Chọn lối rẽ sông Gâm
Dừng chân ở bến Thủy (xã Na Hang, Tuyên Quang), nơi bắt đầu cho hành trình khám phá vẻ đẹp của hồ Na Hang, một “Vịnh Hạ Long” giữa đại ngàn Đông Bắc, tôi ghé thăm cậu học trò năm xưa tôi làm giáo viên chủ nhiệm ở làng chài cách đó không xa, gần ven hồ, nơi cậu cùng gia đình và bao người dân quanh vùng đang chăm nuôi những lồng cá trên hồ. Qua con đường nhấp nhô đá xuôi xuống mép hồ là chạm đến khu vực làng chài. Ít ai biết, giữa khoảng không bao la, mênh mang sông nước, ở nơi đây có một làng chài nhỏ với 12 hộ dân ở khắp mọi miền tìm đến hồ Na Hang khởi nghiệp bằng nghề nuôi cá. Trong làng chài ấy, có một chàng trai người Phú Thọ đã rời quê hương đến nơi đất khách khởi nghiệp bằng cái nghề mà anh theo đuổi bấy lâu nay.
Thầy trò gặp nhau giữa không gian bè lồng cá nối tiếp nhau trên mặt hồ phẳng lặng, sau những phút hỏi thăm sức khỏe, trò chuyện, nhấp chén trà nóng hổi hòa vào gió núi đang vi vút và bảng lảng mây trời phía xa xa triền núi, Vy Ngọc Anh, chủ nhân của trang trại trên mặt nước đã kể cho chúng tôi nghe về hành trình “bén duyên” vùng Na Hang, vùng đất mà cư dân bản địa gọi là “Ruộng cuối”. Câu chuyện đưa chúng tôi hòa vào hành trình của một cử nhân sư phạm đã chọn ngã rẽ trong những ngày mới ra trường. Vy Ngọc Anh sinh năm 1992, sinh ra và lớn lên ở xã Yên Kỳ, tỉnh Phú Thọ trong một gia đình thuần nông. Là một chàng trai hiền lành, chất phác, từ khi ngồi trên ghế nhà trường, Vy Ngọc Anh đã ấp ủ ước mơ trở thành thầy giáo trong tương lai. Tốt nghiệp THPT, anh thi đỗ vào ngành sư phạm Địa lý của Trường Đại học Hùng Vương. Cánh cửa ước mơ đứng trên bục giảng rộng mở chào đón thầy giáo tương lai với bao hứa hẹn và quyết tâm.
Với tấm bằng cử nhân sư phạm khi tốt nghiệp, Vy Ngọc Anh nộp hồ sơ xin dạy hợp đồng ở nhiều nơi. Có nơi nhận nhưng khoảng cách quá xa và việc đi lại khó khăn nên anh đành nộp hồ sơ xin dạy ở những trường gần nhà, để phụ giúp cha mẹ. Chính thời gian chờ đợi việc làm là nguyên nhân khiến Vy Ngọc Anh chọn lối rẽ cho quá trình lập nghiệp của mình. Anh đã rời quê lên Na Hang cách nhà khoảng 150km, nơi ấy anh có một người bà con đang làm nghề nuôi cá lăng. Anh xin làm thuê cho người bà con này để có thu nhập trong những ngày chờ việc. Ngày qua ngày, ban đầu, tưởng rằng, công việc làm thuê chăm sóc cá lồng chỉ là tạm thời nhưng dần dần, quen việc, yêu nghề, Vy Ngọc Anh đã thấy mình như có duyên với nghề nuôi cá lồng trên hồ Na Hang từ lúc nào không hay. Cho dù có trường đã nhận dạy hợp đồng nhưng anh đã quyết định ở lại với hồ nước, neo đậu ở làng chài để sinh cơ lập nghiệp. Một vài năm sau, Vy Ngọc Anh không chỉ bén duyên với đầm nước, với nghề cá mà còn kết duyên với một cô gái là con của một gia đình làng chài cách đó không xa, quê gốc ở An Hòa (Tuyên Quang). Hai người đã kết hôn, tâm đầu ý hợp, cùng nhau xây dựng tổ ấm trên mặt hồ và cũng từ đó, năm 2016, đôi vợ chồng trẻ có một cơ ngơi nho nhỏ, bắt đầu cho hành trình khởi nghiệp bằng nghề nuôi cá lồng.
