Công đoàn phải đổi mới để xứng đáng là chỗ dựa tin cậy của người lao động

Thông điệp bao trùm trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV là yêu cầu đổi mới tổ chức Công đoàn một cách mạnh mẽ, thực chất và sâu sắc hơn. Đại hội không chỉ là sự kiện tổng kết một nhiệm kỳ, đề ra phương hướng nhiệm kỳ mới, mà còn là dịp để trả lời một câu hỏi lớn: trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, Công đoàn Việt Nam phải làm gì để thực sự là chỗ dựa tin cậy của người lao động, là cầu nối bền chặt giữa Đảng, Nhà nước với giai cấp công nhân?

Điểm mới rất đáng chú ý trong bài phát biểu là cách nhìn thẳng vào bản chất hoạt động Công đoàn. Công đoàn không thể chỉ mạnh trên báo cáo, không thể hấp dẫn bằng khẩu hiệu, không thể hiện đại nếu vẫn chủ yếu vận hành bằng giấy tờ, hội họp và những phong trào xa đời sống. Công đoàn chỉ thực sự mạnh khi người lao động cảm thấy có nơi để gửi gắm niềm tin, có tổ chức để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng, có một điểm tựa khi gặp khó khăn trong việc làm, thu nhập, nhà ở, bảo hiểm, an toàn lao động và đời sống gia đình.

Từ đó, bài phát biểu đặt ra một thước đo mới cho hiệu quả hoạt động Công đoàn. Không chỉ là số cuộc họp, số văn bản hay số phong trào, mà là niềm tin của đoàn viên, sự hài lòng của người lao động, chất lượng thỏa ước lao động tập thể, số vụ việc được bảo vệ thành công và mức độ cải thiện đời sống tại cơ sở. Đó là sự chuyển dịch rất quan trọng: từ tư duy “tổ chức hoạt động” sang tư duy “giải quyết vấn đề”; từ hình thức sang thực chất; từ làm cho có phong trào sang làm để người lao động được hưởng lợi cụ thể.

Câu nói “Công đoàn không thể mạnh nếu xa công nhân” có thể xem là một trong những điểm nhấn cô đọng nhất của bài phát biểu. Đó vừa là nhắc nhở, vừa là yêu cầu, vừa là phương châm hành động cho nhiệm kỳ mới.

Xây dựng giai cấp công nhân hiện đại là nhiệm vụ chiến lược của đất nước

Bài phát biểu đặt giai cấp công nhân vào trung tâm của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Không có nền công nghiệp hiện đại nếu thiếu đội ngũ công nhân hiện đại. Không có năng suất lao động cao nếu người lao động không được đào tạo, chăm lo, bảo vệ và khơi dậy khát vọng cống hiến.

Điều này cho thấy chăm lo giai cấp công nhân không chỉ là chính sách an sinh, càng không chỉ là hoạt động hỗ trợ khi khó khăn, mà là một nhiệm vụ chiến lược của quốc gia. Trong thời đại mới, người công nhân không chỉ cần đôi bàn tay cần cù, mà còn cần tri thức, kỹ năng, kỷ luật, tác phong công nghiệp, năng lực làm chủ công nghệ và tinh thần đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động, thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có ý nghĩa rất thời sự: Công đoàn không chỉ bảo vệ việc làm hôm nay, mà còn phải góp phần bảo vệ tương lai nghề nghiệp của người lao động ngày mai. Mỗi công nhân phải có cơ hội học tập suốt đời. Mỗi người lao động phải được hỗ trợ để nâng cao kỹ năng số, kỹ năng thích ứng, kỹ năng chuyển đổi nghề nghiệp.

Đây là một cách tiếp cận nhân văn và hiện đại. Bởi nguy cơ lớn nhất đối với người lao động trong kỷ nguyên số không chỉ là mất việc làm, mà là tụt hậu kỹ năng. Nếu không chuẩn bị tốt, một bộ phận công nhân có thể bị đẩy ra bên lề của tiến trình phát triển. Ngược lại, nếu được đào tạo, được nâng cao năng lực, được trao cơ hội học tập suốt đời, người lao động sẽ không chỉ là đối tượng được bảo vệ, mà còn là chủ thể sáng tạo, là động lực trực tiếp của năng suất và sức cạnh tranh quốc gia.

