Vào dịp Tết, tỉnh Gia Lai trước đây từng có nhiều lễ hội đặc sắc, nổi bật như lễ hội hoa dã quỳ vào khoảng tháng 11 (thời điểm hoa nở rộ) và lễ hội Tết Đống Đa ở An Khê, nơi có hoạt động tái hiện hội hát Cầu Huê. Ngoài ra, người dân địa phương cũng có nhiều lễ hội truyền thống khác, dù không nhất thiết diễn ra vào dịp Tết Nguyên đán.  

Trong đó, Lễ hội hoa dã quỳ - núi lửa Chư Đang Ya:  là sự kiện tôn vinh vẻ đẹp của hoa dã quỳ nở rộ, kết hợp với việc quảng bá văn hóa và du lịch đặc sắc của Gia Lai. Lễ hội bao gồm các hoạt động văn hóa như trình diễn cồng chiêng, múa dân tộc, đan lát, tạc tượng; các trò chơi dân gian như đẩy gậy, kéo co; và các hoạt động trải nghiệm như thả khinh khí cầu, chạy half marathon. Bên cạnh đó, du khách còn có cơ hội thưởng thức ẩm thực địa phương và mua sắm các sản vật đặc trưng. Lễ hội này thường kéo dài khoảng một tuần và tập trung các hoạt động chính từ ngày 10-12/11 hàng năm. 

Lễ hội Tết Đống Đa: diễn ra tại An Khê, nơi có hoạt động tái hiện hội hát Cầu Huê nhằm tạo không gian vui Xuân, củng cố tình đoàn kết và bảo tồn văn hóa địa phương. Đặc biệt nhất là Lễ hội Đống Đa (Tây Sơn Thượng đạo). Đây là lễ hội lớn và quan trọng, thường được tổ chức long trọng vào dịp đầu năm (khoảng mồng 4 Tết) tại khu di tích An Khê Trường thuộc quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo (thị xã An Khê cũ). 

Lễ hội nhằm kỷ niệm năm đầu tiên diễn ra cuộc khởi nghĩa nông dân Tây Sơn và  năm Chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa. Lễ hội này còn tái hiện hội hát Cầu Huê (hoặc Hát sắc bùa) - một nét văn hóa độc đáo của người Bình Định trên vùng đất Gia Lai. Tết Bính Ngọ 2026, Lễ hội Đống Đa sẽ là lễ hội chung của tỉnh Gia Lai mới sáp nhập.

Năm nay, ngành VHTTDL tỉnh Gia Lai sẽ tổ chức Lễ hội mùa Xuân rất trọng thể vào những ngày đầu năm mới (mồng 5 Tết). Lễ hội này quy tụ rất nhiều nghệ nhân đến từ các dân tộc Kinh, Thượng trong toàn tỉnh, với các hoạt động trình diễn nghệ thuật dân gian đậm đà bản sắc Tây Nguyên như: Trình diễn cồng chiêng; Múa xoang và các lễ hội truyền thống khác như: Lễ bỏ mả; Lễ mừng lúa mới; Festival văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên; Hội đua thuyền độc mộc trên sông Pô Cô: Một lễ hội mang nét đặc trưng của văn hóa địa phương…

Còn ở vùng đất võ phía Đông của tỉnh Gia Lai từ lâu đã vang danh là chiếc nôi của nên võ thuật cổ truyền nước ta. Đất võ Tây Sơn còn có những người anh hùng một thời thượng võ, như ba anh em nhà Tây Sơn – còn gọi là Tây Sơn Tam Kiệt với cuộc khởi nghĩa nông dân đánh tan thù trong giặc ngoài thống nhất giang sơn về một mối... 

Lễ hội Đống Đa là lễ hội tổ chức hằng năm lớn nhất trong cả nước nhằm để tưởng nhớ các tướng lĩnh của phong trào Tây Sơn, đặc biệt là Hoàng đế Quang Trung huyền thoại và chiến thắng trận Ngọc Hồi - Đống Đa (năm 1789), đánh thắng 29 vạn quân Thanh xâm lược... 

Lễ hội được tổ chức trọng thể, hoành tráng vào ngày Tết mồng 5 tháng Giêng âm lịch hằng năm. Ngoài nghi lễ truyền thống, trong lễ hội còn tổ chức nhiều hoạt động văn hóa dân gian như biểu diễn võ thuật cổ truyền, trống trận Tây Sơn, nhạc võ; đua thuyền, các trò chơi dân gian, hát tuồng... thu hút hàng vạn người từ khắp mọi miền đất nước về tham dự. 

Lễ hội Chợ Gò, tổ chức vào ngày mồng 1 Tết âm lịch ở xã Tuy Phước, tỉnh Gia Lai. Bên cạnh phiên chợ được nhóm vào ngay ngày đầu năm Âm lịch với những hoạt động mua bán không mang tính chất kinh doanh mà chỉ có ý nghĩa cầu lộc, cầu tài, mong gặp may mắn đầu năm, lễ hội còn tổ chức nhiều trò chơi dân gian như: hát bài chòi, biểu diễn võ thuật thi múa lân  và các trò chơi khác. Du khách về dự hội Chợ Gò có dịp mua nhiều món quà mang ý nghĩa hái lộc đầu Xuân. 

