Từ khóa: kiến tạo; văn hóa du lịch; trải nghiệm; chợ nổi Tân Phong; đồng bằng sông Cửu Long.

Abstract: Constructive perspective of tourism culture has recently emerged as a new approach to diversifying tourism products and enhancing visitor experiences at destinations. This article examines the development of a tourism culture aimed at improving the experience of international tourists at Tan Phong Floating Market in Hiep Duc commune, Dong Thap Province, based on feedbacks from various stakeholders. The establishment of Tan Phong Floating Market has become necessary in the context of the“ disappearance” of Cai Be Floating Market, which has caused disappointment among tourism enterprises as well as domestic and international visitors. For a long time, Cai Be Floating Market served as the “core element” in tourism product design for travel companies operating in the Cai Be Floating Market - Tan Phong Islet area. In addition to analyzing and synthesizing secondary data, this study employs in-depth interviews with stakeholders in tourism development to demonstrate the necessity of building a tourism culture to enhance visitor experiences in Cai Be village and Tan Phong Islet. The current development of Tan Phong Floating Market represents a noteworthy case study that may serve as a reference for the preservation and promotion of cultural values at other floating markets in the Mekong Delta.

Keywords: construction; tourism culture; experience; Tan Phong Floating Market; Mekong delta.

1. Đặt vấn đề

Thuật ngữ văn hóa du lịch (tourism culture) đã và đang thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Phần lớn các công trình nghiên cứu liên quan đến văn hóa du lịch (tourism culture) tập trung phân tích mối quan hệ giữa văn hóa của cộng đồng chủ nhà và văn hóa của du khách, cũng như sự tương tác giữa hai chủ thể này. Tuy nhiên, xét trên bình diện tổng thể, các cách tiếp cận về văn hóa du lịch không chỉ giới hạn ở mối quan hệ chủ nhà - du khách mà còn được mở rộng theo nhiều hướng nghiên cứu khác nhau như góc độ tiếp cận giá trị, góc độ tiếp cận ứng xử, góc độ tiếp cận giữa giá trị và ứng xử, góc độ tiếp cận kiến tạo.

Dưới góc độ tiếp cận giá trị, nhiều nghiên cứu cho rằng văn hóa giữ vai trò quan trọng trong phát triển du lịch và được xem như một nguồn tài nguyên thiết yếu phục vụ cho hoạt động này. Tiêu biểu cho cách tiếp cận này là các công trình của Vương Lôi Đình và Đổng Ngọc Minh (2001). Cách tiếp cận giá trị giúp giải quyết các vấn đề văn hóa du lịch ở mức độ khái quát phù hợp trong các nghiên cứu trường hợp tại điểm đến du lịch. Ở góc độ tiếp cận ứng xử, một số tác giả như Reisinger, Y. và Turner, L (2003) đã phân tích các biểu hiện văn hóa du lịch thông qua hành vi và cách ứng xử của các chủ thể tham gia vào hoạt động du lịch. Cách tiếp cận này góp phần làm rõ cách thức văn hóa du lịch được hình thành và tác động tại nhiều điểm đến khác nhau. Bên cạnh đó, cách tiếp cận kết hợp giữa giá trị và ứng xử, với sự đóng góp của các tác giả như Harrison, D. và Lugosi, P (2013) hay Brendan Canavan (2016) cho rằng, văn hóa du lịch được tạo nên từ quá trình trao đổi, biến đổi và đồng sáng tạo thông qua sự tương tác liên tục giữa các bên liên quan. Ngoài ra, văn hóa du lịch còn được tiếp cận theo khuynh hướng kiến tạo, đại diện bởi các tác giả như Can-Seng Ooi (2002) và Sharipova, S. (2021). Theo quan điểm này, văn hóa du lịch cần được kiến tạo phù hợp với bối cảnh toàn cầu hóa, đồng thời được đổi mới hoặc đa dạng hóa thông qua các ứng dụng công nghệ, trang web du lịch, hoạt động dịch thuật… nhằm thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng và bền vững của văn hóa du lịch tại các điểm đến.

