Ý tưởng hình thành bảo tàng

Mặc dù việc xây dựng bắt đầu vào năm 2005, dự án ban đầu được hình thành vào năm 1992 để thay thế Bảo tàng Ai Cập ở Quảng trường Tahrir như nơi trưng bày văn hóa chính của quốc gia. Tòa nhà được thiết kế bởi công ty kiến ​​trúc Heneghan Peng Architects của Ireland, tạo nên một công trình kiến ​​trúc hiện đại với sự kết hợp ấn tượng của đá, kính và ánh sáng để phản ánh các nguyên tắc của hình học cổ đại.

Bảo tàng lưu giữ một bộ sưu tập đáng kinh ngạc gồm hơn 100.000 hiện vật, với khoảng 50.000 hiện vật hiện đang được trưng bày cho công chúng. Đặc biệt, đây là bảo tàng đầu tiên trong lịch sử trưng bày toàn bộ lăng mộ Tutankhamun tập hợp tại một địa điểm duy nhất, mang đến cái nhìn chưa từng có về kho báu của vị vua trẻ nổi tiếng này.

Những điểm nổi bật của GEM

Không gian trưng bày của GEM được thiết kế tỉ mỉ để đưa du khách chuyển tiếp từ quy mô rộng lớn, hùng vĩ của Cao nguyên Giza đến những chi tiết tinh xảo của từng hiện vật. Để bảo vệ những báu vật vô giá này, các phòng trưng bày bên trong sử dụng tủ kính kiểm soát khí hậu tiên tiến và hệ thống chiếu sáng chuyên dụng. Môi trường hiện đại này đảm bảo rằng mọi hiện vật lịch sử, từ những bức tượng khổng lồ đến đồ trang sức tinh xảo, đều được bảo tồn đồng thời được trưng bày ở mức độ lộng lẫy tuyệt hảo nhất.

1. Cột đá Obelisk treo của Ramesses II

Vật thể đầu tiên chào đón du khách tại Bảo tàng Đại Ai Cập là một cột đá obelisk đồ sộ của Ramesses Đại đế, vị vua nổi tiếng nhất của Tân Vương quốc, người đã trị vì trong 66 năm phi thường. Đây là một trong 10 cột đá obelisk gắn liền với triều đại của ông và là cột đá cao nhất trong số đó, được chạm khắc từ đá granit và khắc tên Horus, tên hiệu và tên khai sinh của nhà vua. Cột đá nặng 87 tấn này được nâng lên trên một bệ đỡ bởi bốn cột trụ khổng lồ đặt trên một nền bê tông lớn, cho phép du khách chiêm ngưỡng các phù hiệu của Ramesses II được chạm khắc ở mặt dưới, một chi tiết đã bị che giấu khỏi tầm mắt của công chúng trong hàng thiên niên kỷ.

2. Tượng khổng lồ của Ramesses Đại Đế

Đại sảnh của bảo tàng nổi bật với bức tượng đứng có niên đại 3.200 năm của Ramesses II. Bức tượng khổng lồ bằng đá granit đỏ này ban đầu canh giữ Đền Ptah ở Memphis cổ đại trước khi được di dời đến Quảng trường Ramses nhộn nhịp ở Cairo vào năm 1955. Mặc dù bức tượng đã được phục chế rất tốt và đặt trên một bệ lớn ở đó, song hàng thập kỷ tiếp xúc với ô nhiễm đô thị khắc nghiệt cuối cùng đã buộc tác phẩm phải được chuyển đến GEM để bảo vệ vĩnh viễn. 

Việc di chuyển bức tượng khổng lồ cao 37 feet (1.135cm), nặng 83 tấn là một công việc phi thường mà kết thúc là sự hiện diện uy nghi của tác phẩm tại sảnh lớn ngoạn mục của GEM.

3. Cầu thang lớn

Cầu Thang Lớn tại Bảo tàng Đại Ai Cập (GEM) đóng vai trò như một phòng trưng bày thẳng đứng đồ sộ. Bắt đầu từ chân cầu thang là Hình ảnh Hoàng gia, nơi du khách được chiêm ngưỡng những bức tượng khổng lồ của các Pharaoh, được sắp đặt để phản ánh những sắc thái và sự hiểu biết sâu sắc về lịch sử Ai Cập.

Khi bạn đi lên bằng cầu thang bộ hoặc băng chuyền tự động, trọng tâm chuyển sang mối quan hệ của nhà vua với thần linh. Tại đây, các hiện vật trưng bày làm nổi bật những yếu tố kiến ​​trúc tráng lệ và các di tích linh thiêng minh họa cách các Pharaoh tôn vinh các vị thần và củng cố vị thế của chính họ như những người cai trị bán thần. Giai đoạn cuối cùng của hành trình đi lên cao dẫn đến khu vực tang lễ, trưng bày một bộ sưu tập lớn các quan tài đá được chạm khắc tinh xảo và các viên đá chóp đỉnh kim tự tháp được thiết kế cho thế giới bên kia của hoàng gia.

Hành trình kết thúc tại một mặt tiền bằng kính khổng lồ ở thềm trên cùng, nơi mang đến một khung cảnh ngoạn mục, được đóng khung hoàn hảo của Kim tự tháp Khafre, kết nối các hiện vật bên trong với cảnh quan cổ đại bên ngoài.

