Khi người trẻ kể chuyện lịch sử

Sau bộ phim điện ảnh đầu tay Và anh sẽ trở lại, đạo diễn trẻ Đinh Tuấn Vũ đã bắt đầu định hình tên tuổi của mình bằng Cuộc đời của Yến - một tác phẩm khai thác đề tài lịch sử và chiến tranh cách mạng. Và anh đã tìm được một lăng kính kể chuyện mang hơi thở đương đại, không bi lụy mà vẫn giữ được độ lùi chân thực của quá khứ khi chọn cách soi chiếu lịch sử qua thân phận con người. Cuộc đời của Yến lấy bối cảnh một vùng nông thôn Việt Nam giữa thế kỷ trước, đạo diễn không chỉ đơn thuần thuật lại một câu chuyện về hủ tục tảo hôn. Ống kính của anh đi sâu vào sự nhẫn nhịn, sức sống mãnh liệt và những khát vọng tự do ngầm chảy trong huyết quản của người phụ nữ nông thôn. Những khung hình trau chuốt, nhịp điệu kể chuyện chậm rãi nhưng mạch lạc đã phác họa nên một bức tranh xã hội mang tính thời đại sâu sắc. Tác phẩm không chỉ mang về cho anh những giải thưởng danh giá như Cánh diều Bạc hay Bông sen Bạc, mà còn bộc lộ khả năng làm chủ không gian điện ảnh của một nhà làm phim trẻ tuổi trước những đề tài nặng ký.

Với Truyền thuyết về Quán Tiên (được chuyển thể từ truyện ngắn nổi tiếng của nhà văn Xuân Thiều), Đinh Tuấn Vũ thực sự đặt mình vào một địa hạt phức tạp hơn nhiều: tái hiện không gian tuyến đường Trường Sơn khốc liệt những năm 1967. Câu chuyện diễn ra trong không gian hẹp của một hang động, nơi ba nữ thanh niên xung phong: Mùi, Phượng và Tuyết Lan nhận nhiệm vụ lập quán ăn phục vụ bộ đội. Sự khốc liệt của chiến tranh trong phim hiện lên không chỉ qua tiếng bom rền, mà len lỏi qua những ẩn ức tâm lý, những cơn sốt rét rừng hành hạ thể xác, nỗi ám ảnh của bóng đêm Trường Sơn và mãnh liệt nhất là khát khao yêu đương của những người con gái đang độ xuân thì. Việc trực diện khai thác đời sống bản năng và sự giằng xé nội tâm của các nhân vật đã giúp tác phẩm vượt lên trên những khuôn mẫu thường thấy. Nó không làm giảm đi tính chất anh hùng ca của cuộc chiến, mà trái lại, cách kể chuyện này giúp câu chuyện chiến tranh trở nên gần gũi, bởi những người làm nên nó cũng mang trong mình trọn vẹn những hỉ nộ ái ố đời thường.

Đào sâu vào tâm lý và hiện thực xã hội

 Sự dịch chuyển sang các đề tài tâm lý, hiện thực xã hội đương đại và cả phim hình sự điều tra cho thấy nỗ lực nới rộng biên độ sáng tạo của Đinh Tuấn Vũ. Sau các bộ phim như Taxi, em tên gì?, Chờ em đến ngày mai, Ngốc ơi, tuổi 17, Chú ơi đừng lấy mẹ con!... trong những dự án gần đây như Ốc mượn hồn - một tác phẩm thuộc thể loại tâm lý kịch tính, khán giả chứng kiến một Đinh Tuấn Vũ trăn trở sâu sắc với những đứt gãy của đời sống hiện đại. Lấy cảm hứng từ hình ảnh loài ốc mượn hồn (hay cua ẩn sĩ) luôn phải tìm kiếm và sống dựa vào những chiếc vỏ không thuộc về mình, bộ phim khám phá vỏ bọc của con người. Đó là cảm giác chông chênh khi người ta cố gắng khoác lên mình những nhân dạng giả tạo, cố gắng trở thành một ai đó chỉ để nhận lại sự công nhận từ xã hội, để rồi lạc lối trong bản ngã. Nỗi cô đơn và sự thiếu kết nối chính là chất liệu đặc biệt giúp anh dùng những chiêm nghiệm cá nhân để bóc tách sự mong manh của các mối quan hệ tưởng chừng bền chặt. Trước khi làm phim, anh đã có độ lùi cần thiết để quan sát, từ đó chuyển hướng từ việc “làm phim cho mình” sang việc “kể câu chuyện mà khán giả muốn nghe”.

Sự gai góc trong nghề nghiệp của Đinh Tuấn Vũ càng bộc lộ rõ rệt khi anh dấn thân vào mảng phim truyền hình điều tra, tiêu biểu là Đội điều tra số 7. Việc làm phim hình sự dựa trên các thảm án có thật trong xã hội luôn là một ranh giới mỏng manh giữa nghệ thuật kể chuyện và sự phản cảm mang tính bạo lực. Anh và ê-kíp quán triệt tư tưởng: khắc họa tội ác để cảnh tỉnh và giải phẫu tâm lý tội phạm, nhưng kiên quyết tránh khoét sâu vào nỗi đau của những nạn nhân và gia đình họ ở ngoài đời thực. Đây là một góc nhìn mang tính nhân văn sâu sắc. Thay vì lạm dụng yếu tố giật gân, máu me để câu khách, bộ phim xoáy sâu vào cuộc đấu trí căng thẳng, vào nghiệp vụ điều tra và những giới hạn mong manh của lằn ranh thiện - ác. Có thể thấy, phong cách nổi bật của Đinh Tuấn Vũ là cấu trúc kể chuyện khúc chiết, sự điềm tĩnh trong cách xử lý tình huống và một lăng kính nhân văn luôn hướng thiện. 

