Mỗi nhà văn nữ là một “cuốn sách sống” giữa đời thường
Phát biểu khai mạc buổi giao lưu, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, đã dành những lời tri ân sâu sắc nhất tới các nữ sĩ. Ông khẳng định, các nhà văn nữ không chỉ viết bằng con chữ mà còn sống và lan tỏa bằng chính năng lượng tinh thần bền bỉ, ấm áp của mình.
“Các chị đang viết cho đời sống này hai cuốn sách: một cuốn in trên trang giấy, và một cuốn hiện hữu trong đời sống hằng ngày – nơi những giá trị nhân văn được bồi đắp, gìn giữ và lan tỏa một cách sâu sắc, bền lâu” - nhà thơ Nguyễn Quang Thiều nhấn mạnh.
Theo ông, trong bối cảnh xã hội hiện đại đối mặt với nhiều khủng hoảng về lẽ sống và đạo đức, vai trò của các nhà văn nữ càng trở nên quan trọng. Họ là những người giữ nhịp, giữ cho đời sống không bị chao đảo bằng sự thấu cảm, bao dung và trách nhiệm. Ông ví von mỗi nhà văn nữ chính là một “cuốn sách sống”. Chính từ những trang viết chân thành, sâu sắc, họ đã góp phần gìn giữ sự cân bằng cho mỗi gia đình và rộng hơn là cho toàn xã hội.
Báo cáo về những thành tựu trong thời gian qua, nhà văn Thùy Dương - Trưởng Ban Nhà văn nữ (nhiệm kỳ 2021–2026), cho biết 5 năm qua là giai đoạn bứt phá mạnh mẽ của các cây bút nữ. Không chỉ số lượng tác phẩm gia tăng, mà chất lượng chuyên môn còn được khẳng định qua hàng loạt giải thưởng danh giá.
Tiếp nối thế hệ đi trước như nhà văn Lê Minh Khuê, các nữ nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Tư, Y Ban, Nguyễn Phan Quế Mai đã xuất sắc giành được các giải thưởng văn học quốc tế. 5 năm qua các nhà văn nữ đã hoàn thành rất nhiều tác phẩm và ghi dấu ấn bằng nhiều giải thưởng quan trọng của Hội nhà văn Việt Nam với những gương mặt tiêu biểu: ở lĩnh vực văn xuôi và tiểu thuyết có Trần Thùy Mai, Trương Thị Thanh Hiền, Thùy Dương, Nguyễn Thị Xuân Phượng, Lý Lan, Y Ban, Võ Thị Mai Chi, Phạm Thị Bích Thủy... Lĩnh vực thơ và phê bình có Trần Kim Hoa, Bảo Chân, Hoàng Thụy Anh, Trang Thanh, Nguyễn Thị Kim Nhung...
Nhà văn Thùy Dương cũng chia sẻ đầy tâm huyết về thiên chức của người cầm bút nữ: “Những vấn đề đặt ra từ chính tác phẩm của các nhà văn nữ: tình yêu thương, sự bao dung, vẻ đẹp cuộc sống và sự hướng thiện chính là những điều quan trọng làm nên vẻ đẹp của những cây bút nữ. Hay ngay cả khi các nhà văn nữ nói về cái ác và mổ xẻ nó cũng chính là xót thương, cảnh báo, lay động tâm can con người để hướng về bờ thiện lành”.
Bà cho biết thêm, sự tự vấn, ý thức tự đào sâu trong suy tư về thân phận con người và tính dân tộc là chỉ dấu cho thấy sự trưởng thành vượt bậc về tư duy nghệ thuật của các chị em trên cả bình diện văn xuôi, thơ và kịch.
Sống có trách nhiệm và viết bằng cả trái tim
Điểm nhấn của chương trình là phần giao lưu với các nhà văn nữ ấn tượng. Không chỉ dừng lại ở sáng tác, nhiều nhà văn nữ còn là những tấm gương truyền cảm hứng trong đời sống. Họ âm thầm làm thiện nguyện, đồng hành cùng cộng đồng trong những thời điểm khó khăn; vượt qua bệnh tật, nghịch cảnh để tiếp tục sáng tạo; hay bền bỉ lan tỏa văn hóa đọc tới thế hệ trẻ. Những câu chuyện ấy cho thấy một hình ảnh đẹp của người cầm bút: sống có trách nhiệm và viết bằng tất cả trái tim.
Nhà văn Thùy Dương cho biết, Ban Nhà văn nữ đã có ý tưởng, xây dựng tiêu chí và được Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam đồng ý trao "Giải Nhà văn nữ Ấn tượng" qua các năm. Bà chia sẻ: "Khi nghiên cứu và lựa chọn cho giải này, chúng tôi thực sự ngưỡng mộ các nhà văn nữ Việt Nam với những giá trị của chính cuộc đời họ. Có quá nhiều những tấm gương nữ nhà văn vừa mang đủ thiên chức của người phụ nữ, vừa gánh thêm thiên chức của nhà văn và còn vươn lên làm nhiều việc lớn cho cộng đồng hay làm thiện nguyện một cách âm thầm, dũng cảm".
