Cảng quân sự bậc nhất
Cảng Cam Ranh không chỉ là một điểm tựa vững chắc của Hải quân Việt Nam mà còn là biểu tượng của tinh thần bảo vệ chủ quyền biển đảo. Với việc tăng cường lực lượng và trang bị quân sự hiện đại, Cam Ranh ngày nay đảm nhận vai trò quan trọng trong việc giám sát và bảo vệ Biển Đông. Các hoạt động tuần tra, bảo vệ vùng biển, hỗ trợ ngư dân và phòng chống các mối đe dọa từ bên ngoài đều được Hải quân Việt Nam thực hiện một cách hiệu quả từ căn cứ này.
Cam Ranh ngày nay là “ngôi nhà” chung của những người lính biển để họ sẵn sàng hy sinh và dấn thân để bảo vệ từng hải lý, từng tấc đất, đảm bảo an toàn cho người dân và gìn giữ hòa bình cho đất nước. Các công trình kiến trúc tôn giáo và tượng đài trên bán đảo Cam Ranh khá đa dạng, đặc biệt là khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma - minh chứng cho tinh thần thiêng liêng của những người lính biển Việt Nam.
Đẳng cấp Cam Ranh
Cảng Cam Ranh nằm cách trung tâm tỉnh Khánh Hòa 45 km về phía Nam. Bán đảo Cam Ranh với vịnh biển trải dài và sâu trong đất liền, được hệ thống đồi núi tự nhiên bao bọc. Chính vị trí đặc biệt này đã tạo nên một khu vực biển kín đáo, an toàn và thuận tiện cho cảng biển hoạt động ngay cả khi thời tiết khắc nghiệt nhất.
Cam Ranh nằm trên tuyến đường hàng hải quốc tế quan trọng, nơi có lưu lượng tàu thuyền qua lại rất lớn từ Thái Bình Dương đến Ấn Độ Dương và ngược lại. Điều này giúp vịnh Cam Ranh không chỉ dễ kết nối với các nước trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương mà còn có thể trở thành điểm trung chuyển lý tưởng cho hàng hóa và phương tiện hải quân. Vị trí ấy đem lại cho cảng Cam Ranh lợi thế trong việc kiểm soát và giám sát tuyến hàng hải quan trọng nhất của khu vực, biến Cảng Cam Ranh trở thành “mắt xích” chiến lược của quốc phòng Việt Nam.
Cảng Quân sự Cam Ranh không phải là cảng quân sự lớn nhất thế giới nhưng nó lại là một cảng có vị trí chiến lược bậc nhất thế giới, được xếp vào nhóm 3 cảng biển tự nhiên tốt nhất hành tinh. Cùng với San Francisco và Rio de Janeiro, vịnh Cam Ranh có độ sâu lớn, kín gió và nằm trên tuyến đường hàng hải quốc tế, giúp kiểm soát cả khu vực Biển Đông và là khu vực phòng thủ trọng yếu giữa Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương. Cam Ranh sau sáp nhập tỉnh và cấp xã nằm trên địa bàn các xã Nam Cam Ranh, Bắc Cam Ran;, phường Cam Ranh, phường Cam Linh và phường Ba Ngòi thuộc tỉnh Khánh Hòa.
Cam Ranh sở hữu đường bờ biển vô cùng dài với nhiều bãi biển gây ấn tượng mạnh với khách du lịch. Nếu biển Nha Trang nổi lên nhờ vẻ đẹp hiện đại, tươi mát thì biển Cam Ranh như một cô gái vô cùng quyến rũ. Thế nên, thời gian gần đây, vịnh Cam Ranh ngày càng nổi tiếng, được nhiều người biết đến. Và nhắc đến Vịnh Cam Ranh, chắc chắn ta không thể không nhắc đến các hòn đảo gắn liền với vịnh biển như: Đảo tôm hùm Bình Ba, đảo Bình Hưng, đảo Bình Lập. Mỗi hòn đảo đều mang một vẻ đẹp riêng. Tất cả đều là những hòn ngọc sáng lấp lánh, ngày càng thu hút nhiều du khách phương xa đến đây trải nghiệm và thưởng lãm.
Bên cạnh những cảnh đẹp hoang sơ đã quá quen thuộc ở Vịnh Cam Ranh, chúng ta còn có đầm Thủy Triều được mệnh danh là nơi có món sò huyết rất ngon và bổ dưỡng,... Đặc biệt, ngày nay khi đến với Cam Ranh, ta thấy rất nhiều khu nghỉ dưỡng được xây dựng từ sân bay ra đến tận phường Nha Trang - Trung tâm của tỉnh Khánh Hòa.