Triết lý làm nghề: Sự cân bằng giữa nghệ thuật và thị trường

Đinh Tuấn Vũ có tư duy làm nghề vô cùng thực tế. Trả lời truyền thông, anh không ngần ngại khẳng định rằng trong bối cảnh hiện tại, “không ai làm phim mà không nghĩ đến doanh thu”. Đối với anh, doanh thu chính là thước đo trực quan, phản ánh chính xác mức độ tương tác, đồng cảm và khả năng chạm đến trái tim khán giả của một tác phẩm. Tuy vậy, yếu tố thương mại hoàn toàn không đồng nghĩa với thái độ thỏa hiệp hay chạy theo thị hiếu một cách dễ dãi. Đinh Tuấn Vũ cho rằng một nền điện ảnh mạnh mẽ và phát triển bền vững cần phải được xây dựng dựa trên sự đa dạng. Việc một đạo diễn chủ động thử nghiệm từ phim lịch sử đến hiện đại, từ phim điện ảnh đến phim truyền hình, chính là minh chứng cho nỗ lực góp phần tạo nên sự phong phú ấy. Thú vị hơn, những thay đổi trong tư duy nghệ thuật của anh đôi khi lại bắt nguồn từ những chi tiết rất giản dị trong đời sống gia đình. Anh hóm hỉnh chia sẻ, bản thân từng bị vợ “đầu độc” để trở thành một khán giả “nghiện” xem phim series (phim nhiều tập) quốc tế đã mở ra cho anh những góc nhìn mới về cấu trúc kịch bản. Việc tiếp xúc thường xuyên với các tác phẩm truyền hình dài tập đã gián tiếp trang bị cho anh kỹ năng kể chuyện đường dài, cách tạo các điểm nút thắt mở (hook) liên tục để giữ chân khán giả, làm phong phú thêm những thủ pháp đạo diễn khi anh thực hiện các dự án phim nhiều tập tại Việt Nam.

Mọi kinh nghiệm tích lũy từ dòng phim lịch sử, sự tinh tế trong việc nắm bắt tâm lý nhân vật, cho đến khả năng thích ứng linh hoạt với thị trường, dường như đều được Đinh Tuấn Vũ tích góp lại để chuẩn bị cho một thử thách mang tính bước ngoặt: Viên đạn cuối cùng. Đây là dự án điện ảnh lấy cảm hứng từ cuộc đời và hành trình chinh phục đỉnh cao của xạ thủ Hoàng Xuân Vinh, với sự hợp tác sản xuất giữa Việt Nam và Hàn Quốc.

Phim thể thao, đặc biệt là phim tiểu sử về các nhân vật thể thao, luôn là một mảnh đất hiếm người khai phá tại Việt Nam. Khó khăn không chỉ nằm ở khâu tìm kiếm tư liệu hay kinh phí sản xuất, mà cốt lõi là làm sao truyền tải được sự kịch tính của câu chuyện thể thao lên màn ảnh rộng. Với bộ môn bắn súng, thử thách ấy nhân lên gấp bội. Đặc thù của bắn súng là sự tĩnh lặng tuyệt đối, khác biệt hoàn toàn với tính chất đối kháng bùng nổ của bóng đá hay võ thuật. Khán giả sẽ theo dõi điều gì trong sự tĩnh lặng ngột ngạt ấy? Đinh Tuấn Vũ phải tìm cách chuyển hóa áp lực vô hình từ những phút giây giơ súng thành ngôn ngữ điện ảnh căng thẳng nhất. Khoảnh khắc xạ thủ Hoàng Xuân Vinh nổ phát súng mang về tấm Huy chương Vàng đầu tiên cho thể thao Việt Nam tại đấu trường Olympic Rio 2016 là một dữ kiện lịch sử chói lọi, nhưng điện ảnh phải khai thác thế nào sự kiện này? Anh bộc bạch, bộ phim sẽ đi sâu vào những góc khuất đầy khắc nghiệt: những thất bại liên tiếp trong quá khứ, những giọt mồ hôi lặng lẽ ở trường bắn, sự hy sinh thầm lặng của gia đình và cái giá phải trả cho sức nặng kỳ vọng của cả một quốc gia. Viên đạn cuối cùng vì thế không chỉ là một bộ phim kể về chiến thắng mà còn là bức chân dung về ý chí con người khi đứng trước giới hạn của chính mình.

Đặc biệt, việc sản xuất một dự án hợp tác quốc tế, với một nửa bối cảnh thực hiện tại Hàn Quốc và phối hợp cùng ê-kíp chuyên nghiệp của nước bạn, đặt lên vai Đinh Tuấn Vũ một áp lực không nhỏ nhằm chứng minh năng lực tổ chức sản xuất và tư duy kể chuyện của điện ảnh Việt hoàn toàn có khả năng đồng điệu với tiêu chuẩn khắt khe của khu vực và quốc tế.

Nhìn lại hành trình điện ảnh của đạo diễn Đinh Tuấn Vũ, có thể thấy một hình mẫu nhà làm phim không bao giờ thỏa mãn với hiện tại. Từ sức trẻ nồng nhiệt trong những thước phim hoài niệm lịch sử, sự vững vàng khi giải phẫu tâm lý con người đương đại, cho đến khi đương đầu với các dự án quốc tế quy mô, anh đã tự tay phá vỡ những ranh giới an toàn của chính mình. 

HOÀNG ANH

Nguồn: Tạp chí VHNT số 650, tháng 7-2026