Chương trình do Khoa Nhạc cụ truyền thống và Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam thực hiện, nhân kỷ niệm 17 năm thành lập Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam và hướng tới 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Đây là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt, không chỉ nhìn lại hành trình xây dựng một dàn nhạc dân tộc chuyên nghiệp, mà còn khẳng định vai trò của Học viện trong công tác đào tạo, bảo tồn, phát huy và lan tỏa âm nhạc truyền thống trong đời sống đương đại.
Phát biểu mở đầu chương trình, NSND Đỗ Quốc Hưng, Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam nhấn mạnh, sự hình thành và phát triển của Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam gắn liền với tầm nhìn chiến lược và sự quan tâm sâu sắc của các thế hệ lãnh đạo. Ông nhắc lại dấu mốc năm 2009, khi Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trần Chiến Thắng ký quyết định thành lập Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam, với nòng cốt là những nghệ sĩ, giảng viên, sinh viên ưu tú của Khoa Âm nhạc truyền thống.
NSND Đỗ Quốc Hưng khẳng định, âm nhạc truyền thống dân tộc không chỉ đơn thuần là một loại hình nghệ thuật biểu diễn, mà chính là hồn cốt của dân tộc, là “cuốn biên niên ký bằng âm thanh” ghi lại hành trình phát triển gắn với lịch sử đấu tranh, xây dựng và bảo vệ đất nước. Giữ gìn âm nhạc truyền thống, vì thế, cũng chính là giữ lấy cội nguồn, giữ lấy bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc Việt Nam trước dòng chảy hội nhập toàn cầu và trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.
Chương trình “Âm thanh Đất Việt” được xây dựng như một hành trình nghệ thuật giàu lớp lang, nơi những thanh âm đặc trưng của đàn bầu, đàn nguyệt, đàn tỳ bà, sáo trúc, trống… hòa quyện cùng những giai điệu trầm bổng, sâu lắng, tạo nên một không gian âm nhạc vừa trang trọng, vừa gần gũi, thấm đẫm cảm thức dân tộc. Đặc biệt, chương trình còn là cuộc gặp gỡ giữa quá khứ và hiện tại, giữa di sản và sáng tạo. Mỗi thanh âm của các loại nhạc cụ cất lên là sự hòa âm vang lên như nhắc nhớ người nghe về cội nguồn, về những giá trị bền sâu đã làm nên bản sắc và tâm hồn Việt Nam.
Điểm đáng quý của chương trình là sự tham gia của đội ngũ giảng viên, nghệ sĩ ở nhiều loại hình nhạc cụ dân tộc. Họ không chỉ là những người biểu diễn, mà còn là những người thầy đang ngày ngày truyền dạy, trao gửi tình yêu âm nhạc truyền thống cho các thế hệ học sinh, sinh viên. Hình ảnh các nghệ sĩ, giảng viên đứng chung sân khấu với những thế hệ học trò do chính mình đào tạo đã tạo nên một biểu tượng đẹp về sự tiếp nối. Ở đó, âm nhạc truyền thống không chỉ được gìn giữ như một mạch nguồn bền bỉ, mà còn được làm mới, được trao truyền và tiếp tục ngân vang bằng tài năng, tâm huyết của nhiều thế hệ nghệ sĩ hôm nay.
Đến với đêm nhạc, sau màn hòa tấu trống “Hồi trống lạc hồng” và tốp tấu đàn tranh “Giữ trọn mùa xuân” là hòa tấu dàn nhạc: “Ông Gióng” của nhạc sĩ Xuân Khoát đưa khán giả trở về với không gian huyền thoại và tinh thần quật cường của dân tộc Việt Nam. Là một tác phẩm lớn viết cho dàn nhạc dân tộc, “Ông Gióng” không chỉ kể lại câu chuyện về người anh hùng làng Phù Đổng, mà còn khơi dậy biểu tượng về sức mạnh nhân dân, về ý chí vùng lên bảo vệ quê hương, đất nước. Ba chương được trình diễn gồm “Làng Phù Đổng”, “Đánh giặc” và “Chiến thắng” đã tạo nên một mạch cảm xúc liền mạch. Từ không gian làng quê yên bình, âm nhạc dần chuyển sang khí thế chiến đấu mạnh mẽ, rồi vỡ òa trong âm hưởng chiến thắng. Qua sự thể hiện của Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam dưới sự chỉ huy của NSND Phạm Ngọc Khôi, tác phẩm mang màu sắc sử thi, hào hùng nhưng vẫn thấm đẫm chất dân gian.
Tiếp nối mạch cảm xúc ấy, "Concerto Bình minh" của nhạc sĩ Quang Hải mở ra một không gian âm nhạc vừa cổ điển, vừa hiện đại. Tác phẩm được phát triển từ chất liệu âm nhạc dân gian Nam Bộ, với những đường nét giai điệu lúc sâu lắng, lúc rộn ràng, gợi hình ảnh một ngày mới đang lên trên quê hương Việt Nam.
Nếu “Bình minh” mở ra cảm giác tươi mới, thì song tấu đàn bầu “Ầu ơ ví dầu” của NSƯT Lệ Chi và NSƯT Lệ Giang lại đưa người nghe trở về miền ký ức sâu thẳm. Tiếng đàn bầu vốn được xem là một trong những âm thanh đặc trưng nhất của tâm hồn Việt. Trong tác phẩm này, tiếng đàn như lời ru của mẹ, như ký ức tuổi thơ, như nỗi nhớ quê hương lặng lẽ mà bền sâu. Không cần đến lời ca, những thanh âm ấy vẫn có thể gợi lên cả một không gian văn hóa, nơi có mái nhà, chiếc võng đong đưa, lời ru và những tình cảm mộc mạc, sâu nặng của con người Việt Nam.
