Tóm tắt: Bài viết phân tích việc tái hiện nghi lễ Lẩu Son Tràng của người Tày ở Bình Liêu trong bối cảnh di sản phi vật thể đối mặt nguy cơ mai một. Then không chỉ là diễn xướng dân gian mà còn là thực hành tâm linh, nên việc trở thành “con tràng” là quá trình tiếp nhận tri thức, đạo đức và căn tính tâm linh. Nghi lễ nguyên bản kéo dài ba ngày với các bước: trình báo, nhận con tràng, trao pháp cụ, dạy nhập môn và công nhận. Khi phục dựng tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (2026), nghi lễ được cô đọng thành 45 phút với ba cảnh, tái hiện hành trình học đạo. Quá trình phục dựng có sự tham gia trực tiếp của nghệ nhân Then, đảm bảo tính nguyên bản. Biên đạo đóng vai trò trung gian, tổ chức lại hình thức trình diễn mà không làm biến dạng nội dung. Tuy nhiên, việc sân khấu hóa đặt ra thách thức về tính linh thiêng, đòi hỏi bảo lưu “tinh thần nghi lễ” như một hình thức diễn giải văn hóa đương đại.

Trong tiết xuân tháng Ba ấm áp, vượt chặng đường xa, chúng tôi có dịp đến với Làng văn hóa du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn (xã Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn) – một bản làng bình yên nằm gọn trong thung lũng Bắc Sơn, được bao quanh bởi trùng điệp những dãy núi đá vôi .