Hợp tác quốc tế
Bên cạnh chức năng quốc phòng, Cam Ranh còn được không ngừng mở rộng để phục vụ các hoạt động hợp tác quốc tế, đẩy mạnh hợp tác quốc phòng giữa Việt Nam và các nước. Chính phủ đã áp dụng chính sách mở cửa cảng quân sự Cam Ranh cho tàu quân sự nước ngoài đến sửa chữa, tiếp nhiên liệu và nghỉ ngơi. Điều này giúp chúng ta tăng cường vị thế, mở rộng mối quan hệ quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh hàng hải…
Nhiều nước trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, bao gồm Hoa Kỳ, Nhật Bản, Ấn Độ, Nga … đã từng cử các đoàn tàu đến cảng quân sự Cam Ranh nhằm tăng cường quan hệ hợp tác. Điều này không chỉ tạo cơ hội trao đổi, học hỏi kinh nghiệm quốc phòng mà còn giúp nước ta củng cố vị trí của mình trong mạng lưới an ninh hàng hải quốc tế. Đồng thời, biến Cảng Cam Ranh trở thành một phần quan trọng trong chiến lược bảo vệ hòa bình và ổn định khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Đã hơn 20 năm từ khi vịnh Cam Ranh được Việt Nam thu hồi và chuyển dần sang mục đích quân sự thay vì cho người nước ngoài thuê như trước đó. Đến tháng 9/2014, Bộ Quốc phòng đã phê duyệt dự án đầu tư xây dựng khu dịch vụ hàng hải và cung ứng tàu biển. Ngày 8/3/2016, tại căn cứ quân sự Cam Ranh, Quân chủng Hải quân Việt Nam tổ chức lễ khai trương cảng quốc tế Cam Ranh, là một trong những cảng biển lớn nhất tại Việt Nam.
Từ phường Nha Trang - trung tâm tỉnh Khánh Hòa, theo Quốc lộ 1A đi về phía Nam hơn 40km là đến Vịnh Cam Ranh. Cam Ranh gồm có hai phần: Phần đất liền và phần bán đảo. Bán đảo Cam Ranh dài 30km, bao gồm các vùng như: Thủy Triều, Mỹ Ca, Vũng Nồm, Bình Ba. Vịnh Cam Ranh có nhiều bãi cát trắng và những bãi cát nhô cao thành đồi cát, chạy dài tít tắp đến tận chân trời.
Bức thành cát Thủy Triều là nguồn tài nguyên gần như vô tận, ước tính không dưới năm trăm triệu tấn cát trắng mà thiên nhiên đã ưu đãi cho vùng đất khô cằn này. Cát ở đây thuộc loại tốt nhất thế giới, có đến 98% chất liệu thủy tinh, là nguyên liệu quý cung cấp cho các nhà máy hóa chất cao cấp và công nghiệp thủy tinh, pha lê.
Bên trong bức thành cát Thủy Triều là một đầm nước cạn, dài 15km. Đầm Thủy Triều nầy thông với vịnh Cam Ranh ở phía Nam. Vịnh Cam Ranh được che chắn bởi hai dãy núi chạy từ phía Bắc xuống và phía Nam lên, cách nhau qua một cửa biển ra vào rộng chừng 5km. Hai dãy núi với ngọn cao nhất là 463m, ngọn núi thấp nhất là 140m, nằm theo thế liên sơn tạo thành một bức tường thiên nhiên hung vĩ bao bọc vịnh Cam Ranh.
Được biết, Cảng quốc tế Cam Ranh hiện nay có thể tiếp nhận các loại tàu biển có tải trọng lên đến 110.000 DWT (tấn trọng tải), bao gồm tàu hàng lớn và du thuyền quốc tế có kích thước tương tự. Bên cạnh đó, cảng còn có khả năng tiếp nhận tàu container trọng tải lên tới 24.000 TEU theo quy hoạch phát triển cảng trung chuyển quốc tế ra vào dễ dàng.
Được biết, từ thời Tây Sơn, Vua Quang Trung đã cho đặt căn cứ thủy quân tại Cam Ranh, giao cho Trần Quang Diệu trấn giữ. Năm 1886, khi mang quân sang xâm lược nước ta, thực dân Pháp nhận ra tầm quan trọng của Vịnh Cam Ranh nên đã nhanh chóng đánh chiếm làm căn cứ hải quân của họ. Trong thời kỳ xâm lược Việt Nam, quân đội Mỹ đã xây dựng và sử dụng vịnh Cam Ranh như một căn cứ quân sự và hải quân quan trọng bậc nhất Đông Nam Á, biến Cam Ranh thành một "căn cứ bất khả xâm phạm", có thể tiếp liệu hậu cần và hỗ trợ cho các hoạt động quân sự khác trong khu vực (từ 1965 - 1972). Quân đội Mỹ còn đồng thời xây dựng sân bay không quân mạnh nhất Đông Nam Á để phục vụ cho guồng máy chiến tranh xâm lược Việt Nam.
