1. Lĩnh vực Văn hóa

a. Sự kiện văn hóa tiêu biểu

Năm 2025 chứng kiến một chuỗi sự kiện văn hóa có quy mô, tính biểu tượng và hiệu quả quảng bá lớn. Hai sự kiện kỷ niệm lớn của quốc gia: 50 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước ; 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9, không chỉ là dịp kỷ niệm mà còn có các chuỗi hoạt động nghệ thuật, diễu hành, biểu diễn quy mô, truyền hình cầu nối giữa các vùng miền, tạo điểm nhấn cho đời sống tinh thần cả nước. Các chương trình như cầu truyền hình “Hà Nội - Huế - TP. HCM”, hòa nhạc “Bản Giao hưởng Hòa bình”, cũng như lễ hội đường phố tại TP.HCM, đã thu hút đông đảo công chúng.

Ở tầm quốc tế, Hà Nội đăng cai Lễ hội Văn hóa Thế giới 2025 (từ ngày 10 dến 12/10), quy tụ đại diện gần 50 quốc gia, tổ chức không gian trưng bày, ẩm thực và biểu diễn đa dạng; đồng thời TP.HCM là nơi tổ chức Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc lần thứ 20 (từ ngày 6 đến 8/5/2025) - sự kiện tôn giáo lớn, thu hút hàng nghìn đại biểu quốc tế và nâng cao uy tín cộng đồng Phật giáo Việt Nam. Những hoạt động này góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam “hòa bình, mến khách, giàu bản sắc”.

Song song với đó, các hoạt động văn hóa truyền thống và lễ hội địa phương được phục dựng và đổi mới, như Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam, Liên hoan phim Việt Nam, các festival âm nhạc và triển lãm mỹ thuật, tạo nên một năm sôi động từ trung ương tới địa phương.

b. Chính sách và chuyển dịch quản trị

Năm 2025 tiếp tục chứng kiến sự hoàn thiện khung chính sách, như triển khai Chiến lược phát triển văn hóa giai đoạn tới năm 2030, nhấn mạnh bảo tồn di sản, phát triển công nghiệp văn hóa và thúc đẩy chuyển đổi số. Hoạt động cải cách hành chính được đẩy mạnh, nhiều thủ tục cấp phép nghệ thuật được số hoá, điển hình là TP.HCM, nơi trên 80% hồ sơ cấp phép biểu diễn xử lý trực tuyến, rút ngắn thời gian và tăng minh bạch¹.

Bảo tồn di tích và phi vật thể nhận được ưu tiên nguồn lực: các dự án tu bổ tại Cố đô Huế, Thành Nhà Hồ, Văn Miếu - Quốc Tử Giám được triển khai; chương trình hỗ trợ nghệ nhân dân gian được mở rộng. Ngoại giao văn hóa được cơ cấu bài bản hơn, với chiến dịch đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới tại EXPO 2025 Osaka và các hoạt động quảng bá đa phương, góp phần nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

c. Thành tựu, vinh danh

Trên bình diện di sản, Việt Nam ghi dấu ấn mạnh mẽ khi quần thể di tích Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn - Kiếp Bạc được UNESCO vinh danh (12/7/2025). Đây là Di sản Thế giới thứ 9 của Việt Nam, đồng thời là di sản liên tỉnh thứ hai, trải rộng trên địa bàn Quảng Ninh - Bắc Ninh - Hải Phòng. Song song với thành tựu về di sản vật thể, Việt Nam cũng tiếp tục bảo tồn hiệu quả 16 di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO ghi danh, bao gồm Đờn ca tài tử, Quan họ, Nhã nhạc cung đình Huế… tiếp tục được bảo vệ và lan tỏa. Trong nghệ thuật, điện ảnh, văn học và mỹ thuật Việt Nam ghi nhận những bước tiến trên trường quốc tế: tác phẩm điện ảnh “Bên trong vỏ kén vàng” (đạo diễn Phạm Thiên Ân) được chọn đại diện dự Giải Oscar; nhiều nghệ sĩ và tác phẩm tham gia EXPO và triển lãm quốc tế; nhà văn Nguyễn An lọt vào danh sách đề cử Giải văn chương khu vực (SEA Write Awards 2025).