Lập trang trại cá trên mặt hồ
Là chàng trai khoẻ mạnh, chăm chỉ lao động cùng với người vợ tháo vát, nhanh nhẹn, am hiểu vùng lòng hồ, Vy Ngọc Anh quyết tâm lập nghiệp bằng nghề nuôi cá lồng. Những lợi thế của vùng hồ nước này đã tạo nên động lực để Vy Ngọc Anh đầu tư lập trang trại nuôi cá. Hồ Na Hang vốn là một khúc của sông Gâm chảy qua địa phận xã Na Hang, nước ở đây trong xanh, sạch mát quanh năm, độ sâu của hồ có chỗ tới 40m, các loài thủy sinh sinh trưởng và phát triển tốt, quanh hồ là thảm thực vật xanh tốt, khí hậu mát mẻ, môi trường nước chưa bị tác động nhiều của con người. Đặc biệt, Na Hang còn là hồ nước sinh thái với tiềm năng du lịch lớn, điểm đến khám phá của du khách mọi miền. Vì vậy, đây là không gian lý tưởng để nuôi các loài cá ưa nước lạnh.
“Vạn sự khởi đầu nan”, hành trình khởi nghiệp của Vy Ngọc Anh nhận được sự giúp đỡ của anh em làng chài, của gia đình bên vợ, đặc biệt là sự tạo điều kiện, khuyến khích của chính quyền địa phương như có nghị quyết cho vay vốn lãi suất thấp, đã giúp gia đình anh vững tâm, tự tin khi bắt tay vào công việc. Tuy vậy, với một người xa xứ, lập nghiệp khi chưa có kinh nghiệm nhiều thì chắc chắn không tránh khỏi những khó khăn ban đầu. Đó là kinh nghiệm làm lồng, kỹ thuật chăm sóc cá, thu hoạch và xử lý dịch bệnh, kết nối thị trường… Tất cả đều phải tự học, tự nghiên cứu, rồi học hỏi bà con trong làng chài, làm nhiều mà nên kinh nghiệm, thất bại để có bài học. Dần dần, Vy Ngọc Anh đã tự chủ, bản lĩnh và thành thạo trong công việc. Anh kể rằng: “Nuôi cá trên hồ lo nhất là nguồn nước, khi vào mùa nước cạn hoặc biến động mực nước do đập thuỷ điện xả nước thì phải di dời bè lồng cá đến chỗ nước sâu rất vất vả. Đồng thời, mưa lũ to, nước bùn đục ngầu đổ về từ trên thượng nguồn dẫn đến cá bị sặc bùn mà chết hàng loạt gây tổn hại lớn về kinh tế”.
Chia sẻ với chúng tôi, Vy Ngọc Anh kể rằng: “Nắm bắt được nhu cầu của thị trường gần xa, đặc điểm thủy nhưỡng nơi lòng hồ, em đã mạnh dạn đầu tư nuôi chính và chủ công là cá lăng cùng các giống cá khác như rô, trắm đen, rồi nuôi cả các loài cá đặc sản như cá bỗng, anh vũ. Cá lăng rất hợp với môi trường nước ở đây nên phát triển tốt. Em đưa vào nuôi các loại cá lăng như lăng đen, lăng trắng, lăng chấm, lăng vàng. Mỗi loại lăng có một đặc điểm khác nhau và đều được thị trường ưa chuộng. Ngoài thức ăn dành cho cá, hằng ngày, em thường mua khối lượng lớn tép hồ Na Hang về cho cá lăng ăn để đảm bảo chất lượng thịt cá ngon và săn chắc”.
