Không gian sáng tạo độc đáo từ những vật dụng hằng ngày

Phát biểu tại buổi lễ khai mạc, ông Yoshioka Norihiko – Giám đốc Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam bày tỏ niềm vui mừng khi được giới thiệu loại hình nghệ thuật đặc sắc này tới công chúng Thủ đô Hà Nội: “Ông Takahashi trong nhiều năm qua đã theo đuổi một hình thức nghệ thuật rất độc đáo mang tên Package Craft (Nghệ thuật tạo hình vỏ hộp) - tạo ra những tác phẩm mới từ các hộp rỗng và bao bì sản phẩm, những vật liệu thường bị vứt đi sau khi sử dụng. Triển lãm lần này tại Việt Nam không chỉ mang thông điệp sinh thái về việc tái sử dụng các hộp rỗng và bao bì sản phẩm, mà còn khẳng định rằng sự sáng tạo không nhất thiết chỉ đến từ các ngành công nghiệp quy mô lớn hay những dự án có ngân sách khổng lồ. Sự sáng tạo hoàn toàn có thể bắt đầu từ những điều rất gần gũi với chúng ta - từ những vật dụng trong đời sống hằng ngày - cùng với niềm đam mê, sự kiên trì và trí tò mò của một cá nhân sáng tạo”.

Đặc biệt, Giám đốc Yoshioka Norihiko nhấn mạnh tầm quan trọng của sự kiện đối với Hà Nội - nơi đã được UNESCO công nhận là Thành phố Sáng tạo trong lĩnh vực Thiết kế vào năm 2019, việc mang đến một triển lãm sáng tạo từ những bao bì quen thuộc vốn thường bị bỏ đi thành các tác phẩm nghệ thuật phong phú và đầy bất ngờ mang một ý nghĩa vô cùng to lớn.

Takahashi Kazuma và hành trình định danh loại hình nghệ thuật "Package Craft"

Nghệ sĩ Takahashi Kazuma sinh năm 1973 tại thành phố Joetsu, tỉnh Niigata, Nhật Bản. Ngay từ khi còn là một cậu bé, ông đã bộc lộ niềm đam mê mãnh liệt với các hoạt động thủ công truyền thống và hiện đại như nghệ thuật gấp giấy origami, kiến trúc origami, và đặc biệt là việc mày mò sáng tạo từ những vỏ hộp giấy bỏ đi.

Bước ngoặt lớn đến vào thời đại học, Takahashi nhận thấy mỗi chiếc hộp sản phẩm xuất hiện trên thị trường đều là kết tinh của biết bao công sức, chứa đựng những ý tưởng, sự sáng tạo và tâm huyết của người thiết kế đồ họa lẫn nhà sản xuất. Đa phần người tiêu dùng thường vứt bỏ bao bì ngay sau khi sử dụng mà không mấy bận tâm, hoặc nếu có làm đồ thủ công tái chế thì các phương pháp thông thường lại vô tình che lấp hoặc loại bỏ hoàn toàn các thiết kế nguyên bản này.

Nghệ sĩ Takahashi Kazuma bộc bạch: "Thật đáng tiếc khi những thiết kế đầy tâm huyết ấy lại biến mất khỏi tầm mắt". Chính niềm nuối tiếc đó đã thôi thúc anh bắt tay vào việc tạo ra các tác phẩm thủ công tận dụng trực tiếp thiết kế vốn có của bao bì.

Từ năm 2005, Takahashi Kazuma bắt đầu hợp tác cùng các tập đoàn thực phẩm lớn của Nhật Bản như Meiji Seika (nay là Công ty Meiji) và House Foods để triển khai các chiến dịch thủ công sử dụng hộp giấy tái chế. Đến năm 2011, anh chính thức thành lập Hiệp hội Package Craft Nhật Bản. Vào năm 2015, những hoạt động bền bỉ và ý nghĩa của hiệp hội đã vinh dự được trao tặng Giải thưởng danh giá "Good Design" trong lĩnh vực “Thay đổi nhận thức cộng đồng và cá nhân”.

Ba quy tắc cốt lõi thổi hồn vào những chiếc vỏ hộp

Để phát huy đồng thời giá trị của cả chất liệu gốc lẫn tư duy thiết kế hiện đại, nghệ sĩ Takahashi Kazuma đã đặt ra ba quy tắc sáng tác nghiêm ngặt cho mỗi tác phẩm: Mỗi tác phẩm chỉ được phép sử dụng một vỏ hộp giấy duy nhất; tận dụng tối đa, triệt để mọi phần của chiếc hộp, hạn chế thấp nhất phần thừa bỏ đi. Sau khi tác phẩm được tạo hình hoàn thiện, các phần chữ viết, logo và thông tin in ấn trên bao bì gốc vẫn phải đọc được, đảm bảo tính nhận diện của vỏ hộp ban đầu.

Triết lý sáng tác độc đáo này vừa tôn vinh ý tưởng ban đầu của những nhà thiết kế bao bì, vừa thách thức giới hạn sáng tạo của chính nghệ sĩ khi phải tính toán chi tiết từng đường cắt, nếp gấp để tạo nên một tác phẩm nghệ thuật ba chiều hoàn toàn mới.

