Khởi động một dự án sân khấu mang tính thử thách

Lễ khởi công vở diễn Chim Hải âu đánh dấu bước khởi đầu cho một dự án nghệ thuật được đầu tư công phu. Đây là một trong những kế hoạch trọng điểm của đơn vị trong năm nay, nhằm mở rộng hướng tiếp cận các tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao.

Vở diễn do TS, NSƯT Bùi Như Lai đảm nhiệm vai trò biên tập và đạo diễn. Tham gia ê-kíp sáng tạo còn có NSƯT Thành Nam (âm nhạc) và họa sĩ Ngô Thắng (thiết kế sân khấu). Dự án được NSƯT Văn Hải – Giám đốc sản xuất, chỉ đạo nghệ thuật của Sân khấu Lệ Ngọc – trực tiếp phụ trách.

Một tác phẩm kinh điển với nhiều thách thức dàn dựng

Chim Hải âu là một trong những vở kịch tiêu biểu của Anton Chekhov, phản ánh những xung đột nội tâm, khát vọng sáng tạo và những bi kịch tinh thần của con người trong đời sống nghệ thuật. Nhân vật trung tâm – chàng nhà văn trẻ Treplev – mang trong mình khát vọng đổi mới nhưng lại rơi vào trạng thái khủng hoảng khi không tìm được sự thừa nhận cả trong sáng tạo lẫn tình cảm.

Khác với nhiều tác phẩm sân khấu truyền thống, Chim Hải âu không xây dựng kịch tính theo cao trào rõ rệt, mà phát triển theo nhịp điệu đời sống, với những xung đột tinh tế, mang tính tâm lý sâu sắc. Chính điều này khiến việc chuyển thể và dàn dựng trở thành một thử thách không nhỏ đối với ê-kíp sáng tạo.

Theo chia sẻ của đạo diễn, NSƯT Bùi Như Lai trong buổi khởi công, ê-kíp không đặt mục tiêu tái hiện nguyên bản tác phẩm, mà hướng tới việc tìm kiếm sự tương đồng giữa thế giới nhân vật của Chekhov và đời sống con người hiện nay. Những vấn đề như khát vọng sáng tạo, sự cô đơn của người nghệ sĩ hay mâu thuẫn giữa các thế hệ vẫn mang tính thời sự.

Đặc biệt, ông bật mí cách dàn dựng, khai thác được ê-kíp đem tới là sự Việt hóa một kịch bản nước ngoài. Với mỹ thuật, sẽ sử dụng di sản văn hóa Việt Nam được UNESCO ghi danh là tranh Đông Hồ, là những gì thuần Việt, gắn liền với đời sống con người Việt Nam từ khi sinh ra đến khi mất đi như chiếc chiếu cói thân thuộc… Còn âm nhạc sẽ dùng âm nhạc Chèo, quan họ Bắc Ninh… là chủ đạo.

“Ở những cảnh mà sự giằng xé căng thẳng thì tôi sẽ dùng âm nhạc Tuồng. Tôi sẽ bàn bạc và thống nhất với ê-kíp như họa sĩ, nhạc sĩ để diễn đạt tốt nhất về thân phận con người, để đề cao văn hóa Việt, giới thiệu văn hóa Việt rất mạnh, có thể diễn đạt mọi cung bậc, mang màu sắc truyền thống mà vẫn rất hiện đại”, NSƯT Như Lai bày tỏ.

Đạo diễn cho rằng việc dàn dựng Chim Hải âu đòi hỏi sự tiết chế trong biểu đạt, đồng thời phải giữ được chiều sâu tâm lý và nhịp điệu đặc trưng của tác phẩm, thay vì tạo ra những biến đổi mang tính hình thức đơn thuần. Vì vậy, giữa những lời thoại đầy kinh điển, ông cũng sẽ biên tập sao cho giữ được đúng đặc trưng kịch Anton Chekhov mà vẫn gọn gàng, dễ tiếp cận người xem.

Ở góc độ sản xuất, NSƯT Văn Hải cho biết việc lựa chọn dựng một tác phẩm kinh điển như Chim Hải âu là một bước đi có tính định hướng mà Sân khấu Lệ Ngọc đã và đang nỗ lực tiến hành. Theo ông, sân khấu tư nhân không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu giải trí, mà cần từng bước xây dựng những tác phẩm có chiều sâu nghệ thuật, góp phần nâng cao thị hiếu thẩm mỹ của công chúng.

Đồng thời, ông cũng nhấn mạnh yêu cầu đặt ra là phải tìm được cách tiếp cận phù hợp, giúp khán giả có thể đến gần hơn với các tác phẩm kinh điển, thay vì tạo cảm giác xa cách. Động lực để ông và Sân khấu Lệ Ngọc khởi công dựng vở là do nhận được lời mời tham gia festival các vở diễn của Anton Chekhov ở Liên bang Nga cuối tháng 5 tới cũng như một festival các vở diễn kịch bản Nga mở rộng ở gần địa điểm diễn ra liên hoan các vở diễn của Anton Chekhov. Mang sân khấu Việt tới với bạn bè quốc tế là một trong những mục tiêu mà Sân khấu Lệ Ngọc luôn trung thành thực hiện từ khi ra đời đến nay. Tuy vậy, ông cũng kiên định với mục tiêu: thước đo chất lượng tác phẩm không chỉ là chinh phục khán giả nước ngoài mà phải đến được với khán giả Việt, nhưng NSƯT Văn Hải khá đau đầu với bài toán tìm sàn diễn cho sân khấu Lệ Ngọc bởi hiện nay, do có thay đổi về quản lý, rất khó để thuê được nhà hát cho đơn vị.

Tín hiệu tích cực trong bối cảnh sân khấu tìm hướng đi mới

Tại lễ công bố, PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ cho biết, trong bối cảnh hội nhập hiện nay, sân khấu Việt Nam dù còn nhiều khó khăn nhưng vẫn có những bước chuyển mình đáng ghi nhận. Theo ông, việc xây dựng và phát triển công nghiệp văn hóa trong đó có lĩnh vực sân khấu đang mở ra những cơ hội mới để các tác phẩm Việt vươn ra quốc tế.

Dù còn nhiều khó khăn trong việc cân bằng giữa yếu tố nghệ thuật và khả năng tiếp cận công chúng, nhưng Sân khấu Lệ Ngọc cũng đã thực hiện thành công một số dự án như Lôi Vũ, Kẻ đốt đền, Vua Lia… hay hiện nay là khởi công dàn dựng Chim Hải âu góp phần mở rộng biên độ sáng tạo, đồng thời khẳng định nỗ lực đổi mới của sân khấu – nhất là một sân khấu xã hội hóa, không có được chính sách hỗ trợ nào trong giai đoạn hiện nay.

Việc khởi công vở diễn không chỉ đánh dấu bước đầu của một tác phẩm mới, mà còn thể hiện định hướng phát triển lâu dài của Sân khấu Lệ Ngọc trong việc xây dựng những tác phẩm sân khấu có chất lượng cao, kết hợp giữa yếu tố nghệ thuật và khả năng lan tỏa.

Nếu được dàn dựng thành công, Chim Hải âu có thể trở thành một trong những điểm nhấn của sân khấu năm 2026, đồng thời góp phần đưa các tác phẩm kinh điển đến gần hơn với khán giả Việt Nam.