Từ lâu, khu vực xung quanh chợ nổi Cái Bè thuộc huyện Cái Bè cũ (nay là xã Cái Bè) và cù lao Tân Phong thuộc huyện Cai Lậy cũ (nay là xã Hiệp Đức) tập hợp nhiều điểm tham quan du lịch làng nghề và trải nghiệm văn hóa địa phương cũng như cảnh sông nước đã thu hút nhiều du khách trong và ngoài nước. Người dân địa phương cũng được hưởng lợi khi tham gia vào các hoạt động du lịch. Tuy nhiên, một điều đáng tiếc là chợ nổi Cái Bè vốn có lịch sử hàng trăm năm tồn tại đã bị mai một và có nguy cơ “biến mất” (Hữu Nghị, 2017) và sau đại dịch COVID-19, nó đã hoàn toàn biến mất (Nhật Trường, 2024). Chợ nổi Cái Bè “biến mất” là một điều đáng tiếc đối với nhiều nhà cung ứng dịch vụ du lịch, người dân địa phương, chính quyền địa phương, du khách cũng như chuyên gia du lịch trong thời gian qua. Hiện nay, hằng năm, chợ nổi Cái Bè chỉ được tái hiện trong vài ngày vào dịp Lễ hội Văn hóa - Du lịch làng cổ Đông Hòa Hiệp (Mậu Trường, 2025).

Có thể nói, chợ nổi Cái Bè trước kia là một điểm tham quan cốt lõi, một “trung tâm” thu hút du khách và các điểm tham quan làng nghề, trải nghiệm sông nước, văn hóa địa phương khác “tập hợp” thành một điểm đến thu hút du khách, đặc biệt là du khách nước ngoài. Việc chợ nổi Cái Bè “biến mất” ngay sau đại dịch COVID-19 và trong bối cảnh phục hồi mạnh mẽ của ngành Du lịch Việt Nam là nỗi niềm trăn trở của nhiều công ty du lịch khi đưa khách đến khu vực Cái Bè và Tân Phong. Chợ nổi Tân Phong xuất hiện trên cù lao Tân Phong là một điểm tham quan phần nào “khỏa lấp” khoảng trống của chợ nổi Cái Bè để lại sau khi nó hoàn toàn biến mất. Những nỗ lực tối đa để kiến tạo chợ nổi Tân Phong phải kể đến công sức của ông Phan Xuân Anh, những cộng sự là người điều hành và các hộ gia đình tham gia vào hoạt động trên chợ nổi Tân Phong ngay từ buổi đầu hình thành. Tuy nhiên, cũng không thể không nhắc đến các công ty du lịch đã ủng hộ khi đưa khách du lịch đến để trải nghiệm văn hóa sông nước vốn tồn tại trước đó ở chợ nổi Cái Bè và được “tiếp nối” ở chợ nổi Tân Phong.

Bài viết đặt vấn đề kiến tạo văn hóa du lịch chợ nổi Tân Phong để nâng cao trải nghiệm cho khách du lịch nước ngoài thông qua khảo sát ý kiến của một số bên liên quan trong phát triển du lịch như: chuyên gia, người quản lý và vận hành chợ nổi Tân Phong, hướng dẫn viên du lịch, người điều hành công ty du lịch, người dân địa phương và du khách nước ngoài đến từ một số nước như Anh, Hoa Kỳ, Úc, Singapore và Đan Mạch mà các tác giả đã tiếp cận được trong quá trình nghiên cứu từ tháng 12/2025 cho đến nay.

2. Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện bài viết này, các tác giả sử dụng một số phương pháp nghiên cứu như phương pháp nghiên cứu phân tích và tổng hợp tư liệu thứ cấp. Với phương pháp nghiên cứu này, các tác giả tiến hành phân tích và tổng hợp tài liệu là các công trình nghiên cứu có liên quan đến địa bàn nghiên cứu và đề tài, từ đó khái quát các vấn đề có liên quan đến lý luận cũng như những khía cạnh đã được phân tích. Bên cạnh đó, phương pháp phỏng vấn sâu cũng được nhóm tác giả vận dụng cho bài nghiên cứu này. Nhóm tác giả đã thực hiện phỏng vấn 18 người vào tháng 12/2025 và tháng 1/2026, bao gồm: Nhà đầu tư/ nam/ trên 70 tuổi là người sáng lập chợ nổi Tân Phong (Code: CTR01); Hướng dẫn viên, nghiên cứu/ nam/ 48 tuổi sinh sống ở Thành phố Hồ Chí Minh có hơn 25 năm làm hướng dẫn viên du lịch inbound (EXP01); Quản lý chợ nổi Tân Phong/ nam / 35 tuổi (LMO01); Quản lý chợ nổi Tân Phong/ nữ / 40 tuổi (LMO02); Điều hành một công ty du lịch inbound ở Thành phố Hồ Chí Minh/ nữ/ 42 tuổi (TO01); Hướng dẫn viên inbound tiếng Anh/ nam/ 43 tuổi (ITG01); Hướng dẫn viên inbound tiếng Anh và tiếng Hoa/ nam/ 54 tuổi (ITG02); Hướng dẫn viên inbound tiếng Anh/ nữ/ 39 tuổi (ITG03); Tài công / nam/ 39 tuổi sinh sống ở Tân Phong, làm nghề lái tàu khoảng 20 năm (MBC01); Chèo đò/ nữ/ 62 tuổi quê ở Tân Phong, làm vườn và tham gia chèo đò phục vụ khách du lịch hơn 15 năm (RBP01); Chèo đò/ nam/ 62 tuổi quê ở Tân Phong, làm vườn và tham gia chèo đò phục vụ khách du lịch hơn 10 năm (RBP02); Chủ lò cốm kẹo/ nữ/ 41 tuổi quê ở Tân Phong, mở lò cốm, kẹo và đan sản phẩm từ lục bình làm quà du khách (LSP01); Khách du lịch/ nam / 57 tuổi ( IT01) và khách du lịch/ nữ/ 57 tuổi (IT02) đều là người Anh, đến Việt Nam lần đầu tiên và ghé thăm chợ nổi Tân Phong; Khách du lịch/ nam/ 62 tuổi là người Mỹ, đến Việt Nam hơn 8 lần và lần đầu thăm chợ nổi Tân Phong (IT03); Khách du lịch/ nữ / 58 tuổi mang quốc tịch Hoa Kỳ và Singapore, đến Việt Nam hơn 4 lần và lần đầu thăm chợ nổi Tân Phong (IT04); Khách du lịch/ nam/18 tuổi quốc tịch Singapore, đến Việt Nam hơn 3 lần và lần đầu thăm chợ nổi Tân Phong (IT05); Khách du lịch/ nữ/ 47 tuổi từ Đan Mạch đến Việt Nam 2 lần và lần đầu thăm chợ nổi Tân Phong (IT06).

Ngoài ra, tác giả cũng đã tiến hành quan sát địa bàn nghiên cứu qua những chuyến đi thực tế đến chợ nổi Tân Phong để ghi nhận những hoạt động trên ngôi chợ này trong du lịch. Việc vận dụng các phương pháp nghiên cứu từ những dữ liệu sơ cấp và thứ cấp dưới góc độ kiến tạo văn hóa du lịch cho kết quả thú vị về đề tài này.

3. Kết quả và thảo luận

Bài viết này khám phá vấn đề nghiên cứu từ những chia sẻ của một số bên liên quan đến việc kiến tạo chợ nổi Tân Phong cho đến những trải nghiệm của du khách nước ngoài đã đến thăm nó trong thời điểm tác giả thu thập ý kiến. Có 18 biên bản phỏng vấn thu thập được, trong đó có 1 người kiến tạo chợ nổi Tân Phong, 1 chuyên gia làm du lịch, 2 người điều hành chợ nổi Tân Phong, 1 điều hành công ty du lịch đưa khách nước ngoài trải nghiệm chợ nổi Tân Phong, 3 hướng dẫn viên inbound tiếng Anh, 4 người dân địa phương gắn bó và mưu sinh ở chợ nổi Tân Phong và 6 du khách đến từ Anh, Hoa Kỳ, Singapore và Đan Mạch.