Lấy người lao động làm trung tâm, lấy cơ sở làm địa bàn quyết định

Một trong những thông điệp sâu sắc nhất của bài phát biểu là yêu cầu lấy đoàn viên, người lao động làm trung tâm của mọi hoạt động Công đoàn. Mọi chương trình, kế hoạch, phong trào đều phải trả lời được câu hỏi: người lao động được gì, quyền lợi nào được bảo vệ, khó khăn nào được tháo gỡ, tiếng nói nào được lắng nghe.

Đây là một yêu cầu tưởng như giản dị nhưng lại chạm vào cốt lõi của đổi mới Công đoàn. Nếu người lao động không thấy mình trong các chương trình Công đoàn, không cảm nhận được lợi ích cụ thể từ tổ chức Công đoàn, không tìm thấy sự hỗ trợ khi cần thiết, thì hoạt động Công đoàn khó có thể đi vào lòng người.

Từ tư duy lấy người lao động làm trung tâm, bài phát biểu nhấn mạnh vai trò quyết định của Công đoàn cơ sở. Công đoàn cấp trên phải hướng mạnh về cơ sở, hỗ trợ công đoàn cơ sở về pháp lý, kỹ năng thương lượng, đối thoại, xử lý tranh chấp, truyền thông, dữ liệu và phương pháp vận động người lao động. Công đoàn cơ sở phải gần công nhân, hiểu công nhân, nghe được tiếng nói của công nhân và dám bảo vệ công nhân bằng pháp luật, bằng đối thoại, bằng trách nhiệm.

Đây là điểm rất quan trọng. Công đoàn cơ sở không thể chỉ là nơi tổ chức phong trào, thu đoàn phí, phát quà dịp lễ, Tết. Công đoàn cơ sở phải là địa chỉ đầu tiên người lao động tìm đến khi có vướng mắc về hợp đồng, tiền lương, bảo hiểm, an toàn lao động, điều kiện làm việc, nhà ở, đời sống gia đình và những vấn đề thiết thân hằng ngày.

Nói cách khác, sức sống của Công đoàn không nằm ở cấp trên, mà bắt đầu từ từng nhà máy, từng công trường, từng khu công nghiệp, từng tổ sản xuất. Ở đâu người lao động cần, ở đó Công đoàn phải có mặt. Ở đâu quyền lợi chính đáng của người lao động bị ảnh hưởng, ở đó Công đoàn phải lên tiếng. Ở đâu có nguy cơ phát sinh tranh chấp, ở đó Công đoàn phải chủ động đối thoại, hòa giải, bảo vệ cái đúng, bảo vệ lợi ích hợp pháp và chính đáng của người lao động.

Quan hệ lao động hài hòa là nền tảng của ổn định xã hội và phát triển bền vững

Bài phát biểu gửi đi một thông điệp rõ ràng về xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động phải được xử lý hài hòa. Doanh nghiệp phát triển thì người lao động phải có việc làm, thu nhập và điều kiện sống tốt hơn. Người lao động yên tâm, gắn bó, sáng tạo thì doanh nghiệp mới phát triển bền vững.

Đây là cách tiếp cận rất đúng đắn. Chăm lo người lao động không đối lập với phát triển doanh nghiệp. Bảo vệ quyền lợi người lao động không phải là gây khó cho doanh nghiệp. Ngược lại, một doanh nghiệp biết tôn trọng pháp luật lao động, bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động, đóng bảo hiểm đầy đủ, chăm lo đời sống người lao động chính là doanh nghiệp đang đầu tư cho năng suất, thương hiệu và sự phát triển lâu dài của mình.

Thông điệp này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực, môi trường làm việc, tiêu chuẩn lao động, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ngày càng trở thành những yếu tố quyết định sức cạnh tranh. Một nền kinh tế muốn đi xa không thể dựa mãi vào lao động giá rẻ, mà phải dựa vào lao động có kỹ năng, có kỷ luật, có sáng tạo, có đời sống ổn định và có niềm tin vào tương lai.

