Sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với giáo dục Đại học
Việt Nam là quốc gia có nền văn hóa, văn hiến lâu đời. Truyền thống trọng hiền tài, tri thức, sách vở đã góp phần làm nên “nguyên khí” hùng mạnh cho quốc gia, tạo sức mạnh nội sinh để chống lại âm mưu thôn tính từ bên ngoài, bảo vệ và giữ vững nền độc lập tự do.
Phát huy truyền thống hiếu học của cha ông, trong thời kỳ cách mạng, Đảng, Nhà nước luôn dành sự quan tâm, ưu tiên đặc biệt cho công tác giáo dục, đào tạo, bồi đắp tri thức, hình thành những con người mới. Nhắc lại thời khắc sau khi nước nhà mới giành được độc lập, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng: Trong bộn bề công việc của chính quyền non trẻ, trước tình cảnh thù trong, giặc ngoài, nhưng Đảng, Chính phủ, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có những quyết sách đúng đắn, kịp thời khi đề ra chủ trương phải tiêu diệt “giặc dốt”, thực hiện phong trào bình dân học vụ, từng bước thanh toán nạn mù chữ, nâng cao trình độ dân trí, làm chủ nước nhà. Vì “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”. Muốn giữ vững độc lập, xây dựng đất nước giàu mạnh thì phải khai mở dân trí, chấn hưng dân khí và trọng dụng nhân tài.
Không chỉ quan tâm phát triển giáo dục phổ thông, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là người đặt nền nóng khai sinh nền giáo dục đại học Việt Nam hiện đại trong kỷ nguyên Độc lập. Sự ra đời của Đại học Quốc gia Việt Nam và nhiều trường đại học khác cho thấy sự quan tâm lớn của Đảng, Nhà nước trong việc đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, trọng dụng trí thức trong công cuộc kháng chiến, kiến quốc. Từ mái trường này, nhiều sinh viên đã trở thành những nhà khoa học, chuyên gia hàng đầu của đất nước trong nhiều lĩnh vực quan trọng; nhiều sinh viên sẵn sàng gác bút nghiên, viết huyết thư xin ra mặt trận, hiến dâng và hy sinh tuổi thanh xuân tươi đẹp cho nền độc lập tự do của Tổ quốc, viết tiếp những trang sử hào hùng của cha ông, làm nên biểu tượng về “dáng đứng Việt Nam tạc vào thế kỷ”.
Sau khi đất nước thống nhất, bước vào thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế, với sự quan tâm, đầu tư của Đảng, Nhà nước, giáo dục đại học không ngừng phát triển và đạt được nhiều thành tựu to lớn, cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần làm nên thành công của công cuộc đổi mới. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định: “Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nền giáo dục đại học Việt Nam đã không ngừng trưởng thành, phát triển mạnh mẽ, với 244 cơ sở giáo dục đại học, trong đó có hai Đại học Quốc gia và 10 đại học đa ngành, đa lĩnh vực. Bằng trí tuệ, trái tim yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng phụng sự, các thế hệ nhà giáo, nhà khoa học, trí thức và sinh viên Việt Nam đã có nhiều đóng góp to lớn cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
Nhằm tạo mọi điều kiện thuận lợi để nền giáo dục nước nhà phát triển, từng bước hội nhập và khẳng định vị thế, uy tín trong bức tranh giáo dục thế giới, trong thời kỳ đổi mới, Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều quyết sách quan trọng, trong đó xác định: Giáo dục và đào tạo, cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu. Tiêu biểu như Nghị quyết Trung ương hai khóa VIII (1996) về định hướng chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nhiệm vụ đến năm 2000; Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 4/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế; Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Cụ thể hóa chủ trương của Đảng về phát triển giáo dục, đào tạo, Nhà nước đã thể chế thành cơ chế, chính sách pháp luật, tạo môi trường, hành lang pháp lý và điều kiện thuận lợi nhất để giáo dục phát triển, trong đó có bậc giáo dục đại học. Tiêu biểu như Luật Giáo dục đại học (Luật số 125/2025/QH15, ngày 10/12/2025), Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Quyết định số 1705/QĐ-TTg ngày 31/12/2024 của Thủ tướng Chính phủ); Nghị quyết số 248/2025/QH15 ngày 10/12/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Đây là những quyết sách lớn định hướng con đường, mục tiêu hướng tới của giáo dục Việt Nam, trong đó có giáo dục đại học.
Sứ mệnh và trách nhiệm của các cơ sở giáo dục đại học trong bối cảnh mới
Mặc dù đạt được nhiều thành tựu nhưng Đại học Quốc gia Hà Nội và nhiều cơ sở giáo dục đại học khác đang đứng trước không ít khó khăn, thách thức cần phải vượt qua, nhất là tình trạng “tụt hậu” ngày càng xa hơn về trình độ, năng lực tri thức chuyên môn và tay nghề. Đề cập đến thực trạng này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thẳng thắn chỉ rõ: “Tụt hậu là nguy cơ bao trùm, đe dọa vận mệnh và tương lai dân tộc. Tụt hậu về trình độ phát triển bắt nguồn từ tụt hậu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, về hàm lượng tri thức trong sản xuất, dịch vụ và quản trị quốc gia. Trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ phát triển như vũ bão, tụt hậu đồng nghĩa với lệ thuộc, suy yếu và đánh mất cơ hội vươn lên”.
