Dòng chảy thế hệ và hành trình khẳng định vị thế đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp hàng đầu quốc gia

Năm 1986, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng đã mở ra công cuộc đổi mới lịch sử. Tinh thần đổi mới ngay lập tức đã bùng lên mạnh mẽ trong xã hội. Gắn với những bước chuyển của đời sống văn hóa - nghệ thuật của đất nước, Ngày 14/4/1986, Bộ Văn hóa (nay là Bộ VHTTDL) đã thành lập Đoàn Ca múa Nhạc mới (tiền thân là Đoàn Ca múa nhân dân Trung ương được thành lập năm 1954), trải nhiều giai đoạn: từ Đoàn Ca múa Nhạc mới với nhiều nỗ lực, xây dựng, phát triểu và hiệu quả, Đoàn đã được Bộ VHTTDL nâng cấp thành Nhà hát Nhạc nhẹ Trung ương (9/4/2001), Nhà hát Ca múa Nhạc nhẹ Việt Nam (21/2/2008), đến tháng 1/2014 chính thức mang tên Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam. Quá trình chuyển đổi này không chỉ mang tính tổ chức mà còn phản ánh sự vận động của tư duy nghệ thuật, từ biểu diễn nhạc nhẹ đến xây dựng một không gian sáng tạo rộng lớn hơn - nghệ thuật ca múa nhạc đương đại trên nền tảng bản sắc văn hóa dân tộc.

Không chỉ hun đúc từ dòng chảy nghệ thuật, thành tựu và bản sắc của Nhà hát còn gắn liền với vai trò dẫn dắt, định hướng của các thế hệ lãnh đạo qua từng thời kỳ, đó là: nhạc sĩ Trịnh Lộc (nguyên Trưởng đoàn), NSND Đỗ Mạnh Hà (nguyên Phó Giám đốc), nhạc sĩ Nguyễn Đình Hùng (nguyên Giám đốc 1991, 1992) và NSND Trần Bình (nguyên Giám đốc 1993- 2017)… đặc biệt với đội ngũ Ban Giám đốc Nhà hát đương nhiệm, trẻ trung, năng động, đoàn kết và sáng tạo: NSƯT Nguyễn Thị Quỳnh Trang (Giám đốc Nhà hát), các Phó Giám đốc: Bùi Thị Thanh Huệ, Tạ Thị Minh Huệ, NSƯT Nguyễn Thùy. Mỗi giai đoạn phát triển đều in đậm dấu ấn của những người đứng đầu - những nghệ sĩ, nhà quản lý vừa am hiểu chuyên môn, vừa nhạy bén với sự chuyển động của đời sống văn hóa.

Đặc biệt ngay từ đầu năm 1993, Giám đốc Nhà hát, NSND Trần Bình là người đặt nền móng trong công tác tổ chức, xây dựng phong cách nghệ thuật ban đầu; đồng thời thúc đẩy đổi mới mô hình hoạt động, mở rộng không gian sáng tạo và năm 2008, Nhà hát tự nguyện đi tiên phong thực hiện cơ chế tự chủ, qua đó góp phần quan trọng định hình chiến lược phát triển dài hạn, để Ban Giám đốc hiện nay tiếp nối và hoàn thiện định hướng này. Chính sự kế thừa trong tư duy quản lý, cùng tinh thần dám nghĩ, dám làm, đã giúp Nhà hát không ngừng thích ứng, giữ vững bản sắc và phát triển trong bối cảnh hội nhập, tạo nên sự ổn định, bền vững và sức bật xuyên suốt 4 thập kỷ.

Một trong những nền tảng cốt lõi làm nên sức sống bền bỉ của Nhà hát chính là sự kế tiếp không gián đoạn của các thế hệ nghệ sĩ. Ngay từ buổi đầu hình thành, Nhà hát đã quy tụ những gương mặt tiêu biểu đặt nền móng cho cả tư duy nghệ thuật lẫn phong cách biểu diễn như: NSND Mạnh Hà, NSND Trần Bình; cùng các nghệ sĩ biểu diễn: NSND Trần Hiếu, NSND Quang Thọ, NSND Quang Huy, NSƯT Vũ Dậu, NSƯT Ái Vân, NSƯT Thúy Hà, NSND Thanh Lam, Hồng Nhung, Mỹ Linh, Hồ Quỳnh Hương, Lưu Hương Giang,… các nhạc sĩ: Trịnh Lộc, Đình Hùng, Hoàng Thịnh, Phạm Anh Tuấn; NSND Quang Vinh cùng các nghệ sĩ múa: NSƯT Thanh Điệp, Tuyết Mai, NSƯT Lê Vy, NSƯT Quỳnh Trang, Minh Hải, NSƯT Hồng Hải, NSƯT Kim Khánh, Kim Hạnh, NSƯT Nguyệt Thu, NSƯT Ngọc Dũng,… Không chỉ sáng tạo những tác phẩm có giá trị, lực lượng tiên phong này còn góp phần định hình bản sắc, tạo dựng diện mạo nghệ thuật riêng cho Nhà hát trong những năm đầu phát triển.