Vì vậy, Công đoàn phải nâng cao năng lực đối thoại, thương lượng, phòng ngừa tranh chấp từ sớm, từ cơ sở. Mâu thuẫn nhỏ phải được giải quyết trước khi tích tụ thành điểm nóng. Phản ánh của công nhân phải được lắng nghe trước khi trở thành bức xúc. Đây không chỉ là yêu cầu đối với Công đoàn, mà còn là một phương thức quản trị xã hội hiện đại: lấy đối thoại thay cho đối đầu, lấy phòng ngừa thay cho xử lý bị động, lấy hài hòa lợi ích làm nền tảng cho phát triển ổn định.

Công đoàn phải hiện đại, chuyên nghiệp, số hóa và minh bạch

Một điểm nhấn rất mới trong bài phát biểu là yêu cầu xây dựng Công đoàn Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp, số hóa, minh bạch và đủ năng lực đại diện trong tình hình mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rất rõ: Công đoàn số không chỉ là có phần mềm quản lý đoàn viên. Công đoàn số phải giúp người lao động dễ dàng phản ánh kiến nghị, được tư vấn pháp luật, tra cứu quyền lợi, đăng ký hỗ trợ, tham gia khảo sát, đánh giá hoạt động Công đoàn; đồng thời giúp tổ chức Công đoàn nắm chắc tình hình lao động, dự báo sớm tranh chấp, chăm lo đúng người, đúng việc, đúng thời điểm.

Đây là cách hiểu rất thực chất về chuyển đổi số. Số hóa không phải để tạo thêm một tầng thủ tục mới, không phải để báo cáo đẹp hơn, cũng không phải để quản lý hình thức hơn. Số hóa Công đoàn phải hướng đến mục tiêu phục vụ người lao động tốt hơn, nhanh hơn, chính xác hơn và công bằng hơn.

Muốn vậy, đội ngũ cán bộ Công đoàn phải được đào tạo chuyên nghiệp hơn. Họ cần hiểu pháp luật lao động, kỹ năng thương lượng, giải quyết tranh chấp, an sinh xã hội, truyền thông số, dữ liệu, quản trị tổ chức và xử lý khủng hoảng. Trong môi trường lao động ngày càng phức tạp, người cán bộ Công đoàn không thể chỉ có nhiệt tình, mà còn phải có tri thức, bản lĩnh, kỹ năng và uy tín.

Cán bộ Công đoàn phải có tâm với người lao động, có bản lĩnh trước khó khăn, có khả năng làm việc với doanh nghiệp, có năng lực thuyết phục và có uy tín trong công nhân. Bởi bảo vệ người lao động trong thời đại mới không chỉ là phát biểu hay kiến nghị, mà còn là năng lực pháp lý, năng lực thương lượng, năng lực dữ liệu và năng lực tổ chức hành động.

Chăm lo công nhân là chăm lo nền tảng xã hội và tương lai đất nước

Bài phát biểu cũng đặt Công đoàn trong nhiệm vụ xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị và củng cố nền tảng xã hội của Đảng trong giai cấp công nhân. Công đoàn phải làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, ý thức công dân, kỷ luật lao động, đạo đức nghề nghiệp và khát vọng cống hiến cho đoàn viên, người lao động.

Điều này cho thấy giai cấp công nhân không chỉ được nhìn nhận như lực lượng sản xuất trực tiếp làm ra của cải vật chất, mà còn là lực lượng chính trị - xã hội quan trọng của đất nước. Trong các nhà máy, công trường, khu công nghiệp, doanh nghiệp, cần ngày càng có nhiều công nhân ưu tú được phát hiện, bồi dưỡng, giới thiệu cho Đảng xem xét, kết nạp; ngày càng có nhiều đảng viên là công nhân trực tiếp sản xuất, lao động sáng tạo, có uy tín với đồng nghiệp.