Phát huy truyền thống 120 năm hình thành và phát triển với những thành tựu, bề dày kinh nghiệm đã đạt được đồng thời trước những vận hội mới khi đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gửi gắm nhiều thông điệp với những kỳ vọng lớn vào nỗ lực, tinh thần cống hiến, sáng tạo và khát vọng chiếm lĩnh những đỉnh cao tri thức của các thế hệ thầy và trò Đại học Quốc gia Hà Nội và các cơ sở đại học khác trên cả nước để Việt Nam “sánh vai với các cường quốc năm châu”.
Để thực hiện sứ mệnh vẻ vang đó, mỗi cơ sở giáo dục đại học cần ý thức sâu sắc về trách nhiệm lớn lao trong việc kiến tạo tri thức khoa học mới. Đại học phải là nơi hội tụ những bộ óc ưu tú, khơi mở chân trời tri thức mới, góp phần giải đáp các vấn đề lớn của phát triển, đào tạo những con người có năng lực dẫn dắt và hun đúc bản lĩnh trí tuệ Việt Nam trong thời đại mới.
Để phát triển bền vững, mỗi cơ sở giáo dục đại học phải xây dựng được triết lý giáo dục hiện đại, quản trị tiên tiến và môi trường học thuật khai phóng - nơi dám đi trước, dám thử nghiệm và mở đường cho những mô hình mới về giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Phải đổi mới mạnh mẽ mô hình quản trị đại học dựa trên mục tiêu, chất lượng, kết quả và hiệu quả đầu ra; mở rộng tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình; triệt để phân cấp, phân quyền; lấy chất lượng đào tạo, giá trị nghiên cứu, sản phẩm đổi mới sáng tạo, văn hóa học thuật và đóng góp thực chất cho đất nước làm thước đo cao nhất.
Tri thức chỉ thực sự trở thành lực lượng vật chất khi nó được vận dụng, triển khai trong thực tiễn, mang lại giá trị và những điều tốt đẹp cho cuộc sống. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng: Đại học Quốc gia Hà Nội cũng như các cơ sở đại học khác phải trở thành trung tâm kết nối tri thức với phát triển, gắn chặt hơn nữa nhà trường với Nhà nước, doanh nghiệp, địa phương và xã hội. Tri thức đại học không thể chỉ dừng lại trong giảng đường, phòng thí nghiệm hay các công bố khoa học mà phải được chuyển hóa thành chính sách tốt hơn, công nghệ hữu ích hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, địa phương phát triển hơn và cuộc sống người dân tốt đẹp hơn.
Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, giáo dục đại học Việt Nam đã và đang vươn tầm ra khu vực và thế giới để khẳng định bản lĩnh trí tuệ và tinh thần khai phóng, đổi mới, phát triển của đất nước, con người Việt Nam. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước căn dặn: Đại học Quốc gia Hà Nội phải tổ chức thật tốt việc giáo dục chính trị - tư tưởng sâu rộng trong toàn thể cán bộ và sinh viên về truyền thống đáng tự hào, về vai trò, trách nhiệm và sứ mệnh của người trí thức trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Truyền thống ấy là một di sản quý giá, cần được bảo tồn, lan tỏa và chuyển hóa thành động lực hành động. Phải ý thức sâu sắc rằng mình đang góp phần đại diện cho trí tuệ, văn hóa và phẩm giá Việt Nam trong mọi hoạt động học thuật, đối ngoại và giao lưu quốc tế. Bằng tri thức đỉnh cao, phong thái văn minh, bản lĩnh hội nhập và bản sắc dân tộc, Đại học Quốc gia Hà Nội phải góp phần lan tỏa mạnh mẽ sức mạnh mềm Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Để phấn đấu thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, như Đại hội lần thứ XIV của Đảng đề ra, việc đào tạo, bồi dưỡng và hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đó là “nguyên khí”, là hạt nhân quan trọng nhất quyết định đến quá trình phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Những gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Lễ kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội là những thông điệp quan trọng để các cơ sở giáo dục đại học trên cả nước ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm, sứ mệnh tiên phong trong đổi mới, sáng tạo; có nhiều ý tưởng, phát minh, sáng chế, tạo ra những công trình, sản phẩm có giá trị mới, có hàm lượng tri thức và chất xám lớn, có giá trị kinh tế cao, đưa đất nước tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc vào kỷ nguyên mới, vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.
TS Nguyễn Huy Phòng
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