Từ nền tảng đó, nhiều nghệ sĩ đã trưởng thành và tỏa sáng, trở thành những tên tuổi lớn của nền âm nhạc Việt Nam, họ không chỉ kế thừa tinh thần sáng tạo của thế hệ đi trước mà còn góp phần làm mới ngôn ngữ biểu đạt, đưa nghệ thuật biểu diễn đến gần hơn với công chúng, tạo nên những dấu ấn sâu sắc trong đời sống âm nhạc đương đại. Qua đó, Nhà hát khẳng định vai trò là cái nôi phát hiện, đào tạo và bồi dưỡng nhiều thế hệ nghệ sĩ, đóng góp quan trọng vào sự phát triển của nghệ thuật biểu diễn Việt Nam.

NSND Trần Bình - nguyên Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam chia sẻ: “Nhìn lại chặng đường 40 năm, điều khiến chúng tôi tự hào nhất không chỉ là những chương trình, những danh hiệu hay thành tích đạt được, mà chính là dòng chảy liên tục của các thế hệ nghệ sĩ. Mỗi thế hệ đi qua đều để lại dấu ấn riêng, từ những người đặt nền móng ban đầu đến lớp nghệ sĩ trưởng thành và tỏa sáng, rồi hôm nay là những gương mặt trẻ đang tiếp tục viết tiếp hành trình ấy.

Chúng tôi đã cùng nhau xây dựng nên một Nhà hát không chỉ có nghề, có kỹ thuật, mà còn có bản sắc, có tinh thần sáng tạo và trách nhiệm với đời sống văn hóa của đất nước. Đó là một quá trình kế thừa, luôn vận động, đổi mới và làm giàu thêm giá trị qua từng giai đoạn.

Tôi tin rằng, với nền tảng đã được gây dựng qua nhiều thế hệ và với sức trẻ, sự năng động của Ban Giám đốc và đội ngũ cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên, nhân viên hiện tại, Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, khẳng định vị thế và lan tỏa những giá trị nghệ thuật bền vững trong thời gian tới”.

Trên nền tảng truyền thống ấy, đội ngũ nghệ sĩ trẻ hôm nay tiếp tục được hun đúc và phát triển trong một môi trường sáng tạo chuyên nghiệp, năng động. Với khả năng thích ứng nhanh với xu hướng nghệ thuật mới và tư duy hội nhập, lực lượng kế cận này đang từng bước tiếp nối và làm giàu thêm giá trị của Nhà hát, góp phần duy trì dòng chảy nghệ thuật liên tục, bền vững trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi mạnh mẽ của đời sống văn hóa hiện đại.

Tiên phong, tự chủ và sáng tạo trong hoạt động

Trong suốt 40 năm, Nhà hát luôn kiên định với hướng đi lấy truyền thống làm gốc, lấy sáng tạo làm động lực, đồng thời không ngừng nghiên cứu, phục dựng và phát triển nghệ thuật ca, múa, nhạc dân tộc theo hướng đương đại. Chính sự kết hợp này đã góp phần làm mới diện mạo nghệ thuật biểu diễn Việt Nam, khẳng định bản sắc và năng lực sáng tạo trong bối cảnh hội nhập.

Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam, NSƯT Nguyễn Thị Quỳnh Trang cho biết: “Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của Nhà hát là vai trò tiên phong trong thực hiện cơ chế tự chủ tài chính. Nhà hát là một trong những đơn vị nghệ thuật đầu tiên trực thuộc Bộ VHTTDL triển khai cơ chế này và duy trì ổn định suốt 18 năm qua. Đây là bước đi thể hiện tinh thần đổi mới, năng động và tiên phong trong triển khai chủ trương xã hội hóa hoạt động văn hóa, nghệ thuật theo Nghị định số 60/2021/NĐ-CP của Chính phủ. Thông qua việc áp dụng đồng bộ các giải pháp tiết kiệm chi, tăng cường nguồn thu, đa dạng hóa loại hình dịch vụ và mở rộng hợp tác trong nước, quốc tế, Nhà hát không chỉ bảo đảm cân đối tài chính mà còn nâng cao chất lượng hoạt động, từng bước xây dựng mô hình vận hành hiệu quả gắn với phát triển công nghiệp văn hóa”.