Đứng bên mép lồng cá, những đàn cá đang đua nhau đòi ăn, vừa cho cá ăn, vừa kể về quá trình chăm sóc cá, Vy Ngọc Anh cười và chia sẻ rằng: “Nuôi cá lồng vất vả hơn cả chăm con mọn thầy ạ. Không được để cá bị đói, không để nước bị ô nhiễm hay thiếu ô xi. Đã nuôi cá lồng thì không được đi chơi ở đâu xa, lâu ngày, kể cả Tết cũng phải nhờ anh em trông hộ rồi tranh thủ về quê ăn Tết với bố mẹ, thăm anh em họ hàng trong 1-2 ngày rồi lại lên với cá”. Anh kể rằng, cá lăng nuôi tầm 2 năm là thu hoạch được với trọng lượng từ 3-5kg. Nước sông không phụ công người, sau 10 năm mưu sinh, lập nghiệp trên mặt hồ, đến nay, gia đình Vy Ngọc Anh đã có 90 lồng cá lăng các loại đang phát triển đều đặn và cho thu hoạch đúng thời điểm. Đầu năm 2024, Vy Ngọc Anh còn mạnh dạn đầu tư nuôi cá tầm ở đầu xã Na Hang (thị trấn cũ), phía dưới đập thủy điện sông Gâm với 44 lồng. Ngoài ra, anh còn ươm nuôi các loại cá giống để cung cấp ra thị trường gần xa khi có nhu cầu.
Đến mùa thu hoạch cá, gia đình anh rất bận rộn, ai cũng phải nhanh tay, tất cả thao tác bắt cá, cân, đóng thùng đều phải chuẩn, nhanh và đúng kỹ thuật để đảm bảo cá được tươi sống khi đến tay người dùng. Với Vy Ngọc Anh và những người dân làng chài Na Hang, thị trường là yếu tố đặc biệt quan trọng tạo nên đầu ra cho sản phẩm. Uy tín về chất lượng trong chăn nuôi và xuất bán là tiêu chí luôn được gìn giữ. Cá lăng, cá tầm và các loại cá khác trong trang trang của gia đình Vy Ngọc Anh chủ yếu tiêu thụ ở Hà Nội, Tuyên Quang, Na Hang và một số vùng lân cận. Vì thế, khi thu hoạch, cá được giữ tươi sống, vận chuyển trong nửa ngày để đảm bảo chất lượng. Những ngày thu hoạch cá, khu bến Thủy đông vui tấp nập, các thương lái, chủ nhà hàng đã đến tận nơi để lựa chọn và thu mua. Với họ, cá lăng hồ Na Hang từ lâu vẫn là địa chỉ đáng tin cậy về chất lượng. Giá bán tại lồng hiện nay đối với cá lăng là 70.000 đồng/kg, cá tầm là 120-130.000 đồng/kg. Sức lao động bền bỉ cùng với tâm huyết cho những lồng cá, mỗi năm, gia đình anh Vy Ngọc Anh thu hoạch được hơn 70 tấn cá lăng các loại, 40 tấn cá tầm và hàng chục tấn cá rô, trắm đen, bỗng… Trừ công, chi phí, mỗi tháng trang trại thu nhập 150 triệu đồng.
Và nhà hàng nổi “Ẩm thực làng chài”
Không chỉ ngỡ ngàng với những lồng cá lớn nhỏ trên mặt hồ, đến trang trại của Vy Ngọc Anh, chúng tôi mới biết trang trại ấy giờ còn là một nhà hàng nổi trên mặt hồ với cái tên rất bình dị mà đặc trưng: “Ẩm thực làng chài”. Không khó để tìm đến nhà hàng này bởi vị trí của nó ngay sát mép bờ và cũng là nơi nuôi cá lồng của Vy Ngọc Anh. Nhà hàng này được vợ chồng anh mạnh dạn đầu tư dựng lên từ năm 2019. Khung nhà bằng sắt, mái tôn, phía dưới được tạo nền vững chắc bởi các thùng phi to kết nối với nhau, nền nhà được lát bằng gỗ thoáng mát. Từ lâu, Ẩm thực làng chài đã được du khách mọi miền biết đến và lựa chọn mỗi khi đến với hồ Na Hang.