Đây là thông điệp rất sâu sắc. Xây dựng giai cấp công nhân hiện đại không chỉ là nâng tay nghề, tăng thu nhập, cải thiện nhà ở hay phúc lợi, mà còn là bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, ý thức công dân, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Khi người công nhân có tri thức, có kỹ năng, có đời sống ổn định, có niềm tin và có lý tưởng, họ sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp phát triển đất nước.

Từ góc nhìn ấy, chăm lo công nhân cũng chính là chăm lo nền tảng xã hội của Đảng, chăm lo sức mạnh đoàn kết của dân tộc, chăm lo tương lai của nền sản xuất Việt Nam. Một đất nước muốn phát triển nhanh và bền vững phải có một giai cấp công nhân vững mạnh, hiện đại, có tổ chức, có kỷ luật, có sáng tạo và có khát vọng vươn lên.

Từ nghị quyết đến hành động: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ kết quả

Một thông điệp rất mạnh ở cuối bài phát biểu là yêu cầu sau Đại hội phải khẩn trương cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội thành chương trình hành động rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả. Đây là tinh thần rất nhất quán với yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo và tổ chức thực hiện trong giai đoạn hiện nay.

Đại hội chỉ thực sự thành công khi tinh thần Đại hội đi vào từng cấp Công đoàn, từng khu công nghiệp, từng doanh nghiệp, từng tổ sản xuất, từng đoàn viên và người lao động. Một nghị quyết dù đúng đắn đến đâu cũng chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành việc làm cụ thể, chính sách cụ thể, kết quả cụ thể trong đời sống công nhân.

Vì vậy, yêu cầu “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả” chính là lời nhắc nhở về tính hành động, tính kỷ luật và tính chịu trách nhiệm. Đổi mới Công đoàn không thể dừng lại ở văn kiện. Chăm lo người lao động không thể dừng lại ở khẩu hiệu. Xây dựng giai cấp công nhân hiện đại không thể chỉ nằm trong mục tiêu dài hạn, mà phải bắt đầu từ những việc rất cụ thể: nâng chất lượng thỏa ước lao động tập thể, cải thiện bữa ăn ca, nhà ở công nhân, trường học cho con công nhân, y tế cơ sở, thiết chế văn hóa, đào tạo nghề, an toàn lao động, tư vấn pháp luật và đối thoại tại nơi làm việc.

Có thể nói, nếu thông điệp đầu tiên của bài phát biểu là Công đoàn phải đổi mới, thì thông điệp cuối cùng là đổi mới phải được đo bằng kết quả trong đời sống người lao động. Đó là cách làm thiết thực nhất để Công đoàn Việt Nam bước vào nhiệm kỳ mới với tinh thần mới, trách nhiệm mới và niềm tin mới.

Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV là một thông điệp chính trị quan trọng về vai trò của giai cấp công nhân, người lao động và tổ chức Công đoàn trong kỷ nguyên phát triển mới. Đất nước đang cần một giai cấp công nhân hiện đại hơn, bản lĩnh hơn, sáng tạo hơn. Người lao động đang cần một tổ chức Công đoàn gần gũi hơn, thiết thực hơn, mạnh mẽ hơn. Sự nghiệp phát triển đất nước đang cần sự đóng góp to lớn hơn nữa của hàng chục triệu đoàn viên, công nhân, viên chức, lao động cả nước.

Từ bài phát biểu này, có thể thấy một tư duy rất rõ: phát triển đất nước phải bắt đầu từ con người; công nghiệp hóa phải bắt đầu từ người công nhân; năng suất phải bắt đầu từ kỹ năng, kỷ luật và đời sống của người lao động; ổn định xã hội phải bắt đầu từ quan hệ lao động hài hòa; còn sức mạnh của Công đoàn phải bắt đầu từ niềm tin của đoàn viên, từ sự hiện diện cụ thể của Công đoàn trong từng vấn đề thiết thân của đời sống công nhân.

Công đoàn mạnh thì công nhân vững tin. Công nhân vững tin thì doanh nghiệp phát triển. Doanh nghiệp phát triển thì đất nước có thêm động lực để đi nhanh hơn, bền vững hơn, nhân văn hơn trong kỷ nguyên mới.