Lễ hội Cầu Ngư (các địa phương ven biển) là một hình thức sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng phổ biến của cư dân ven biển, Lễ hội cầu ngư tại vùng biển tỉnh Gia Lai, được tổ chức vào mùa Xuân và mua Thu hằng  năm. Vào các ngày hội Cầu ngư, có đầy đủ kiệu rước, đội trống chiêng, ban nhạc, đội chèo bả trạo, hát tuồng, diễn xướng theo nghi lễ, thu hút hàng nghìn người tham dự. 

Lễ hội Đèo Nhông tổ chức vào mồng 5 tháng Giêng âm lịch hằng năm tại Đèo Nhông nằm trên trục quốc lộ 1A, thuộc địa phận xã Phù Mỹ Bắc, tỉnh Gia Lai; đây là lễ kỷ niệm chiến thắng Đèo Nhông - Dương Liễu (năm 1965) của lực lượng vũ trang quân khu 5 và bộ đội địa phương, đã góp phần cùng với toàn miền Nam đánh bại chiến lược chiến tranh đặc biệt, ghi vào lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước một trang sử vàng chói lọi. 

Ca múa nhạc cổ truyền tỉnh Gia Lai vốn nổi tiếng với các loại hình nghệ thuật dân tộc và dân gian cổ truyền như: ca múa nhạc các dân tộc ở Gia Lai với nhiều nhạc cụ truyền thống đặc sắc, nổi bật như cồng chiêng, t'rưng, sáo, khèn… Các loại hình này thể hiện qua các lễ hội, nghi lễ quan trọng của đồng bào các dân tộc chủ yếu như Jrai, Ba Na.  Còn ở vùng biển lại có hát bộ, bài chòi... Xứ sở “Đất võ” chính là quê hương của hát bộ Đào Tấn, sau này đã lan truyền ra cả nước và trở thành một trong những loại hình nghệ thuật dân tộc đặc sắc của Việt Nam. Bên cạnh các đoàn hát bộ quần chúng ở nhiều xã phường. Hiện tỉnh Gia Lai có Nhà hát tuồng Đào Tấn luôn đáp ứng và phục vụ du khách phương xa có nhu cầu thưởng thức và tìm hiểu bộ môn nghệ thuật độc đáo này. 

“Xứ nẫu” là vùng đất thượng võ từ ngàn xưa. Dân gian từng lưu truyền câu ca: “Ai về Bình Định mà coi; Con gái Bình Định múa roi, đi quyền”. Võ thuật cổ truyền Tây Sơn gắn liền với tên tuổi ba người anh hùng cũng là 3 anh em ruột gồm: Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ, nổi tiếng trong làng võ cổ truyền Việt Nam, đã có nhiều cống hiến trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước. Họ đã đi vào lịch sử và tinh thần thượng võ cũng góp phần làm nên trở thành bản sắc văn hóa hào hùng của dân tộc. 

Lễ hội Quang Trung - Tây Sơn (hay còn gọi là Lễ hội Đống Đa - Tây Sơn) là một sự kiện văn hóa trang trọng và sôi động, mang đến cảm giác tự hào, xúc động xen lẫn niềm vui. Phần lễ với các nghi thức trang nghiêm như dâng hương, đọc sớ tạo nên không khí thiêng liêng, trong khi phần hội bùng nổ với các màn múa võ Tây Sơn và các bài quyền thuật truyền thống, thể hiện tinh thần thượng võ của dân tộc Việt Nam. 

Tự hào về Lễ hội Đống Đa là niềm tự hào về chiến công lịch sử của Vua Quang Trung - Nguyễn Huệ và quân Tây Sơn trong cuộc chiến chống quân Mãn Thanh xâm lược vào mùa Xuân năm Kỷ Dậu 1789, giải phóng đất nước và giữ vững độc lập dân tộc. Lễ hội được tổ chức vào ngày mồng 5 tháng Giêng tại Thủ đô Hà Nội và tỉnh Gia Lai để tưởng nhớ công ơn của các anh hùng dân tộc và khơi dậy tinh thần yêu nước. 

Hiện nay, trên đất Tây Sơn hạ đạo có Bảo tàng Quang Trung với khuôn viên rất rộng lớn và bề thế. Nhà biểu diễn võ thuật cổ truyền nằm trong khuôn viên Bảo tàng. Tại đây, thường xuyên tổ chức các màn biển diễn võ thuật cổ truyền và bài nhạc võ “Song thủ đã thập nhị cổ” phục vụ du khách từ mọi miền đất nước về thăm tỉnh Gia Lai mới.

Bài và ảnh: SÔNG CÔN

Nguồn: Tạp chí VHNT số 631, tháng 1-2026