Lễ hội ở Đà Nẵng thường được tổ chức vào mùa Xuân, khi đất trời giao hòa, thiên nhiên tươi tốt, lòng người hân hoan. Sau một năm làm lụng trên ruộng đồng vất vả, xa quê kiếm sống nơi đất khách, mùa Xuân đến, ngày hội làng là dịp để cho mọi người được nghỉ ngơi, được trở về đoàn tụ gia đình,  sống trong không gian cộng cảm cộng đồng. Trong tiết trời Xuân trong xanh, mát mẻ, khi tiếng trống hội vang  lên, khắp xóm ngõ làng quê bừng lên một niềm vui nhộn nhịp. Người người, nhà nhà mang lễ ra đình, lăng, nhà thờ tộc họ thành tâm cung kính. 

Lễ hội mùa Xuân ở Đà Nẵng rất đa dạng, phong phú và mang sắc thái giá trị tiêu biểu riêng nhưng bao giờ phần lễ cũng hướng tới tính thiêng, suy tôn các bậc tiền nhân, các vị Thành hoàng làng..., những vị thần bảo hộ như thần sông, thần núi (Lễ hội khai sơn ở làng Nghi Sơn xã Quế Sơn Trung) hay những người có công khai phá vùng đất (Lễ hội rước cộ Bà Chợ Được ,xã Thăng An) hoặc dạy truyền nghề như Bà chúa Tằm tang Đoàn Thị Quý Phi (xã Duy Xuyên), tri ân những vị tổ của làng nghề Lễ hội Cầu bông, (phường Hội An Tây), Bà con cũng không quên những người giàu lòng cứu nhân độ thế mang lại đời sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân như Lễ hội Bà Thu Bồn (xã Thu Bồn và xã Nông Sơn), Lễ hội Dinh Bà Chiêm Sơn (xã Duy Xuyên), Lễ hội Bà Phường Chào (xã Vu Gia)..., tôn vinh vị thần cai quản sản xuất như Lễ hội thần Nông (phường Hội An), tôn vinh trẻ chăn trâu như Lễ hội mục đồng làng Phong Lệ (phường Hòa Xuân)…

Lễ hội mùa Xuân ở Đà Nẵng được coi là thời điểm cuốn hút nhất, tưng bừng nhất với những nghi thức tôn nghiêm và thuần Việt như: tế lễ, rước kiệu, sau các nghi thức tế lễ là phần hội với các trò vui và hát xướng... Lễ hội mùa Xuân của từng địa phương ở Đà Nẵng thường được tổ chức từ 2 đến 3 ngày. Phần lễ bao gồm lễ nhập tịch (mở cửa đình, lăng), lễ rước ngai kiệu, tế lễ, dâng hương, lễ tế dã... Phần hội bao gồm các hoạt động văn hoá - thể thao và tổ chức các trò vui như: hát bài chòi, hát bã trạo, đua ghe, chọi gà, ẩm thực chợ quê... 

Những hội làng được tổ chức sớm ngay sau dịp Tết ở xứ Quảng có thể kể đến Lễ giỗ tổ làng mộc Kim Bồng vào ngày mồng 6 tháng Giêng hằng năm, người dân bằng tấm lòng thành kính đã làm tổ chức. Tiếp đến là Lễ hội Cầu Bông được tổ chức vào mồng 7 tháng Giêng âm lịch hằng năm ở tại làng rau Trà Quế (phường Hội An Tây), cầu mong một năm mưa thuận, gió hòa, cây trái quanh năm, tươi tốt, bội thu, nhà nhà no ấm. Vào ngày mồng 8 tháng Giêng âm lịch thì dân làng Nghi Sơn ở xã Quế Sơn Trung long trọng tổ chức Lễ hội Khai Sơn,  dịp dân làng tri ân các vị tiền hiền, hậu hiền đã có công khai sơn phá thạch, gây dựng cơ đồ, đồng thời thể hiện niềm xót thương những người không may tử nạn tại chốn núi rừng...  Nói đến lễ hội mùa Xuân ở Đà Nẵng, không thể không kể đến Lễ hội rước cộ Bà Chợ Được - lễ hội có trong Danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia - được tổ chức vào ngày 11 tháng Giêng âm lịch hằng năm. “Hằng năm mười một tháng Giêng/Trưng cộ, hát bội, đua thuyền tri ân”. Đây là một lễ hội truyền thống đặc trưng, có mặt trong đời sống của người dân huyện Thăng Bình (cũ) hàng trăm năm qua,  tái hiện quá khứ  sầm uất của vùng sông nước Trường Giang cách đây hàng thế kỷ, là dịp để các nghệ nhân làng cộ thi thố tài năng trên các bàn cộ với các tiểu phẩm được trích đoạn từ truyền thuyết, lịch sử qua các bàn cộ, như: Bác Hồ ở Pác Pó (Cao Bằng), Hai Bà Trưng ra trận, Lý Thường Kiệt đại phá quân Tống, Lý Công Uẩn dời đô về Thăng Long, Ngô Quyền đại phá quân Nam Hán... Tháng Giêng vào ngày 12 âm lịch tại làng Chiêm Sơn (xã Duy Xuyên) tưng bừng diễn ra Lễ hội Dinh Bà Chiêm Sơn. Đây là  tín ngưỡng dân gian phổ biến trong Nhân dân về thờ Mẫu - Mẹ xứ sở, mà người địa phương thường gọi chung là Bà như các vùng khác ở Đà Nẵng. Lễ hội gắn với các nghi thức tín ngưỡng nông nghiệp rất độc đáo mà ít nơi ở Đà Nẵng còn giữ được... 