Một điểm nhấn giàu cảm xúc của chương trình là tác phẩm độc tấu đàn tỳ bà “Gửi về phương Nam” (sáng tác: Thúy My), qua phần thể hiện của NSƯT Vũ Diệu Thảo cùng Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam. Đây cũng là tác phẩm giúp nghệ sĩ Diệu Thảo đạt Huy chương Vàng tại Liên hoan Âm nhạc toàn quốc mở rộng 2025, được phát triển từ chất liệu âm nhạc Nam Bộ, mang vẻ đẹp khoáng đạt, hào sảng và giàu sức sống của vùng đất phương Nam. Đây cũng là tác phẩm cho thấy khả năng làm mới nhạc cụ truyền thống bằng tư duy biểu diễn hiện đại, khi kỹ thuật diễn tấu không chỉ nhằm phô bày sự điêu luyện, mà còn khắc họa hình tượng âm nhạc giàu cảm xúc.
Tác phẩm hòa tấu sáo trúc “Nhớ về dòng sông” của nhạc sĩ Đinh Linh lại mang một sắc thái trữ tình, lắng sâu. Dòng sông trong tác phẩm không chỉ là hình ảnh thiên nhiên, mà còn là biểu tượng của quê hương, ký ức và thời gian. Điều đặc biệt trong chương trình là tác phẩm được thể hiện bởi 8 giảng viên, nghệ sĩ sáo trúc, gồm NSƯT Hoàng Anh, NSƯT Ngọc Anh và các nghệ sĩ Đức Thao, Công Thơm, Trung Dũng, Chí Bắc, Thanh Xuân, Hải An. Sự hòa quyện của những tiếng sáo đã tạo nên một không gian âm thanh trong trẻo, mênh mang, vừa gần gũi vừa giàu chất thơ. Qua đó, chương trình không chỉ tôn vinh vẻ đẹp của cây sáo trúc, mà còn tôn vinh vai trò của những người thầy đang trực tiếp gìn giữ, truyền dạy và phát triển nghệ thuật biểu diễn nhạc cụ dân tộc.
Bên cạnh những tiết mục hòa tấu, độc tấu nhạc cụ, “Âm thanh Đất Việt” còn trở nên gần gũi và giàu sức lan tỏa hơn với sự góp mặt của các giọng ca tên tuổi như: NSƯT Tân Nhàn với ca khúc “Xa khơi”, nghệ sĩ Anh Thơ thể hiện “Chiếc khăn Piêu”, nghệ sĩ Trọng Tấn với “Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người”. Sự kết hợp giữa tiếng hát đẹp, giàu cảm xúc của các nghệ sĩ thanh nhạc với màu sắc riêng biệt của dàn nhạc dân tộc đã đem đến cho khán giả những trải nghiệm mới mẻ. Những ca khúc quen thuộc, khi được nâng đỡ bởi âm sắc dân tộc, trở nên sâu hơn, mộc hơn, đậm đà bản sắc hơn.
Trong chương trình, NSND Phạm Ngọc Khôi là một điểm tựa quan trọng. Với vai trò chỉ huy dàn nhạc, ông dẫn dắt các nghệ sĩ tạo nên sự hòa quyện giữa từng bè, từng lớp âm thanh, giữ cho mạch chương trình có sự kết nối chặt chẽ và giàu cảm xúc. Dưới sự chỉ huy của ông, Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam không chỉ trình diễn kỹ thuật, mà còn kể một câu chuyện bằng âm thanh, câu chuyện về đất nước, con người, ký ức và khát vọng.
Đặc biệt, NSND Phạm Ngọc Khôi còn có nhiều sáng tác, phối khí dành cho dàn nhạc dân tộc, góp phần mở rộng không gian biểu đạt của âm nhạc truyền thống. Tác phẩm “Đất nước Thái Hòa” do ông sáng tác và chỉ huy trong chương trình là một điểm nhấn quan trọng. Được phát triển từ chất liệu âm nhạc Huế, tác phẩm mang vẻ đẹp trang trọng, sâu lắng và giàu tính biểu tượng. “Đất nước Thái Hòa” gợi lên khát vọng hòa bình, hưng thịnh, phát triển; đồng thời thể hiện niềm tin vào tương lai của dân tộc.
Tác phẩm hòa tấu dàn nhạc “Non sông một dải” của nhạc sĩ Dương Đức Thụy vang lên như một lời tổng kết giàu cảm xúc và khép lại chương trình. Tác phẩm gửi gắm thông điệp về một Việt Nam thống nhất, bền vững và trường tồn. Trong âm hưởng rộng mở của dàn nhạc dân tộc, “Non sông một dải” như khẳng định sức sống của văn hóa Việt Nam, nơi mỗi vùng miền, mỗi chất liệu âm nhạc đều góp phần làm nên bản sắc chung của đất nước.
Những bản nhạc đã khép lại, nhưng những tràng pháo tay dài không dứt mà khán giả dành cho các nghệ sĩ vẫn như còn vang vọng trong không gian Phòng hòa nhạc. Đêm nhạc không chỉ để lại những xúc cảm lắng đọng, mà còn là lời khẳng định về sức sống bền bỉ của âm nhạc dân tộc Việt Nam - một mạch nguồn vẫn đang được gìn giữ, sáng tạo và lan tỏa bằng tâm huyết của những người nghệ sĩ, các thế hệ thầy cô giáo Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam. Trong dòng chảy của thời đại mới, những thanh âm dân tộc tiếp tục được làm mới, được trao truyền, góp phần nuôi dưỡng mạch nguồn văn hóa Việt Nam, khơi dậy niềm tự hào và ngân vang trong đời sống hôm nay.