2. Lĩnh vực Thể thao

a. Sự kiện và hoạt động nổi bật

Thể thao Việt Nam 2025 hoạt động với nhịp độ cao, kết hợp giữa chuẩn bị lực lượng cho các giải lớn và tổ chức sự kiện quốc tế mới. Mục tiêu chiến lược tại SEA Games 33 (tổ chức tại Thái Lan tháng 12/2025), ASIAD 2026 và Olympic. Năm 2025 chứng kiến nỗ lực tập trung đào tạo, tuyển chọn và xuất quân quy mô lớn cho các đoàn tham dự đấu trường khu vực.

Đáng chú ý, Việt Nam lần đầu đăng cai Giải Vô địch Thể thao Điện tử châu Á (ECA 2025) tại Cần Thơ (từ ngày 19 đến 22/11/2025). Sự kiện mở ra chân trời mới cho ngành thể thao điện tử (eSports) - một lĩnh vực gắn kết công nghệ, giải trí và quảng bá địa phương. Đây cũng là bước khẳng định năng lực tổ chức các giải thể thao chuyên nghiệp của Việt Nam.

Trong các giải đấu chính thức, đoàn Việt Nam đạt nhiều thành tích tại Đại hội Thể thao Trẻ châu Á (AYG 2025) và các giải khu vực: kình ngư, lặn, võ thuật và nhiều môn Olympic tiếp tục có những kết quả tích cực, mở ra lớp kế cận cho các giải lớn.

b. Chính sách phát triển

Chính sách thể thao năm 2025 tiếp tục cân bằng thành tích cao và phong trào quần chúng: đề án chuẩn bị lực lượng cho Olympic, thành lập Quỹ hỗ trợ vận động viên tài năng, cơ chế đãi ngộ và khen thưởng cho huấn luyện viên, vận động viên ở một số địa phương. Việc đưa Esports vào chiến lược chính thức, kiện toàn tổ chức Liên đoàn và thu hút đầu tư được xem là bước chuyển then chốt.

Đầu tư vào cơ sở vật chất, công nghệ, khoa học thể thao (dinh dưỡng, y học thể thao, tâm lý) được tăng cường; song song là chương trình đưa vận động viên trẻ đi tập huấn nước ngoài, mời chuyên gia quốc tế nhằm nâng cao trình độ chuyên môn.

c. Thành tích và vị thế

Năm 2025, thể thao Việt Nam ghi nhận nhiều dấu ấn: thành tích nổi bật tại AYG 2025 (đạt 19 huy chương, trong đó 1 HCV, 7 HCB, 11 HCĐ¹), thống trị giải lặn khu vực (31 HCV, 22 HCB, 4 HCĐ²), thành tích ấn tượng ở võ thuật thế giới và châu lục (5 HCV, 8 HCB, 6 HCĐ tại World Cup Kickboxing³)... Những kết quả này không chỉ nâng cao thứ hạng quốc tế mà còn khẳng định hiệu quả của hệ thống phát hiện, đào tạo và chính sách đãi ngộ VĐV trẻ.

3. Lĩnh vực Du lịch

a. Sự kiện, hoạt động nổi bật

Năm 2025 là năm bứt phá của du lịch Việt Nam trong giai đoạn phục hồi hậu COVID-19. Năm Du lịch Quốc gia 2025 do Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế) đăng cai (chủ đề: “Huế - Kinh đô xưa, vận hội mới”) là tâm điểm, với lễ khai mạc hoành tráng và hơn 170 sự kiện xuyên suốt năm. Huế tận dụng dịp này để kết nối festival, hội nghị công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững, đồng thời quảng bá tại EXPO Osaka.

Song hành, nhiều địa phương tổ chức lễ hội, sự kiện du lịch đặc sắc: Hà Nội với Lễ hội Quà tặng Du lịch, TP.HCM với Ngày hội Du lịch mở rộng, và lần đầu tổ chức “Ngày Lữ hành Việt Nam”. Ở tầm quốc tế, Việt Nam tích cực tham gia ITB, WTM và đăng cai Diễn đàn Du lịch Mekong, thúc đẩy liên kết khu vực.

b. Chính sách và chiến lược

Chiến lược phát triển du lịch năm 2025 xoay quanh ba trục: mở cửa thị thực, nâng cao chất lượng dịch vụ và phát triển du lịch bền vững. Quy định mở rộng miễn visa, e-visa kéo dài và chính sách miễn thị thực theo chương trình kích cầu đã góp phần gia tăng lượng khách quốc tế. Chiến dịch truyền thông quốc tế “Visit Vietnam Year 2025” hợp tác các nền tảng toàn cầu giúp nâng cao nhận diện điểm đến.