Sau khi giải phòng miền Nam, thống nhất nước nhà vào ngày 30/4/1975, vịnh Cam Ranh lại trở thành căn cứ của quân đội Liên Xô ( sau đó là Nga) bắt đầu hoạt động vào năm 1979 và kết thúc vào năm 2002, sau hơn 20 năm thuê cảng theo thỏa thuận với Chính phủ Việt Nam. Phía Liên Xô đã tiến hành xây dựng và sử dụng căn cứ Cam Ranh trong giai đoạn này cho đến khi lực lượng cuối cùng của bạn rời đi vào ngày 4/5/2002. Căn cứ Cam Ranh đã trở lại dưới sự tiếp quản của Hải quân Việt Nam kể từ đó tới nay.
Cam Ranh là một trong những cảng biển đẹp nhất và quan trọng nhất ở nước ta. Từ cảng Đá Bạc (Ba Ngòi), chỉ mất 40 phút lênh đênh trên mặt vịnh là chúng ta có thể đến đảo Bình Ba nằm án ngữ, chở che đầu sóng ngọn gió cho vịnh Cam Ranh vào mùa mưa bão. Bình Ba quanh năm lộng gió, sóng nước mênh mông, phong cảnh hữu tình. Ở đây có làng chài Vũng Nồm sầm uất, rợp mát trong bóng dừa xanh cùng những vườn nhãn sum suê. Dừa Vũng Nồm rất nhiều, sai quả, là món giải khát thường được các cô gái đảo chào mời du khách phương xa:
“Rừng dừa xanh mát Cam Ranh
Trái sai, nước ngọt làm anh quên về”
Hải sản tươi sống ở Vịnh Cam Ranh rất nổi tiếng. Nhất là tôm hùm Bình Ba có con to như bắp chân người, râu dài hàng mét, nặng bảy tám cân. Tôm hùm ở Cam Ranh rất nhiều thịt, ngoài vỏ có vân rất đẹp. Ngoài tôm hùm, ở Thủy Triều còn là nơi sinh sản loại sò huyết ngon nổi tiếng chẳng thua kém gì với sò huyết đầm Ô Loan (Phú Yên cũ), hay sò huyết Lăng Cô (TP. Huế).
Nếu đến Cam Ranh vào mùa xoài, khoảng tháng tư, tháng năm âm lịch, mọi người sẽ còn được thưởng thức những quả xoài cát nhỏ trái, cơm dày, hạt nhỏ, mỏng vỏ, thơm ngọt vô cùng. Vào mùa xoài chín rộ, nếu các đầu nậu chưa kịp đến tận vườn để thu mua thì các nhà vườn sẽ đưa xoài ra quốc lộ chất thành đống hai bên vệ đường chờ xe tải đưa đi các nơi tiêu thụ.
Cam Ranh là cảng đặc biệt quan trọng không chỉ với Việt Nam mà cả với các cường quốc như Mỹ, Nhật, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ... vì nó có ảnh hưởng rất lớn đến sức mạnh quân sự trong khu vực. Theo Tạp chí Tuần tin tức của Trung Quốc: “… Cả châu Á không thể tìm kiếm được cảng nào độc đáo và nguy hiểm như cảng Cam Ranh của Việt Nam”. Tờ báo này cũng trích dẫn thêm nhận xét của báo chí Mỹ rằng: “Ai chiếm được vịnh Cam Ranh, người đó sẽ chiếm được một nửa Trung Quốc, có thể kiểm soát được tuyến đường giao thông biển Á-Âu…”. Rõ ràng, đây chính là tầm quan trọng bậc nhất của vịnh Cam Ranh.
Người dân Cam Ranh đang lưu giữ những giá trị văn hóa tinh thần riêng biệt. Ngoài những sáng tác văn học nghệ thuật dân gian, những tín ngưỡng và cơ sở tín ngưỡng mang màu sắc chung của biển Nam Trung Bộ, đặc sắc văn hóa biển đảo ở Cam Ranh còn thể hiện ở sự đa dạng, phong phú, vừa thể hiện ở mức độ và sắc thái của nó trong sự so sánh với các địa phương, các vùng có biển, có đảo khác trong phạm vi cả nước. Một vùng tự nhiên núi non, đất liền, vịnh – biển, bán đảo và đảo liên hoàn, đan xen nhau làm nên một tổng thể cảnh quan vô cùng đặc sắc và quyến rũ hiếm có.
Bài và ảnh: SÔNG CÔN
Nguồn: Tạp chí VHNT số 628, tháng 12-2025
