Nhận thức rõ vai trò đó, thành phố Huế đã ban hành Kế hoạch số 137/KH-UBND ngày 13/3/2026 về phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng giai đoạn 2026 - 2030 trên cơ sở thực hiện Quyết định số 329/QĐ-TTg ngày 15/3/2017 của Thủ tướng Chính phủ và Công văn số 3314/BVHTTDL-TV ngày 4/8/2017 của Bộ VHTTDL. Kế hoạch xác định mục tiêu tiếp tục nâng cao hiệu quả phục vụ bạn đọc, đổi mới phương thức hoạt động thư viện, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số và bảo đảm cơ hội tiếp cận tri thức cho mọi người dân, nhất là học sinh, sinh viên, người dân ở vùng sâu, vùng xa và vùng còn khó khăn.
Hoàn thiện hệ thống thư viện và nâng cao hiệu quả phục vụ bạn đọc
Một trong những nền tảng quan trọng để phát triển văn hóa đọc là xây dựng hệ thống thư viện đủ mạnh, đủ rộng và đủ năng lực phục vụ cộng đồng. Thư viện không chỉ là nơi lưu giữ sách, báo và tài liệu mà còn là thiết chế văn hóa, không gian học tập mở, nơi khơi gợi hứng thú đọc, hỗ trợ tự học, nghiên cứu và kết nối tri thức. Chính vì vậy, Kế hoạch số 137/KH-UBND xác định phát triển mạng lưới thư viện công cộng là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2026 - 2030.
Theo đó, thành phố Huế đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành và phát triển 100% thư viện công cộng cấp xã, phường đạt chuẩn tiêu chí theo quy định của Luật Thư viện; 100% thư viện công cộng đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và liên thông thư viện; 100% người phụ trách thư viện được tập huấn, đào tạo, đáp ứng yêu cầu về chuyên môn nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp. Cùng với đó, hằng năm 100% xã, phường và trường học trên địa bàn đều có các hoạt động hưởng ứng phát triển văn hóa đọc. Đây là những chỉ tiêu quan trọng, thể hiện quyết tâm đưa thư viện trở thành thiết chế văn hóa nền tảng ngay từ cơ sở, bảo đảm cơ hội tiếp cận sách và tri thức cho mọi người dân.
Trong bối cảnh công nghệ đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức tiếp cận thông tin, việc phát triển thư viện theo hướng hiện đại, thích ứng với chuyển đổi số là yêu cầu cấp thiết. Khi thư viện được số hóa, dữ liệu được chuẩn hóa và liên kết, bạn đọc không chỉ tiếp cận sách theo hình thức truyền thống mà còn có thể khai thác tài nguyên thông tin số, thư viện điện tử và các cơ sở dữ liệu phục vụ học tập, nghiên cứu. Việc chuẩn hóa hệ thống thông tin thư viện, phát triển thư viện điện tử và liên thông thư viện sẽ tạo điều kiện để nguồn tri thức được chia sẻ rộng rãi hơn, góp phần rút ngắn khoảng cách tiếp cận thông tin giữa trung tâm và cơ sở.
Đẩy mạnh các hoạt động lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng
Nếu hệ thống thư viện là nền tảng vật chất cho phát triển văn hóa đọc thì các hoạt động khuyến đọc chính là động lực trực tiếp để đưa sách đến với cộng đồng, làm cho việc đọc trở thành một thói quen sống, một nhu cầu văn hóa thường xuyên. Thành phố Huế vì vậy xác định phát triển văn hóa đọc không thể chỉ dừng ở việc đầu tư thư viện mà cần đồng thời tổ chức nhiều hoạt động đa dạng, phù hợp với từng nhóm đối tượng để lan tỏa phong trào đọc sách trong toàn xã hội.
Theo kế hoạch, các thư viện sẽ tăng cường tổ chức các hoạt động phục vụ và thu hút người đọc đến với thiết chế thư viện; tăng cường khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thông tin và thư viện điện tử; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của sách và việc đọc. Khi người dân thấy rõ giá trị của việc đọc đối với học tập, công việc, đời sống gia đình và sự phát triển cá nhân, phong trào đọc sách mới có thể phát triển bền vững.
Các hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, Ngày Sách và Bản quyền thế giới cùng các ngày lễ lớn trong năm sẽ tiếp tục được tổ chức với nhiều hình thức phong phú, thiết thực như trưng bày sách, giới thiệu sách mới, giao lưu với bạn đọc, kể chuyện theo sách, nói chuyện chuyên đề, tổ chức hội thi và ngày hội đọc sách tại trường học, cơ quan, địa phương. Đây không chỉ là dịp để sách hiện diện rõ nét hơn trong đời sống cộng đồng mà còn là cơ hội để khơi dậy niềm yêu thích đọc sách trong thanh thiếu nhi, học sinh, sinh viên và các tầng lớp Nhân dân.