Phát triển du lịch xanh, tổ chức Hội nghị Du lịch Net Zero 2025 và thí điểm Bộ tiêu chí “Du lịch xanh” cho khu nghỉ dưỡng, khách sạn phản ánh cam kết giảm carbon và bảo vệ môi trường. Đồng thời, chuyển đổi số trong bán hàng và quản lý điểm đến được đẩy mạnh: nhiều nền tảng đặt dịch vụ trực tuyến và giải pháp trải nghiệm số được triển khai.

c. Thành tựu và chỉ số

Nhờ sự kết hợp của chính sách, chiến lược truyền thông và đổi mới sản phẩm, du lịch Việt Nam năm 2025 đạt nhiều thành tựu mang tính bứt phá.

Về khách quốc tế: Dự kiến cả năm ước đón 22 triệu lượt - lần đầu tiên trong lịch sử, vượt kỷ lục 18 triệu của năm 2019. Thị trường châu Á chiếm tỷ trọng lớn nhất, trong khi châu Âu tăng gần 35%. Lượng khách đi đường hàng không đạt tính riêng đến tháng 10/2025 đạt 14,6 triệu lượt⁵, phản ánh năng lực kết nối quốc tế mở rộng.

Về khách nội địa: dự kiến cả năm ước đạt xấp xỉ 130 triệu lượt⁶, tiếp tục là trụ cột số một của ngành.

Về doanh thu: Tổng thu từ du lịch năm 2025 ước hơn 1 triệu tỷ đồng, đóng góp 8 - 9% GDP⁷, vượt mục tiêu đề ra cho năm 2025 (6 - 8% GDP). Doanh thu lữ hành tăng gần 20%; lưu trú - ăn uống tăng hơn 14%⁸.

Về thương hiệu điểm đến: Năm 2025 ghi nhận “cơn mưa giải thưởng” tại World Travel Awards, như: Việt Nam: Điểm đến hàng đầu châu Á, Điểm đến di sản hàng đầu châu Á; Hà Nội: Điểm đến thành phố hàng đầu châu Á, Điểm đến kỳ nghỉ ngắn ngày hàng đầu; TP.HCM: Điểm đến sự kiện và lễ hội hàng đầu; Hội An: Thành phố văn hóa hàng đầu châu Á; Ninh Bình: Điểm đến mới nổi hàng đầu; Vũng Tàu: Điểm đến nghỉ dưỡng biển ngắn ngày hàng đầu.

Ngoài ra, Hội An được Travel + Leisure xếp top “25 thành phố du lịch tốt nhất thế giới”, Phú Quốc vào “Top 10 đảo đáng đến nhất châu Á” của Conde Nast Traveler.

Các khảo sát năm 2025 cho thấy mức độ hài lòng của khách quốc tế đạt trên 90%, khẳng định chất lượng dịch vụ và trải nghiệm điểm đến ngày càng cải thiện.

4. Tác động đến đời sống xã hội và sự phát triển của đất nước

Những thành tựu văn hóa, thể thao và du lịch nổi bật năm 2025 đã tạo ra nhiều tác động tích cực đối với đời sống xã hội và sự phát triển của đất nước.

Thứ nhất, tác động đến đời sống tinh thần và xã hội

Những sự kiện mang tính biểu tượng (kỷ niệm 50 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước ; 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 ) cùng chuỗi lễ hội, festival và hoạt động bảo tồn di sản đã góp phần làm sống lại ký ức lịch sử, kết nối các thế hệ và lan tỏa niềm tự hào dân tộc. Văn hóa trở thành nền tảng tinh thần, tạo động lực xã hội mạnh mẽ; đồng thời, các phong trào văn hóa quần chúng, gia đình và khu dân cư văn hóa đã thấm sâu, điều chỉnh hành vi xã hội theo hướng tích cực, đặc biệt là ở giới trẻ. Thể thao cung cấp những câu chuyện truyền cảm hứng, tinh thần vượt khó và giá trị fair-play; du lịch mang lại trải nghiệm đa văn hóa, nâng cao nhận thức bảo tồn và trách nhiệm cộng đồng với môi trường.