Tinh thần đổi mới ấy còn được cụ thể hóa bằng những mô hình hoạt động sáng tạo, trong đó nổi bật là việc phát triển không gian biểu diễn gắn với di sản đô thị. Chuỗi chương trình tại Không gian Văn hóa Việt (16 Lê Thái Tổ, Hoàn Kiếm, Hà Nội) đã mở ra một hướng đi mới, đưa nghệ thuật ra khỏi không gian sân khấu truyền thống, hòa vào cảnh quan Hồ Gươm và không gian phố cổ. Đây không chỉ là một thiết chế biểu diễn mà còn là một sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, thu hút đông đảo khán giả trong nước và quốc tế. Sân khấu hoạt động liên tục 365 ngày trong năm, vào mùa cao điểm có thể tổ chức nhiều suất diễn mỗi ngày, đón hàng nghìn lượt khán giả, cho thấy sức sống và sức hút bền vững của mô hình này. Không chỉ mang lại giá trị văn hóa, hoạt động này còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho nghệ sĩ, thúc đẩy kinh tế sáng tạo và quảng bá thương hiệu của Nhà hát.

Bên cạnh việc mở rộng không gian biểu diễn, Nhà hát còn không ngừng đổi mới nội dung và hình thức dàn dựng, tiên phong trong việc kết hợp nghệ thuật truyền thống với yếu tố đương đại. Các chương trình nghệ thuật tiêu biểu đã khai thác hiệu quả chất liệu dân gian ba miền, từ âm nhạc, vũ đạo đến trang phục và không gian trình diễn, đồng thời kết hợp với công nghệ hiện đại như LED, 3D mapping, hệ thống âm thanh - ánh sáng tiên tiến. Những tiết mục như tái hiện văn hóa vùng cao, đồng bằng Bắc Bộ cùng nghệ thuật múa cung đình Huế, miền Trung, Cao Nguyên và đồng bằng Nam Bộ. Trình diễn nghệ thuật của các vùng, miền không chỉ được bảo tồn mà còn được “làm mới”, tạo nên trải nghiệm nghệ thuật hấp dẫn, phù hợp với công chúng hiện đại và du khách quốc tế. Đây chính là hướng đi thể hiện rõ tầm nhìn của Nhà hát trong việc đưa di sản trở thành nguồn lực sống của sáng tạo nghệ thuật.

Lan tỏa giá trị văn hóa, khẳng định vị thế qua những dấu ấn nghệ thuật lớn

Trong quá trình phát triển, Nhà hát luôn gắn kết chặt chẽ giữa hoạt động nghệ thuật với nhiệm vụ chính trị và đối ngoại văn hóa. Hàng trăm chương trình quy mô lớn đã được tổ chức phục vụ các sự kiện trọng đại của đất nước, từ các lễ kỷ niệm, festival văn hóa đến các chương trình nghệ thuật phục vụ các hội nghị quốc tế, các hoạt động đối ngoại cấp cao. Riêng năm 2025 - năm có nhiều dấu mốc quan trọng như: 50 năm Ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2025) và Cách mạng Tháng Tám thành công, 100 năm ngày Báo chí Việt Nam, 80 năm ngày truyền thống ngành Văn hóa,… đồng thời, với việc tham gia các Tuần Văn hóa Việt Nam, Ngày Việt Nam tại nước ngoài và các liên hoan nghệ thuật quốc tế, Nhà hát đã góp phần quan trọng trong việc quảng bá hình ảnh văn hóa Việt Nam ra thế giới, thúc đẩy giao lưu nhân dân và tăng cường hợp tác quốc tế. Nhà hát đã triển khai nhiều chương trình nghệ thuật quy mô lớn, thu hút hàng trăm nghìn lượt khán giả, góp phần lan tỏa tinh thần yêu nước, củng cố niềm tin xã hội và khơi dậy khát vọng phát triển cùng đất nước.