Chị Phạm Thị Hoài, vợ Vy Ngọc Anh chia sẻ: “Chúng em nhận thấy du khách đến Na Hang ngày càng đông, nhất là vào dịp cuối tuần nên mạnh dạn đầu tư nhà hàng nổi để phục vụ nhu cầu của du khách. Không giống với những nhà hàng lớn ở phố thị, ở đây, nguồn thực phẩm chủ yếu là cá lăng và các loại cá được nuôi ngay tại chỗ, du khách đến vừa thăm quan mô hình nuôi cá lồng, vừa tự ý lựa chọn những con cá mình thích rồi em sẽ bắt lên để chế biến các món”. Qua lời kể của chị Hoài, chúng tôi được biết, du khách rất thích các món ăn từ cá được nhà hàng chế biến như cá nướng, gỏi, cá lăng xào, nộm cá, canh chua, cá sấy, tôm hồ nướng, cá trắm đen hấp… cùng các món ăn bản địa như xôi ngũ sắc, rau măng rừng. Những món ăn dân dã nhưng đậm đà dư vị đã có sức hút hấp dẫn đối với du khách.
Anh Đàm Văn Hùng ở Phú Thọ khi đến thăm Na Hang và thưởng thức món ăn tại nhà hàng Ẩm thực làng chài chia sẻ: “Lần đầu tôi đến Na Hang, cùng anh em thưởng thức các món chế biến từ cá của nhà hàng Ẩm thực làng chài, tôi thấy rất ngon và hấp dẫn. Không gian mặt hồ tĩnh lặng, yên ả xua tan bao ưu phiền, tôi thấy khá ấn tượng”.
Tuy không phải là công việc chính nhưng bên cạnh nuôi cá lồng, vợ chồng anh Vy Ngọc Anh luôn chăm chút, đầu tư cho nhà hàng của mình. Anh chia sẻ rằng, dù không gian không rộng như những nhà hàng trên cạn nhưng Ẩm thực làng chài của gia đình anh luôn được du khách lựa chọn. Mỗi ngày, gia đình anh chế biến 2-3 mâm cơm để phục vụ du khách, vào những ngày cuối tuần thì số lượng đông hơn. Nếu du khách có nhu cầu, gia đình anh còn hỗ trợ đặt tàu thuyền du ngoạn hồ Na Hang kèm theo dịch vụ ăn uống trên thuyền. Bằng sự mộc mạc, chân chất của người dân lao động làng chài, vợ chồng Vy Ngọc Anh niềm nở đón khách, nhiệt tình hướng dẫn khách thăm quan khu nuôi cá và tâm huyết trong mỗi mâm cơm để khách có những trải nghiệm thi vị và ý nghĩa trong hành trình khám phá Na Hang. Với Vy Ngọc Anh, Ẩm thực làng chài không chỉ mang lại niềm vui mà còn góp phần tăng thu nhập cho cuộc sống gia đình. Chính nhờ nhà hàng Ẩm thực làng chài, du khách đã biết đến và hiểu cũng như trải nghiệm nhiều hơn về cuộc sống lao động trên dòng sông Gâm của những cư dân nơi đây.
Chia tay Vy Ngọc Anh cùng gia đình, tạm biệt làng chài bình dị bên dòng sông Gâm trong xanh, chúng tôi thầm vui vì cuộc sống lao động nơi đây đang ngày một khởi sắc. Những thế mạnh và tiềm năng của vùng lòng hồ vốn hoang sơ và tĩnh lặng nay từng bước được khai thác để làm giàu cho địa phương, làm đẹp cho xứ sở. Những thành công bước đầu của chàng trai Vy Ngọc Anh đã minh chứng cho con đường mới được hình thành từ ngã rẽ trong cuộc đời. Đi con đường khác không phải là lạc bước. Nếu có ý chí, nghị lực và sự quyết tâm của sức trẻ thì thành công, hạnh phúc luôn đón đợi.
Bài và ảnh: THẾ LƯỢNG
Nguồn: Tạp chí VHNT số 655, tháng 9/2026
