Kết nối di sản của bảo tàng bằng trải nghiệm văn hóa nghệ thuật mới

Diễn ra từ ngày 27/6 đến 5/7, Tuần lễ "Kết nối di sản" lần đầu đưa Bảo tàng TP.HCM hoạt động vào khung giờ buổi tối. Từ 19 đến 21 giờ hằng ngày, công chúng không chỉ tham quan hệ thống trưng bày mà còn trực tiếp tham gia các hoạt động nghệ thuật, trải nghiệm văn hóa và giao lưu với nghệ nhân ngay trong không gian bảo tàng.

Dịp này, Bảo tàng TP.HCM tổ chức trưng bày nhiều hình ảnh, hiện vật tái hiện hơn 300 năm hình thành và phát triển của thành phố, giúp công chúng tìm hiểu về lịch sử, văn hóa, kinh tế và đời sống xã hội qua từng giai đoạn. Đặc biệt, bảo tàng mở cửa chuyên đề "TP.HCM - 50 năm vinh dự, tự hào mang tên Bác", giới thiệu những thành tựu nổi bật của thành phố trên chặng đường xây dựng, phát triển và hội nhập, qua đó khơi dậy niềm tự hào và tình yêu quê hương trong mỗi người dân, du khách.

Điểm nhấn của Tuần lễ "Kết nối di sản" là chương trình sân khấu hóa "Di sản kết nối tinh hoa" do Nhà hát Kịch TP.HCM thực hiện kéo dài trong 30 phút. Thay vì biểu diễn trên một sân khấu cố định, các nghệ sĩ dẫn dắt khán giả xuyên suốt nhiều không gian của bảo tàng, kể câu chuyện về dòng chảy văn hóa Nam Bộ bằng ngôn ngữ sân khấu kết hợp các loại hình nghệ thuật truyền thống. Chương trình được xây dựng với mong muốn đưa các giá trị di sản đến gần công chúng bằng ngôn ngữ nghệ thuật, tạo sức sống mới cho không gian bảo tàng, đồng thời giúp họ cảm nhận rõ hơn những giá trị văn hóa đặc sắc của TP.HCM. 

Hành trình tham quan và trải nghiệm được sắp xếp theo hướng khám phá liên hoàn, giúp công chúng không chỉ "ngắm nhìn" mà còn trực tiếp chạm vào và cảm nhận di sản bằng nhiều giác quan. Theo đó, du khách tham quan các phòng trưng bày trước khi tập trung tại sân khấu để thưởng thức biểu diễn nghệ thuật là những tiết mục đờn ca tài tử, hát bội, múa bóng rỗi, trình diễn áo bà ba và bộ sưu tập áo dài cưới của nhà thiết kế Việt Hùng...

Bên cạnh thưởng thức nghệ thuật, khách tham quan còn được tự tay trang trí gốm, vẽ nón lá dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân, giao lưu với những người gìn giữ nghề truyền thống và lắng nghe âm nhạc dân tộc ngay trong không gian bảo tàng. Những trải nghiệm này mang đến không gian thư giãn, sáng tạo và giúp công chúng, du khách quốc tế tiếp cận di sản theo cách gần gũi hơn.

Trong khuôn viên Bảo tàng TP.HCM, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển trà Đông Nam Á (thuộc Viện Nghiên cứu phát triển bảo tồn văn hóa nghệ thuật Đông Nam Á) phối hợp với các đơn vị cũng đang tổ chức chương trình "Trà, ẩm và thực" vào buổi tối. Tại đây, du khách được tìm hiểu văn hóa trà Việt, thưởng trà và thưởng thức những món ăn sáng tạo từ trà do nghệ nhân Nguyễn Dzoãn Cẩm Vân chế biến. Đây được xem là cách tiếp cận mới, đưa văn hóa ẩm thực trở thành cầu nối giúp công chúng đến gần hơn với di sản.

Theo đại diện Bảo tàng TP.HCM, các sự kiện trên mới là giai đoạn thử nghiệm, chưa phải sản phẩm du lịch văn hóa đêm hoàn chỉnh. Sau khi tiếp nhận các ý kiến đóng góp và tổng kết, bảo tàng sẽ tiếp tục hoàn thiện mô hình, hướng tới tổ chức thường xuyên và kết nối với doanh nghiệp lữ hành nhằm thu hút đông đảo người dân cũng như khách du lịch, đặc biệt là khách quốc tế. 

