Nam trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài và người nước ngoài yêu mến văn hóa, âm nhạc Việt Nam. Cách tiếp cận này mở rộng cơ hội tham gia cho nhiều nhóm công chúng, từ nghệ sĩ, nhạc sĩ, người làm chuyên môn đến học sinh, sinh viên và những người yêu âm nhạc trong đời sống thường nhật.
Theo NSND Xuân Bắc, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, Thành viên Ban Tổ chức, những âm thanh nảy sinh trong lao động, sinh hoạt thường ngày đều có thể trở thành chất liệu âm nhạc. Chẳng hạn, tiếng cuốc, tiếng xẻng va vào nhau trên đồng ruộng, qua sự kết nối và xử lý sáng tạo, có thể tạo nên những giai điệu mang dấu ấn riêng của đời sống Việt Nam.
Từ nguồn thanh âm do cộng đồng đóng góp, chương trình kỳ vọng khơi nguồn cho những sáng tác mới, kết hợp đặc trưng âm thanh vùng miền với ngôn ngữ âm nhạc đương đại. Qua đó, âm nhạc không chỉ được làm giàu từ chất liệu văn hóa bản địa mà còn trở thành phương tiện gắn kết tình cảm với quê hương, đất nước, trong đó có cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Song song với việc mở rộng cơ hội tham gia, Ban Tổ chức chú trọng chất lượng nghệ thuật và quyền lợi của người đóng góp. Ông Chu Tiến Đạt, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng Công ty Truyền thông đa phương tiện VTC, Phó Trưởng Ban Tổ chức, cho biết chương trình định hướng kết hợp đánh giá của giới chuyên môn với cảm nhận từ cộng đồng. Sự tham gia của các nhạc sĩ thuộc nhiều thế hệ trong Hội đồng giám khảo được kỳ vọng tạo nên góc nhìn đa chiều, vừa bảo đảm tiêu chí nghệ thuật, vừa khuyến khích những cách thể hiện mới mẻ, giàu tính cộng đồng.
Chương trình diễn ra từ ngày 12/10 đến hết ngày 30/11/2026. Công tác chấm chung khảo được thực hiện sau khi kết thúc thời gian tham gia; lễ công bố kết quả và trao giải dự kiến tổ chức trong tháng 12/2026. Người quan tâm có thể tìm hiểu thông tin và tham gia tại website chính thức thanham.vn.
Với định hướng lấy cộng đồng làm chủ thể sáng tạo, “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” năm 2026 mở ra cách tiếp cận gần gũi trong việc phát huy giá trị âm nhạc Việt Nam. Từ những thanh âm thân thuộc của đời sống đến các sản phẩm sáng tạo trên nền tảng số, mỗi đóng góp đều có thể trở thành một phần của kho tàng âm thanh dân tộc, góp phần lưu giữ ký ức văn hóa và lan tỏa bản sắc Việt Nam trong đời sống đương đại.
