Phát biểu khai mạc chương trình, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho biết, áo dài không chỉ là một trang phục. Trong dòng chảy của thời gian, tà áo dài đã đi qua nhiều thế hệ người Việt, đi qua những đổi thay của xã hội và diện mạo đô thị. Mỗi một sự thay đổi về kiểu dáng, chất liệu, màu sắc hay cách mặc lại lưu giữ một phần câu chuyện của thời đại. Với Hà Nội, áo dài còn gắn với một vẻ đẹp rất riêng: thanh lịch, nền nếp, kín đáo mà duyên dáng; truyền thống nhưng không khép mình trước cái mới.
Vì thế, khi nhìn một người phụ nữ Hà Nội trong tà áo dài trên chiếc xe đạp, hay nhìn bàn tay người thợ bên chiếc máy may, chúng ta không chỉ nhìn thấy một hình ảnh đẹp mà còn nhìn thấy một Hà Nội của ký ức, của lao động, của gia đình và của một nếp sống văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.
“Nét Hà thành” hôm nay mong muốn đưa những ký ức ấy trở lại trong một ngôn ngữ mới – bằng hội họa, tư liệu, hiện vật, nghề thủ công, công nghệ, âm nhạc và thời trang. “Đặc biệt, chúng tôi mong muốn khẳng định một điều: di sản không phải là những gì chỉ để nhìn lại. Di sản có thể trở thành nguồn cảm hứng để sáng tạo nên những giá trị mới. Đó cũng là tinh thần mà Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026 hướng tới: đưa những giá trị văn hóa của Thăng Long – Hà Nội bước vào đời sống đương đại bằng những cách tiếp cận mới, để truyền thống không đứng yên, mà tiếp tục sống, tiếp tục được sáng tạo và tiếp tục được trao truyền”- Ông Lê Xuân Kiêu khẳng định.
Hành trình khám phá “Nét Hà thành” được kể bằng tranh, ảnh, tư liệu, hiện vật và các bộ sưu tập áo dài. Điểm nhấn của không gian là gần 400 bức tranh in trên vải canvas do sinh viên mỹ thuật thực hiện, ứng dụng công nghệ AI để xử lý và sáng tạo từ những hình ảnh, tư liệu xưa, qua đó tái hiện hình ảnh áo dài và vẻ đẹp của người Hà Nội qua các thời kỳ. Không gian trưng bày còn giới thiệu 12 máy may cổ, 5 xe đạp cổ Peugeot và 2 xe đạp máy cổ Peugeot thuộc bộ sưu tập của nhà sưu tập Đào Xuân Tình.
Những chiếc Peugeot từng là hình ảnh quen thuộc trên đường phố Hà Nội trong thế kỷ XX, gắn với một thời kỳ đô thị có nhiều chuyển biến về giao thông, thời trang và phong cách sống. Đặc biệt, hình ảnh người phụ nữ trong tà áo dài trên những chiếc xe đạp đã trở thành một nét đẹp gợi nhớ về một Hà Nội thanh lịch, nền nếp và duyên dáng. Nếu những chiếc xe đạp gợi lại nhịp sống trên phố thì những chiếc máy may cổ lại đưa người xem trở về với không gian gia đình và nghề nghiệp. Trong đời sống Hà Nội xưa, máy may vừa là vật dụng thiết yếu, vừa là công cụ lao động, gắn với nghề may và sinh kế của nhiều gia đình. Từ những tiếng máy may đều đặn, những người thợ, những người bà, người mẹ đã làm nên những bộ trang phục gắn với đời sống của bao thế hệ người Hà Nội.
Trong không gian trải nghiệm may áo dài, giới thiệu chất liệu Thụ Silk – Làng Mẹo có sự tham gia của các nghệ nhân làng áo dài Trạch Xá. Từ chất liệu, đường kim, mũi chỉ đến cách tạo dáng, công chúng có cơ hội tìm hiểu trực tiếp quá trình làm nên một chiếc áo dài. Qua đó, nghề may truyền thống không chỉ được giới thiệu như một kỹ thuật thủ công mà còn được nhìn nhận như một phần của ký ức đô thị và đời sống văn hóa Hà Nội.
Cùng với đó, chương trình còn giới thiệu tới công chúng quá trình biến đổi của áo dài qua nhiều giai đoạn, từ áo dài Giao Lĩnh, áo dài ngũ thân, Lê Phổ, LeMur, áo dài chít eo Raglan, cổ thuyền, Hippy mini đến các kiểu áo dài cổ cao, tà dài, quần rộng và áo dài hiện đại. Mỗi kiểu dáng là một dấu mốc của lịch sử thời trang, đồng thời phản ánh những thay đổi trong quan niệm thẩm mỹ, lối sống và đời sống xã hội. Qua sự biến đổi ấy, áo dài cho thấy khả năng thích ứng đặc biệt của một trang phục truyền thống: luôn thay đổi để phù hợp với thời đại nhưng vẫn giữ được những đặc trưng làm nên bản sắc.
Trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026, “Nét Hà thành” góp phần làm phong phú diện mạo Festival bằng một câu chuyện riêng về Hà Nội: câu chuyện được kể từ tà áo dài, từ những vật dụng thân thuộc của đời sống và từ những ký ức tưởng như bình dị nhưng đã góp phần tạo nên bản sắc của một thành phố.