Không gian triển lãm đa dạng: Từ biểu tượng tâm linh đến văn hóa đại chúng

Đến với không gian triển lãm tại Hà Nội, khách tham quan không khỏi trầm trồ trước sự kiên nhẫn, chính xác tuyệt đối và trí tưởng tượng phong phú của nghệ sĩ Nhật Bản. Các tác phẩm tinh xảo tại đây trải dài qua nhiều chủ đề đa dạng, phản ánh sinh động các lát cắt văn hóa phong phú:

Một trong những điểm nhấn tại triển lãm là tác phẩm bộ giáp chữ “Ái” của tướng Naoe Kanetsugu. Tác phẩm là bản sao kích thước thật của bộ giáp và mũ trụ của Naoe Kanetsugu - một võ sĩ samurai lừng danh đến từ thành phố Joetsu, tỉnh Niigata (cũng chính là quê hương của nghệ sĩ Takahashi). Hình trang trí phía trước mũ trụ là chữ “Ai” (Ái) trong tên của vị thần Phật giáo Aizen Myoo (Ái Nhiễm Minh Vương). Nghệ sĩ Takahashi đã mất khoảng hai tháng để hoàn thành tác phẩm này, sử dụng chủ yếu các vỏ bao bì sản phẩm có nguồn gốc địa phương từ tỉnh Niigata như hộp rượu sake, hộp bánh kẹo và vỏ hộp cơm bento.

Nhóm tác phẩm 12 con giáp được thiết kế từ vỏ các chai rượu. Takahashi bắt đầu thực hiện tác phẩm đầu tiên vào năm Ngựa (2002) khi lấy cảm hứng từ hình ảnh minh họa con ngựa trên một bao bì sản phẩm. Kể từ đó, nghệ sĩ duy trì việc tạo hình các con vật để in lên thiệp chúc mừng năm mới (gọi là bưu thiếp nengajo - một nét văn hóa truyền thống rất đặc trưng vào dịp Tết của người Nhật Bản). Cùng với đó là nhóm tác phẩm tượng Phật gần gũi và quen thuộc được nghệ sĩ Takahashi Kazuma sáng tạo từ những chiếc hộp rỗng tưởng như vô dụng, qua bàn tay nhào nặn có thể biến đổi thành vô số hình dạng phong phú để mang lại niềm vui, sự an lạc cho người thưởng lãm.

Bên cạnh các chủ đề truyền thống, triển lãm còn giới thiệu đến công chúng dự án mới nhất của Takahashi mang tên "Biến hình ảnh thành mô hình giấy". Dự án này nâng tầm triết lý sáng tác của anh lên một nấc thang mới khi lấy cảm hứng từ hai di sản văn hóa lớn của Nhật Bản: Tranh khắc gỗ Ukiyo-e và Gia huy (Kamon) (biểu tượng của các dòng họ truyền lại qua nhiều thế hệ).

Bằng kỹ thuật tạo hình điêu luyện, Takahashi đã chuyển hóa các hình ảnh lịch sử, biểu tượng hai chiều (2D) vốn dĩ nằm trên mặt phẳng thành các tác phẩm ba chiều (3D) sống động. Khách tham quan có thể vừa thưởng thức mô hình hoàn chỉnh, vừa đối chiếu trực tiếp với tranh Ukiyo-e hay mẫu gia huy nguyên bản để cảm nhận rõ nét sự biến đổi không gian đầy thú vị.

Đặc biệt, như một lời tri ân sâu sắc gửi tới đất nước và con người Việt Nam - nơi nghệ sĩ Takahashi Kazuma đã có mối duyên lâu năm khi liên tục sang tham gia Lễ hội Mottainai từ năm 2016 nhằm phối hợp tổ chức các workshop cộng đồng - triển lãm lần này là lần đầu tiên giới thiệu những tác phẩm hoàn toàn mới. Đây là những tác phẩm được sáng tác độc quyền từ chính các loại vỏ bao bì vô cùng quen thuộc với người tiêu dùng Việt Nam, trong đó nổi bật là mô hình chế tác từ hộp bánh Lotte ChocoPie được nhiều thế hệ yêu thích.

Khơi dậy sức mạnh của văn hóa và công nghiệp sáng tạo từ mỗi cá nhân

Triển lãm "Package Craft - Nghệ thuật tạo hình vỏ hộp" của Takahashi Kazuma không chỉ dừng lại ở một hoạt động giao lưu văn hóa thuần túy, mà còn mở ra những gợi mở sâu sắc về "ngành công nghiệp sáng tạo".

Nhắc đến công nghiệp sáng tạo, số đông thường liên tưởng ngay đến những lĩnh vực có quy mô thị trường lớn, tạo ra lợi nhuận khổng lồ như điện ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử hay hoạt hình. Tuy nhiên, thông qua triển lãm này, ông Yoshioka Norihiko - Giám đốc Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam cho biết Ban tổ chức muốn gửi gắm một thông điệp ý nghĩa: việc hướng sự quan tâm đến khả năng sáng tạo của từng cá nhân, đến sự đa dạng của các hình thức biểu đạt nghệ thuật từ những điều nhỏ bé, giản dị hằng ngày là điều vô cùng cần thiết để tạo nên một nền tảng văn hóa giàu bản sắc và bền vững.

Triển lãm mở cửa từ 9 giờ đến 18 giờ hằng ngày, kéo dài đến hết ngày 20/9/2026.