4. Những con tàu của Khufu

Khufu, người xây dựng các kim tự tháp, đã trị vì Ai Cập cổ đại hơn 4.500 năm trước. Những con tàu nổi tiếng của ông được tìm thấy ở Giza trong năm hố tàu nằm gần Đại Kim tự tháp. Ba trong số những hố này được tìm thấy trong tình trạng trống rỗng, có thể là kết quả của vụ trộm cổ đại, trong khi hai hố còn lại vẫn được bịt kín. Các chuyên gia vẫn chưa chắc chắn về mục đích của những con tàu, nhưng nhiều người tin rằng chúng được sử dụng hoặc trong suốt tang lễ của Vua Khufu hoặc cho cuộc hành trình mang tính biểu tượng của ông ở thế giới bên kia cùng với thần mặt trời Ra.

Chiếc tàu đầu tiên được tìm thấy bị chôn vùi dưới những khối đá vôi và cần hơn 10 năm để lắp ráp. Việc phục chế nó là một quá trình chậm và công phu kéo dài suốt những năm 1960 và cuối cùng được hoàn thành vào những năm 1980, khi chiếc tàu được lắp ráp hoàn chỉnh được trưng bày trong một bảo tàng cạnh các kim tự tháp. Trong những năm gần đây, chiếc tàu đã được vận chuyển nguyên vẹn đến Bảo tàng Đại Ai Cập.

Chiếc tàu thứ hai vẫn không được đụng đến trong nhiều thập kỷ nữa, và mãi đến cuối những năm 2000, một dự án hợp tác với các chuyên gia Nhật Bản mới bắt đầu, sử dụng các kỹ thuật bảo tồn tiên tiến để nghiên cứu, khai quật và phục chế con tàu. Hiện nay, con tàu thứ hai đang được lắp ráp và trưng bày công khai tại phòng triển lãm của Bảo tàng Đại Ai Cập, bên cạnh con tàu song sinh đã được phục dựng trước đó.

5. Tượng khổng lồ của Nữ hoàng Hatshepsut

Trong số những báu vật của Cầu Thang Lớn, có một bức tượng khắc họa ấn tượng về Hatshepsut, một trong số ít phụ nữ Ai Cập cổ đại nắm giữ toàn bộ quyền lực của một Pharaoh. Mặc dù ban đầu bà làm nhiếp chính cho con riêng của chồng, Thutmose III, nhưng bà sớm tự xưng là người cai trị, sử dụng các trang phục hoàng gia truyền thống của nam giới như váy hoàng gia và râu giả. Bức tượng này, ban đầu đến từ đền tang lễ của bà, bao gồm tư thế nam tính của một vị quốc vương đang ngồi trong khi vẫn tạo ra nét mềm mại nữ tính tinh tế trên gương mặt.

Sự hiện diện của bức tượng trên cầu thang càng trở nên cảm động hơn khi các vị vua sau này cố gắng xóa bỏ bà khỏi lịch sử bằng cách phá hoại bề mặt các tượng đài của bà, nhưng hình ảnh của bà vẫn tồn tại như một tuyên ngôn chính trị táo bạo được khắc trên đá.

6. Ngai Vàng bằng Vàng của Tutankhamun

Bộ sưu tập GEM bao gồm Ngai Vàng bằng Vàng của Tutankhamun, một kiệt tác của nghề thủ công triều đại thứ 18 được phát hiện trong phòng chờ của lăng mộ. Được phủ hoàn toàn bằng một lớp vàng dày khoảng ba milimét (1/8 inch), chiếc ghế nghi thức này nổi tiếng nhất với phần tựa lưng, mô tả một khoảnh khắc hiếm hoi và thân mật đầy tình cảm khi Ankhesenamun dịu dàng xức dầu lên vai Tutankhamun dưới ánh sáng của thần mặt trời Aten. Được khảm bạc, thủy tinh và đá bán quý, tác phẩm nghệ thuật tinh xảo này – theo như người ta nói - đã được Howard Carter mô tả là “vật đẹp nhất được tìm thấy cho đến nay ở Ai Cập”.

7. Mặt nạ bằng Vàng của Tutankhamun

Trong số rất nhiều báu vật vô song của Bảo tàng Đại Ai Cập, Mặt nạ bằng vàng của Tutankhamun nổi bật lên như viên ngọc rực rỡ nhất, và có thể được ví như tác phẩm Mona Lisa của bộ sưu tập. Kiệt tác nặng 11 kg của nghề thủ công thời Tân Vương quốc này được chế tác từ vàng nguyên khối và khảm đá lapis lazuli mang đầy tính biểu tượng. Là hình ảnh tinh hoa hoàn hảo nhất từ ​​lăng mộ của vị vua trẻ, mặt nạ tang lễ vẫn là biểu tượng tối cao của Ai Cập cổ đại và có lẽ là vật thể dễ nhận biết nhất từ ​​thời cổ đại.

Một kỷ nguyên mới cho ngành Ai Cập học

Bảo tàng Đại Ai Cập kết hợp giữa cổ vật và sự đổi mới, thiết lập một tiêu chuẩn mới cho ngành Ai Cập học. Viện bảo tàng đẳng cấp thế giới này chuyển trọng tâm nghiên cứu trở lại Cairo, truyền cảm hứng cho một thế hệ mới các học giả và du khách tương đồng khám phá di sản sâu kín của Ai Cập.

PHAN TRẦN HOÀI TRANG (Dịch từ Daily Art Magazine)

Nguồn: Tạp chí VHNT số 650, tháng 7/2026