Với những đóng góp bền bỉ và nổi bật, Nhà hát đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Nhà hát vinh dự được trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba (2001), Huân chương Lao động hạng Nhất (2006), Huân chương Độc lập hạng Ba (2011), 2 lần nhận Huân chương Lao động hạng Nhì (2015 và 2021) và đặc biệt là danh hiệu Anh hùng Lao động năm 2015. Cùng với đó là 12 năm được Chính phủ tặng Cờ thi đua “Đơn vị dẫn đầu phong trào thi đua”, cùng nhiều Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, cờ Đơn vị thi đua Xuất sắc của Bộ VHTTDL và các bộ, ngành, địa phương. Đây không chỉ là sự ghi nhận về thành tích mà còn là minh chứng cho uy tín và vị thế của Nhà hát trong hệ thống các đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp.

Đặc biệt, đúng dịp kỷ niệm 40 năm ngày thành lập, Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam vinh dự được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba nhằm ghi nhận những thành tích xuất sắc trong xây dựng các chương trình nghệ thuật mang dấu ấn truyền thống kết hợp với đương đại, tiên phong thực hiện cơ chế tự chủ tài chính và đóng góp tích cực vào sự phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam giai đoạn 2021-2025; Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen cho NSƯT Nguyễn Thị Quỳnh Trang - Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam vì đã có thành tích xuất sắc trong chỉ đạo Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam xây dựng các chương trình nghệ thuật đặc sắc, mang dấu ấn truyền thống kết hợp với nghệ thuật đương đại; tiên phong thực hiện tự chủ tài chính trong lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật, góp phần vào sự phát triển ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam giai đoạn 2021 - 2025.

Định hướng phát triển trong giai đoạn mới

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam đứng trước những thách thức ngày càng rõ nét trong bối cảnh thị trường biểu diễn có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Cùng với sự phát triển của các nền tảng trực tuyến như YouTube, TikTok, Netflix hay các gameshow truyền hình đã mở ra vô số lựa chọn thường thức nghệ thuật cho khán giả. Bên cạnh đó, nhu cầu và thị hiếu công chúng cũng đang biến đổi nhanh chóng. Khán giả không chỉ tìm kiếm giá trị nghệ thuật thuần túy, mà còn đòi hỏi những trải nghiệm mới mẻ, mang tính tương tác cao, kết hợp đa phương tiện và ứng dụng công nghệ hiện đại… Điều này đòi hỏi Ban lãnh đạo Nhà hát phải tiếp tục có những bước đi quyết liệt, linh hoạt và sáng tạo hơn nữa để giữ vững vị thế, đồng thời thích ứng hiệu quả với môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt của thị trường nghệ thuật đương đại.

Giám đốc Nhà hát, NSƯT Nguyễn Thị Quỳnh Trang cho biết: Nhận diện rõ những thách thức đó, Nhà hát đã chủ động xây dựng chiến lược phát triển giai đoạn 2026-2030, với trọng tâm là đổi mới mô hình hoạt động, đẩy mạnh xã hội hóa, mở rộng hợp tác công - tư, phát triển các sản phẩm nghệ thuật gắn với du lịch và từng bước đưa các chương trình tham gia thị trường quốc tế.

“Bên cạnh việc chú trọng đổi mới cơ chế quản trị, xây dựng chính sách đãi ngộ linh hoạt, khuyến khích sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, Nhà hát tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết đã được vun đắp qua nhiều thế hệ, hướng tới xây dựng một tập thể ngày càng gắn bó, đồng lòng, năng động, sáng tạo và chuyên nghiệp. Những định hướng này không chỉ nhằm nâng cao chất lượng nghệ thuật và hiệu quả hoạt động, mà còn góp phần thúc đẩy công nghiệp văn hóa, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển bền vững của ngành Văn hóa” - Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật đương đại Việt Nam nhấn mạnh.

Nhìn lại chặng đường 40 năm, Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam đã minh chứng rõ nét cho năng lực đổi mới, sáng tạo và tinh thần tiên phong trong thời kỳ hội nhập. Với nền tảng đã được khẳng định cùng định hướng phát triển rõ ràng, Nhà hát kỳ vọng sẽ tiếp tục giữ vai trò là một trong những đơn vị nghệ thuật hàng đầu dẫn dắt, lan tỏa giá trị văn hóa, nghệ thuật Việt Nam, nâng cao vị thế quốc gia và đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp văn hóa trong giai đoạn mới.

NGỌC BÍCH

Nguồn: Tạp chí VHNT số 638, tháng 3-2026