Thứ hai, tác động kinh tế và sáng tạo việc làm

Chuỗi sự kiện quy mô lớn, từ văn hóa, thể thao và du lịch đến các hoạt động sáng tạo đã kéo theo nhu cầu dịch vụ, lưu trú, F&B và hàng thủ công, từ đó tạo chuỗi giá trị kinh tế bền vững. Thành tựu về lượng khách và doanh thu du lịch (dự kiến vượt 20 triệu lượt và đóng góp 8 đến 9% GDP) cho thấy hiệu quả của chính sách mở cửa và xúc tiến. Công nghiệp văn hóa (sản xuất nội dung, biểu diễn, thủ công mỹ nghệ, điện ảnh) có tốc độ tăng trưởng và dần khẳng định vị trí trong nền kinh tế sáng tạo, đóng góp trực tiếp vào thu nhập và việc làm cho giới nghệ sĩ, cộng đồng nghề và doanh nghiệp vừa nhỏ.

Thứ ba, tác động đối ngoại và vị thế quốc gia

Việc Việt Nam đăng cai Vesak, Lễ hội Văn hóa Thế giới, ECA 2025 và tham gia mạnh mẽ tại EXPO 2025 Osaka, ITB và WTM đã nâng cao tính nhận diện và uy tín quốc tế. Văn hóa và thể thao trở thành công cụ ngoại giao mềm, hỗ trợ thu hút đầu tư, khách du lịch và đối tác chiến lược. Thành tích thể thao tại các giải trẻ và khu vực cũng góp phần khẳng định năng lực cạnh tranh của quốc gia trên bản đồ thể thao châu lục.

Tuy nhiên, bên cạnh thành quả, năm 2025 cũng bộc lộ các thách thức đối với ngành VHTTDL, đó là áp lực bảo tồn di sản trước nguy cơ thương mại hóa; khoảng cách năng lực tổ chức giữa các địa phương; quản lý du lịch đại trà gây căng thẳng hạ tầng tại điểm đến; vấn đề môi trường và phát thải carbon cần cơ chế xử lý khẩn trương; cùng với đó là yêu cầu nâng cấp năng lực quản lý, đào tạo nhân lực chuyên nghiệp cho ngành công nghiệp văn hóa, thể thao và du lịch. Sự chuyển dịch số tạo cơ hội nhưng cũng đòi hỏi khung pháp lý, nền tảng dữ liệu và an ninh mạng tương ứng.

Kết luận

Năm 2025 khép lại như một năm của những dấu ấn đậm nét: văn hóa thăng hoa qua các sự kiện mang tính biểu tượng và mở rộng giao lưu quốc tế; thể thao khẳng định chỗ đứng thông qua thành tích đấu trường và bước chân vào lĩnh vực eSports châu lục; du lịch phục hồi mạnh mẽ, đạt những cột mốc kỷ lục về lượng khách và doanh thu. Sự phối hợp giữa chính sách, đổi mới quản trị, đầu tư hạ tầng và chiến lược xúc tiến đã tạo nên kết quả tích cực, đồng thời đặt ra nhiệm vụ tiếp tục củng cố nền tảng cho phát triển bền vững.

Bước sang năm 2026, theo chúng tôi, ngành VHTTDL cần hướng tới ba ưu tiên chiến lược: (1) bảo tồn có chọn lọc kết hợp phát triển bền vững, tránh thương mại hóa làm xói mòn giá trị; (2) chuyển đổi số có trách nhiệm, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu di sản, du lịch và thể thao liên thông; (3) phát triển nguồn nhân lực chuyên nghiệp, cải tiến cơ chế đãi ngộ và khuyến khích sáng tạo để ngành công nghiệp văn hóa thực sự trở thành động lực kinh tế.

Nếu tiếp tục phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo và liên kết giữa các bộ, ngành và địa phương, Việt Nam có cơ sở vững chắc để chuyển từ phục hồi sang phát triển bứt phá - nơi văn hóa tỏa sáng, thể thao vươn cao và du lịch cất cánh, đóng góp vào mục tiêu xây dựng một đất nước phồn vinh, hạnh phúc và hội nhập sâu rộng.

_______________

TS Nguyễn Tiến Thư, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Nguồn: Đặc san "Dấu ấn Ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch năm 2025"