Về “nhân duyên” kiến tạo chợ nổi Tân Phong, người sáng lập là Phan Xuân Anh chia sẻ, ông gắn bó với khu vực này từ khi đầu tư xây dựng khu nghỉ mát Mekong Resort bên bờ sông Tiền và người lao động trong khu nghỉ mát này chủ yếu đến từ cù lao Tân Phong (CTR01). Ông cũng chia sẻ những khó khăn khi quyết định đầu tư phục hồi chợ nổi Cái Bè từ năm 2022, ngay sau đại dịch COVID-19 qua đi, thế nhưng địa điểm chợ nổi nằm ngay trên vị trí xây dựng bờ kè đang thi công. Do đó, ông quyết định xin phép chính quyền địa phương và chuyển địa điểm tạo lập chợ nổi mới sang địa điểm hiện nay ở cù lao Tân Phong (CTR01).

Việc đầu tư cho chợ nổi Tân Phong tốn kém cả về vốn đầu tư, công sức và thời gian của người sáng lập. Trả lời câu hỏi mục tiêu chính khi xây dựng chợ nổi Tân Phong là gì? Phan Xuân Anh chia sẻ một số mục tiêu mà ông quan tâm nhất khi tạo lập chợ nổi Tân Phong đó là: góp phần gìn giữ văn hóa bản địa; góp phần thêm sản phẩm cho du lịch miền Tây; kỳ vọng sẽ mang công việc và thu nhập cho cư dân yếu thế nhất tại miền kênh rạch (trích Biên bản phỏng vấn ông Phan Xuân Anh, code: CTR01). Như vậy, việc góp phần gìn giữ văn hóa bản địa, tạo sản phẩm cho du khách nước ngoài trải nghiệm và tạo thêm thu nhập cho người dân địa phương trên cù lao Tân Phong là một quyết tâm lớn từ “người có tâm” giúp tạo lập chợ nổi Tân Phong hiện nay.

Những ý kiến thu được cho thấy chợ nổi Tân Phong dù mới hình thành nhưng cũng đem lại những trải nghiệm quý giá cho du khách. EXP01 cho biết, nhu cầu trải nghiệm văn hóa trên chợ nổi Tân Phong sau khi chợ nổi Cái Bè “biến mất” và chợ nổi Tân Phong là một “thay thế” kịp thời (EXP01). Ba hướng dẫn viên du lịch nói tiếng Anh cho rằng du khách thích “trải nghiệm sông nước và văn hóa địa phương” (ITG01, ITG02, ITG03). Ba người dân địa phương khi trao đổi cho biết du khách nước ngoài thường quan sát cảnh sông nước, vườn cây, sinh hoạt của người dân và họ thích thú, chụp nhiều hình ảnh (MB01, RB01, RB02). Riêng người dân vừa là chủ lò cốm kẹo, quản lý quầy hàng lưu niệm và vừa đan sản phẩm từ cọng lục bình nói rằng: “Du khách nước ngoài thích xem sản phẩm đan từ cọng lục bình và ngạc nhiên khi được tặng sản phẩm đó” (trích Biên bản phỏng vấn LSO01).

Hầu hết du khách trả lời phỏng vấn cho rằng “thích thú với chợ nổi Tân Phong”. Tuy nhiên, cũng có du khách nói: “Không có họp chợ. Nhưng nếu có họp chợ thì vui hơn” (trích Biên bản phỏng vấn IT06). Hằng ngày, những người dân sinh hoạt trên chợ nổi và làm công việc của họ tùy theo đặc điểm của mùa vụ nông sản như lột dừa, tách múi mít để giao cho lò thu gom làm mít sấy và gia công nông sản... Du khách đến từ Anh Quốc thích quan sát cuộc sống người địa phương, thích vườn cây vì giống như được thả mình trong thiên nhiên (IT01).