Một nội dung rất đáng chú ý là thực hiện liên thông giữa thư viện công cộng, thư viện trường học và thư viện chuyên ngành trên địa bàn thành phố. Đây là giải pháp cần thiết để phát huy hiệu quả tài nguyên thông tin, tránh trùng lặp nguồn lực và tăng khả năng tiếp cận tài liệu cho người đọc. Khi các thư viện được kết nối với nhau, người dân sẽ có thêm nhiều cơ hội sử dụng sách và dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau. Cùng với đó, việc luân chuyển sách và tài nguyên thông tin thư viện định kỳ hai tháng một lần cũng là giải pháp thiết thực nhằm đưa sách đến gần hơn với cơ sở, nhất là những nơi còn hạn chế về điều kiện bổ sung sách mới.
Điều quan trọng là các hoạt động lan tỏa văn hóa đọc không chỉ diễn ra trong thư viện mà cần hiện diện trong đời sống xã hội rộng lớn hơn, trong gia đình, nhà trường, cơ quan, đoàn thể và khu dân cư. Mỗi không gian đọc được xây dựng, mỗi tủ sách được hình thành, mỗi chương trình đọc sách được tổ chức đều góp phần bồi đắp một môi trường văn hóa lành mạnh. Đối với Huế, việc phát triển phong trào đọc sách còn là cách để tiếp nối những giá trị tốt đẹp của vùng đất cố đô, làm giàu thêm đời sống tinh thần và khơi dậy khát vọng học tập suốt đời trong nhân dân.
Tăng cường phối hợp và huy động nguồn lực phát triển văn hóa đọc
Phát triển văn hóa đọc là một nhiệm vụ lâu dài, liên ngành và cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị cùng toàn xã hội. Không một cơ quan hay đơn vị nào có thể tự mình thực hiện hiệu quả nếu thiếu sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ và sự huy động đầy đủ các nguồn lực cần thiết. Chính vì vậy, Kế hoạch số 137/KH-UBND đã xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu lồng ghép với các kế hoạch, đề án, chương trình có liên quan để bảo đảm tính thống nhất, thiết thực và hiệu quả.
Trong đó, Sở VHTT là cơ quan thường trực, giữ vai trò chủ trì tham mưu và tổ chức triển khai kế hoạch trên địa bàn thành phố. Sở có trách nhiệm phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan và các địa phương xây dựng lộ trình, hướng dẫn chuyên môn, tổ chức thực hiện các mục tiêu phát triển hệ thống thư viện công cộng; rà soát, tham mưu UBND thành phố phương án thực hiện mục tiêu hình thành và phát triển 100% thư viện công cộng cấp xã, phường đạt chuẩn theo quy định; hướng dẫn, đôn đốc việc chuẩn hóa hệ thống thông tin thư viện, phát triển thư viện điện tử, chuyển đổi số và liên thông thư viện.
Cùng với ngành Văn hóa, Sở Giáo dục và Đào tạo là đơn vị phối hợp có vai trò quan trọng trong việc đưa văn hóa đọc thấm sâu vào môi trường học đường. Theo kế hoạch, ngành Giáo dục sẽ phối hợp với Sở VHTT trong việc liên thông thư viện công cộng với thư viện trường học; chỉ đạo các cơ sở giáo dục tổ chức các hoạt động phát triển văn hóa đọc cho giáo viên và học sinh; khuyến khích khai thác, sử dụng hiệu quả thư viện công cộng và thư viện điện tử. Đại học Huế cũng được kỳ vọng phát huy vai trò là trung tâm đào tạo, nghiên cứu lớn của khu vực trong việc tổ chức các sự kiện, chuyên đề thúc đẩy phát triển văn hóa đọc, chia sẻ nguồn tài nguyên thông tin và hỗ trợ phát triển thư viện điện tử, liên thông thư viện trên địa bàn.
Ở cấp cơ sở, UBND các xã, phường có vai trò trực tiếp và hết sức quan trọng. Các địa phương có trách nhiệm tổ chức triển khai kế hoạch phù hợp với tình hình thực tế; bố trí cơ sở vật chất, nhân lực, kinh phí và các điều kiện cần thiết để hình thành và phát triển thư viện công cộng cấp xã, phường đạt chuẩn; trực tiếp quản lý, vận hành thư viện công cộng; bảo đảm duy trì hoạt động thường xuyên, hiệu quả; chủ động tổ chức hoặc phối hợp tổ chức các hoạt động phát triển văn hóa đọc tại địa phương, huy động sự tham gia của cộng đồng, trường học và các tổ chức liên quan.
Có thể khẳng định rằng, Kế hoạch phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng giai đoạn 2026 - 2030 của thành phố Huế không chỉ hướng tới việc nâng cao hiệu quả hoạt động thư viện hay tổ chức thêm các chương trình về sách mà sâu xa hơn là xây dựng một nền tảng tri thức bền vững cho xã hội. Khi hệ thống thư viện được hoàn thiện, hoạt động đọc sách được lan tỏa sâu rộng, các cấp, các ngành và cộng đồng cùng chung tay phát triển văn hóa đọc, việc đọc sẽ từng bước trở thành một nét đẹp trong đời sống hằng ngày của người dân.
Đó là mục tiêu trước mắt, đồng thời cũng là nền tảng lâu dài để sách hiện diện trong đời sống, trong trường học, trong mỗi gia đình và trong từng cộng đồng dân cư.
Bài và ảnh: TRẦN VĂN DŨNG
Nguồn: Tạp chí VHNT số 640, tháng 4-2026