Mùa dịch COVID-19, năm 2020, hai nữ nhà văn Huệ Triệu - Trần Mai Hường ở TP.HCM đã vận động được hơn 200 triệu đồng để mua 13 tấn gạo trao tận tay cho người nghèo. Các chị đã góp phần cùng Ban Nhà văn nữ Hội nhà văn Việt Nam và Hội Nhà văn TP.HCM đóng góp 150 triệu đồng trao tặng cho các bác sĩ tuyến đầu chống dịch.
Năm 2021, hai nhà văn nữ Nguyễn Bích Lan (Hà Nội) và Nguyễn Thị Kim Hòa (Ninh Thuận) cho thấy ý chí không gục ngã trước thách thức của số phận. Nhà văn Bích Lan có tới 52 đầu sách dịch, có rất nhiều giải thưởng và dù cho sức khỏe rất yếu vẫn xây dựng được 5 tủ sách cho trẻ em ở Đắk Nông và thực hiện nhiều chương trình lan tỏa văn hóa đọc. Nhà văn Kim Hòa bị di chứng bại liệt từ nhỏ nhưng đã in 14 đầu sách, nhận nhiều giải thưởng văn học, mở lớp dạy học cho trẻ em, được bình chọn "1 trong 20 người phụ nữ Việt Nam truyền cảm hứng".
Năm 2023, hai nhà văn Trần Thị Trường (Hà Nội) và Lê Thị Kim (TP.HCM) cũng là những nhà văn dũng cảm kiên cường vượt lên bệnh tật hiểm nghèo, sáng tạo không ngừng trong nhiều lĩnh vực và cống hiến cho cộng đồng trong các chương trình văn hóa và thiện nguyện.
Năm 2024, nhà thơ Đỗ Thị Tấc (Lai Châu) đã dồn hết sức lực và của cải để xây dựng Bảo tàng văn hóa người Thái, và công phu mời các nghệ nhân trong nhiều lĩnh vực đến bảo tàng để truyền dạy cho các thế hệ trẻ. Trong khi đó, tại TP.HCM, nhà văn Phương Huyền với hành trình đầy tâm huyết đến các trường học để lan tỏa văn hóa đọc và mở rộng dần ra nhiều tỉnh xa.
Năm 2025, trước thảm kịch lũ lụt và nỗi đau mất mát của Nhân dân, các nhà văn Phạm Thị Vân Anh (Bộ đội biên phòng), Niê Thanh Mai (Đắk Lắk cũ) và Phương Trà (Phú Yên cũ) đã rất tích cực trong công tác thiện nguyện, góp phần khắc phục hậu quả.
Chủ tịch Hội Nhà văn Nguyễn Quang Thiều cũng bày tỏ ấn tượng với danh hiệu “Nữ nhà văn ấn tượng” và cho rằng đây là giải thưởng dành cho tất cả các chị, bởi mỗi người đều là biểu tượng của tình yêu thương và đức hy sinh thầm lặng, thắp lên niềm tin vào những điều tử tế.
Buổi tọa đàm còn trở nên sống động hơn với những chia sẻ thực tế về "đời văn" và "đời thường". Nhà văn Trịnh Bích Ngân - Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM, nhận định điểm chung lớn nhất của các nữ sĩ là khả năng “biết nghĩ cho người khác”. Chính tinh thần nhân văn này đã khiến trang viết của họ trở nên sinh động và sâu sắc hơn. Trong khi đó, nhà văn Trần Thị Trường lại mang đến một góc nhìn mới mẻ về sự cân bằng giữa nghệ thuật và kinh tế. Bà không ngần ngại chia sẻ rằng hội họa và các hoạt động cộng đồng giúp bà sống chậm lại, giữ bình tĩnh để không vội vàng trong sáng tác văn chương. Với bà, người nghệ sĩ sống năng động, có thu nhập chính đáng sẽ có điều kiện tốt hơn để nuôi dưỡng cảm hứng và hướng tới các giá trị tinh thần cao đẹp.
Chủ tịch Hội Nhà văn Nguyễn Quang Thiều cho rằng, trong văn chương không có sự phân biệt giữa nhà văn nam hay nhà văn nữ, nhưng tác phẩm của phụ nữ có sự sâu sắc, tính nhân văn thuần phụ nữ với khả năng đi sâu, thấu cảm. Ông bày tỏ mong muốn các nhà văn tiếp tục sáng tạo, tiếp tục gửi gắm những thông điệp giàu tính nhân văn trong các tác phẩm của mình và khẳng định: “Các nhà văn nữ là biểu tượng của tình yêu thương, lòng vị tha, đức hy sinh thầm lặng… Những gì họ đã sống, đã viết đã thắp lên niềm hy vọng mãnh liệt vào những điều tử tế trên thế giới này”.