Qua tháng Hai âm lịch, lễ hội làng mùa Xuân ở xứ Quảng được tiếp nối với Lễ hội Bà Thu Bồn được tổ chức từ ngày 10 đến 12 hằng năm tại xã Thu Bồn và xã Nông Sơn. Đây là lễ hội lớn nhằm tôn vinh Bà Thu Bồn - vị thần luôn gắn với hình ảnh con sông Thu Bồn và được xem là Bà mẹ của xứ sở. Lễ hội được tổ chức để gửi gắm ước nguyện cho quốc thái dân an, đất trời mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, gia đình nhà nhà hạnh phúc ấm no... Sau Lễ hội Bà Thu Bồn là lễ hội Bà Phường Chào được tổ chức vào ngày 25 tháng 2 âm lịch tại thôn Phiếm Ái (xã Vu Gia). Đây là lễ hội lớn mang màu sắc tín ngưỡng dân gian có từ bao đời thể hiện tinh thần đoàn kết các dân tộc Chăm, Kinh; dịp người dân nơi đây tỏ lòng thành kính biết ơn sự che chở của bà cho dân làng sống trên bờ cũng như trên sông nước được bình an, ấm no... Đặc biệt, trong tháng 2 âm lịch, vào ngày 17 hằng năm, tại Đà Nẵng diễn ra một lễ hội thu hút rất đông Phật tử, người dân địa phương và du khách tham gia: Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn (phường Ngũ Hành Sơn). Lễ hội mang đậm tín ngưỡng tôn giáo Phật giáo, gắn liền với di tích quốc gia đặc biệt - Di tích Danh thắng Ngũ Hành Sơn, là sự kết tinh những giá trị văn hóa Phật giáo với văn hóa truyền thống của dân tộc dân tộc Việt Nam. Lễ hội đáp ứng nhu cầu tâm linh của cộng đồng, hướng con người đến điều thiện, đoàn kết cùng nhau xây dựng cuộc sống an lành, hạnh phúc. Các nghi lễ dân gian thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, tưởng nhớ, tri ân người có công với nước, với cộng đồng. 