Từng bước hình thành sản phẩm văn hóa về đêm

Không chỉ Bảo tàng TP.HCM, nhiều bảo tàng khác cũng đang thử nghiệm những mô hình trải nghiệm mới nhằm đưa di sản đến gần công chúng hơn. Trong đó, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM đang dần trở thành một không gian sáng tạo mở với các chương trình thực cảnh của Gánh Show và đêm nhạc "Sóng tự tình" mở đầu chuỗi Museum Moon tạo nên cách tiếp cận khác biệt.

Theo đó, khán giả được tham quan các phòng trưng bày trước giờ diễn, khám phá kiến trúc Pháp - Hoa đặc sắc của công trình rồi bước vào không gian âm nhạc, nơi đàn tranh, đàn tứ, sáo trúc, guitar phím lõm hòa quyện với múa dân gian Nam Bộ, ballet và múa đương đại. Trong cách dàn dựng ấy, kiến trúc bảo tàng và các phòng trưng bày trở thành một phần của tác phẩm nghệ thuật, mang đến trải nghiệm mà sân khấu thông thường khó có thể tạo ra. 

Theo kế hoạch, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM sẽ tổ chức các buổi hòa nhạc thính phòng định kỳ hằng quý ngay trong không gian trưng bày. Đầu tháng 7, đơn vị tiếp tục phối hợp với Nhà hát Ca múa nhạc dân tộc Bông Sen tổ chức hai chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng 50 năm thành phố mang tên Bác cùng tọa đàm khoa học về dấu ấn điêu khắc Sài Gòn - TP.HCM.

TP.HCM hiện có 25 bảo tàng, lưu giữ gần 693.000 hiện vật và tài liệu, trong đó có khoảng 296.000 hiện vật gốc cùng 25 bảo vật quốc gia. Đây là nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt phong phú, nhưng lâu nay chủ yếu được khai thác theo hình thức trưng bày truyền thống. Việc bảo tàng mở cửa vào buổi tối, kết hợp biểu diễn nghệ thuật, trải nghiệm nghề thủ công, thưởng trà hay các hoạt động tương tác cho thấy nỗ lực chuyển từ mô hình "bảo tồn để lưu giữ" sang "bảo tồn để phát huy" và tạo thêm lý do để công chúng quay trở lại nhiều lần.

Theo ông Nguyễn Minh Nhựt - Phó Giám đốc Sở VHTT TP.HCM, thành phố định hướng từng bước phát triển các hoạt động bảo tàng về đêm nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân và du khách. Trước mắt, ngành Văn hóa sẽ thí điểm chuỗi hoạt động "Trăng bảo tàng" (Museum Moon) vào đêm rằm hằng tháng. Thành phố cũng chủ trương vừa làm vừa rút kinh nghiệm, không áp đặt một mô hình chung mà khuyến khích mỗi bảo tàng xây dựng sản phẩm phù hợp với đặc trưng riêng, từ hòa nhạc, trình diễn nghệ thuật, tọa đàm, workshop đến các hoạt động trải nghiệm dành cho từng nhóm công chúng.

Trên thế giới, nhiều bảo tàng đã chuyển từ mô hình trưng bày tĩnh sang trải nghiệm tương tác nhằm thu hút khách tham quan và kéo dài thời gian lưu trú. Với TP.HCM, những bước đi đầu tiên này không chỉ góp phần làm mới cách tiếp cận di sản mà còn mở ra cơ hội kết nối bảo tàng với du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế đêm. Khi được đầu tư bài bản, tổ chức thường xuyên và liên kết hiệu quả với doanh nghiệp lữ hành, các bảo tàng hoàn toàn có thể trở thành những điểm hẹn văn hóa đặc trưng sau khi thành phố lên đèn. Khi đó, di sản sẽ không chỉ được gìn giữ trong các tủ trưng bày mà còn hiện diện sống động trong đời sống đương đại, góp phần tạo thêm sức hấp dẫn cho một TP.HCM năng động, sáng tạo và giàu bản sắc.