Khởi nguồn từ những điều bình dị nhất

Bạn đã bao giờ dừng lại trước một món đồ vật hằng ngày như một chiếc băng dính, một cây bàn chải, một chiếc ghế nhựa... để rồi bất chợt cảm thấy chúng trở nên xa lạ như chưa từng gặp? Đó chính là cảm giác Jamais vu (chưa từng thấy) mà nghệ sĩ Kuwakubo Ryota muốn khơi gợi.

Phát biểu tại buổi khai mạc, ông Yoshioka Norihiko, Giám đốc Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam, bày tỏ: “Dự án triển lãm của nghệ sĩ Kuwakubo Ryota đã được chúng tôi ấp ủ từ năm 2016, ngay sau chuyến khảo sát thực địa của ông tại Việt Nam. Dù ý tưởng trưng bày khi ấy chưa thể thực hiện vì nhiều lý do khách quan, nhưng sau một thập kỷ kiên trì chờ đợi, Trung tâm Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam rất vinh dự được đồng hành cùng nghệ sĩ để hiện thực hóa cuộc đối thoại nghệ thuật này vào năm 2026”.

Điểm đặc biệt nhất trong ngôn ngữ nghệ thuật của Kuwakubo Ryota chính là việc sử dụng vật liệu. Không cầu kỳ, không xa hoa, đa số vật liệu dùng trong triển lãm là những vật dụng hằng ngày, sẵn có và dễ dàng mua được ở bất kỳ góc phố hay khu chợ nào tại Hà Nội. Qua bàn tay của người nghệ sĩ, chúng thoát ly khỏi chức năng công cụ thuần túy để trở thành những thực thể biết kể những chuyện riêng.

Đối thoại giữa cái "đã thấy" và "chưa từng thấy"

Triển lãm dẫn dắt người xem qua hai không gian sắp đặt mang tính triết lý sâu sắc, nơi ánh sáng đóng vai trò là người dẫn đường cho tâm tưởng.

Tiếp nối chuỗi tác phẩm LOST danh tiếng bắt đầu từ năm 2010, tại triển lãm lần này, một nguồn sáng nhỏ từ một chiếc tàu hỏa có đường ray được thiết kế di động, len lỏi qua những đồ vật bình dân xếp đặt trên mặt đất. Khi nguồn sáng di chuyển, những chiếc bóng đổ lên tường thay đổi hình dáng liên tục, tạo nên những quang cảnh đô thị kỳ ảo.

"Có những thứ ta thấy hằng ngày nhưng qua ánh sáng, chúng bỗng hiện lên đầy mới mẻ và lạ lẫm. Đôi khi, bóng của những món đồ bình dị khi đặt cạnh nhau lại vẽ nên một khung cảnh đầy hoài niệm, đánh thức những kỷ niệm riêng tư trong mỗi người. Đó chính là sự thú vị của tác phẩm, tạo ra một không gian mà ở đó, cái cũ  bỗng hóa mới, và cái lạ lẫm lại mang hơi thở của ký ức”- Kuwakubo Ryota chia sẻ tại buổi khai mạc.

Trong không gian ấy, những chiếc kẹp phơi đồ lại gợi nhắc về những nhịp cầu Long Biên trong sương sớm. Nghệ sĩ Kuwakubo Ryota mang đến cảm giác Déjà vu (đã thấy) và Jamais vu (chưa thấy bao giờ) qua tác phẩm của mình, khiến người xem tự phóng chiếu ký ức và tình cảm cá nhân lên những hình bóng hư ảo đó.

Nếu tác phẩm thứ nhất là sự chiêm nghiệm tĩnh lặng, thì tác phẩm thứ hai lại là một thử nghiệm táo bạo nhằm phác họa năng lượng động của phố phường. Lấy cảm hứng từ tác phẩm kinh điển “Small Sphere and Heavy Sphere” (1932) của Alexander Calder, Ryota sử dụng hệ thống ánh sáng tự chuyển động kết hợp hài hòa với những thanh gỗ.

Nghệ sĩ tâm sự rằng, ấn tượng sâu sắc nhất của anh về Hà Nội chính là sự "lưu động hữu cơ" của dòng người và xe cộ. Khác với nhịp điệu "tĩnh - động" nghiêm ngặt của Tokyo, giao thông Hà Nội giống như một sinh thể sống, nơi con người học cách "đọc vị" dòng xe để hòa mình vào tổng thể. Tác phẩm này chính là nỗ lực cụ thể hóa nhịp đập ấy, biến những xung lực giao thông thành một vũ điệu của ánh sáng và sự cân bằng.

Kuwakubo Ryota không chỉ là một nghệ sĩ mà còn là Giáo sư tại Viện Khoa học và Nghệ thuật Truyền thông Tiên tiến (IAMAS). Bắt đầu sự nghiệp từ năm 1998, anh đã định hình một lối đi riêng biệt với khái niệm "Device Art" (nghệ thuật thiết bị). Các tác phẩm tiêu biểu của anh như Bitman, PLX hay Nikodama không chỉ dừng lại ở việc trưng bày; chúng khuyến khích sự tương tác chủ động từ người xem. Từ sau dấu mốc của tác phẩm The Tenth Sentiment (2010), anh tập trung sâu hơn vào các sắp đặt ánh sáng và bóng tối, biến không gian triển lãm thành một nơi chốn để khán giả tự kiến tạo những trải nghiệm nội tâm riêng biệt. Ngoài hoạt động cá nhân, anh còn là thành viên của nhóm Perfektron cùng Reiko Yamaguchi và đóng góp quan trọng cho triển lãm Design Ah! Exhibition neo (2025). Anh đã tham gia nhiều triển lãm trong nước và quốc tế, có nhiều triển lãm cá nhân tiêu biểu như: The Tenth Sentiment (2011, Thụy Sĩ); All that you see (2018, Nhật Bản); Collection Net (2023, Nhật Bản)… Ngoài ra, Kuwakubo Ryota đã nhận được nhiều giải thưởng danh giá như: Giải thưởng lớn hạng mục Nghệ thuật (2003) và Giải xuất sắc (2010) tại Liên hoan Nghệ thuật truyền thống Nhật Bản, Giải Khuyến khích Nghệ thuật dành cho Nghệ sĩ mới trong lĩnh vực Media Art (2011), Giải thưởng Utsunomiya Espérer lần thứ 11 (2013)…

Triển lãm mở cửa tự do và kéo dài đến hết ngày 24/5/2026.