Tháng Ba âm lịch, dòng chảy lễ hội mùa Xuân xứ Quảng tiếp nối với Lễ giỗ tổ nghề yến Thanh Châu được tổ chức tại Cù Lao Chàm (xã đảo Tân Hiệp) vào ngày 10 tháng Ba nhằm tri ân các bậc tiền nhân đã có công tìm kiếm, khai phá, bảo quản và lưu truyền nghề yến mấy trăm năm qua cho đến bây giờ. Đây cũng là dịp người dân cầu mong mưa thuận gió hòa, mong cho những chuyến ra khơi luôn đầy ắp tôm cá,  ngư dân sức khỏe dồi dào, đàn yến khỏe mạnh, không ngừng sinh sôi… Ngoài tri ân tổ nghề, còn có  lễ tế âm binh, cầu siêu cho những vong hồn ngư dân bỏ mạng trên biển do gió bão… Cũng vào ngày 10 tháng Ba, tại xã vùng trung du Sơn Cẩm Hà, Lễ hội Kỳ yên làng Hội An được tổ chức để tỏ lòng tri ân đến các bậc tiền nhân đã có công khai hoang lập làng, cầu “phong điều vũ thuận”, mùa màng bội thu, quốc thái dân an, làng xóm yên vui, dân giàu nước mạnh… Từ vùng trung du Sơn Cẩm Hà, du khách có thể ngược về xã Duy Xuyên để tham dự Lễ hội bà chúa Tằm Tang được tổ chức vào rằm tháng 3 nhằm tri ân Bà Chúa Tằm Tang (Đoàn Quý Phi) - người có công khuyến khích, phát triển nghề tằm tang trên đất Duy Xuyên và quảng bá thương hiệu một làng nghề truyền thống đã ra đời cách đây gần 400 năm... Tháng Ba âm lịch hàng năm cũng là thời điểm tổ chức Lễ cúng thần Nông gắn với "Ngày hội bắp nếp Cẩm Nam" được tổ chức tại bãi bắp Thanh Nam (phường Hội An). Đây là nghi lễ truyền thống, tôn vinh thần linh đã phù hộ cho mùa màng bội thu, thể hiện lòng biết ơn của người dân địa phương.

Bên cạnh dòng chảy lễ hội mùa Xuân kéo dài đến hết tháng 3 âm lịch, tại Đà Nẵng còn có hàng chục lễ hội được tổ chức tại các đình làng như Lễ hội Đình làng Túy Loan (xã Hòa Vang) được tổ chức vào ngày mồng 9, mồng 10 tháng Giêng; Lễ hội đình làng Hương Trà (phường Hương Trà) được tổ chức vào ngày mồng 10; Lễ hội Đình làng Hòa Phú (phường Hòa Khánh) tổ chức vào ngày 11 và 12 tháng Giêng; Lễ hội đình làng Chiên Đàn (xã Chiên Đàn), Lễ hội đình làng Phước Sơn (xã Hiệp Đức) được tổ chức vào rằm tháng Giêng; Lễ hội Đình làng Bồ Bản (xã Hòa Vang) được tổ chức vào ngày 11, 12 tháng Hai âm lịch; Lễ hội Đình làng Trung Lương (phường Hòa Xuân) được tổ chức vào ngày 26 tháng Hai âm lịch; Lễ hội đình làng Đà Sơn (phường Hòa Khánh) được tổ chức vào mồng 10 tháng Ba âm lịch… Lễ hội mùa Xuân ở đình làng đem lại niềm vui cho mọi người, mang nhiều yếu tố truyền thống, nhân văn sâu sắc. Đình là nơi con cháu trong làng và các chư tộc tụ họp về để thắp nén nhan tưởng nhớ, tri ân những vị tiền hiền, những thế hệ cha ông đi trước đã có công đức với làng, là nơi bà con họ hàng làng trên xóm dưới có dịp gặp nhau để trao đổi chuyện gia đình, chuyện lao động sản xuất… hay những vị cao niên cùng nhau nhấp chén rượu, chén trà ngồi kể cho lớp trẻ tuổi về truyền thống, lịch sử của làng, của đình. Trong lễ hội, thường diễn ra nhiều trò chơi dân gian như: kéo co, đập niêu, cờ người, hô hát bài chòi...

Nhìn chung, mặc dầu lễ hội mùa Xuân ở Đà Nẵng thể hiện đời sống tâm linh tín ngưỡng, song việc tổ chức phần hội và phần lễ trong những ngày hội làng lại có ý nghĩa giáo dục và mang tính cố kết cộng đồng cao. Việc tham gia vào lễ hội sẽ làm cho con người ta  hướng thiện, làm tan biến những nỗi ưu tư, phiền muộn, lo lắng, những toan tính trong cuộc sống thường ngày để có được nỗi lòng thanh thản, vô tư... đồng thời cũng nhắc nhở cho bản thân và cũng răn dạy cho con cháu làng mình biết ơn và tri ân công đức của các vị thánh hiền, tiền nhân đã có công với nước, với dân... Với ý nghĩa nhân văn đó, mong sao lễ hội vào những dịp đầu Xuân mãi mãi được trường tồn.

Bài và ảnh:  LÂM ĐĂNG KHOA

Nguồn: Tạp chí VHNT số 637, tháng 3-2026