 Bùi Uyên trong bài viết Kỳ vọng “tái sinh” nét văn hóa sông nước Tây Nam Bộ từ mô hình chợ nổi Tân Phong 10USD cho rằng: dù chưa tròn 2 tuổi, chợ nổi Tân Phong đang chứng minh vai trò chợ nổi thế hệ mới và trên thực tế cho thấy sự giao thoa hiệu quả giá trị văn hóa đặc trưng, thị hiếu du khách, gắn chặt với việc nâng cao đời sống bà con (Bùi Uyên, 2025). Với mô hình này, các công ty du lịch trước khi đưa khách đến chợ nổi Tân Phong liên hệ và đặt dịch vụ với người điều hành tại địa phương để được phục vụ tốt hơn, phí mà các công ty du lịch trả cũng không cao, mà phần lớn phí đó được chi trả lại cho các hộ dân tham gia các hoạt động trên chợ nổi Tân Phong dưới hình thức thù lao.

Như vậy, việc kiến tạo chợ nổi Tân Phong là một nhu cầu cần thiết vừa khỏa lấp “khoảng trống” trải nghiệm văn hóa thương hồ của chợ nổi Cái Bè để lại, vừa là một nhu cầu trải nghiệm của du khách, vừa đáp ứng được nhu cầu đa dạng sản phẩm trải nghiệm cho từ các công ty du lịch khi đưa khách đến khu vực Cái Bè, Tân Phong hiện nay. Du khách nước ngoài khi được đưa tới chợ nổi Tân Phong để trải nghiệm đều cho rằng chợ nổi này mang lại cho họ sự thú vị qua những hoạt động trên chợ và trên bờ.

Theo ông Phan Xuân Anh, còn nhiều việc phải làm để “cải thiện” chợ nổi Tân Phong phát triển theo hướng bền vững như: tập huấn cho người dân kỹ năng giao tiếp với khách du lịch, tránh đổ rác thải xuống sông, giới thiệu sản phẩm nông nghiệp, thêm các show biểu diễn văn hóa địa phương trên chợ (CTR01). Cụ thể, với tư cách là người sáng lập chợ nổi Tân Phong, ông kỳ vọng sẽ có nhiều người dân đến sinh hoạt ở chợ nổi, như thế sẽ ổn định và bền vững: “Ít nhất phải có trên 100 hộ dân tự nguyện xuống kinh doanh và sinh sống hằng ngày tại chợ nổi Tân Phong thì tính bền vững sẽ cao hơn” (trích Biên bản phỏng vấn CTR01). Cần vận động người dân địa phương đến chợ nổi sinh hoạt và mua bán (LMO01). Bên cạnh đó, cần giữ gìn môi trường chợ nổi không bị ô nhiễm rác thải nhựa cũng như đảm bảo an ninh, cần giới thiệu sản phẩm địa phương cho du khách. Chính quyền địa phương cần tạo điều kiện cho chợ nổi Tân Phong có pháp lý chính thức về cầu bến cho ghe đậu (CTR01). Với câu hỏi: Có nên mở rộng truyền thông và quảng bá chợ nổi Tân Phong ra công chúng hay vẫn giữ cách tiếp cận hạn chế như hiện nay? Ông Phan Xuân Anh cho rằng: “Hiện nay chợ nổi Tân Phong phát triển chưa có căn cơ, chưa đông đúc thì chưa dám quảng bá rộng rãi. Nhiều khách khó tính sẽ than phiền” (CTR01). Trên thực tế, có khách du lịch chia sẻ cảm nhận “vắng họp chợ” (IT01).

Người quản lý trực tiếp chợ nổi Tân Phong thì chia sẻ rằng cần cắm biển báo giao thông ở khu vực chợ nổi để các ghe xuồng bên ngoài vào khu vực chợ nổi lưu ý, giảm tốc độ và đảm bảo an toàn cho du khách trải nghiệm trên chợ nổi (LMO01).

Tất cả du khách nước ngoài chia sẻ rằng họ sẽ “giới thiệu với bạn bè về chợ nổi này” (IT01- IT06). Có khách cho rằng cần tạo lối đi bộ an toàn vì chồng bà suýt bị ngã xuống nước (IT02). IT01 cho rằng ông lo sợ khi đi trên cầu phao gập gềnh và có cảm giác sắp rơi xuống nước. Ngoài ra, theo IT01 cần phải “quảng bá” chợ nổi Tân Phong hơn nữa.

Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng cần thêm các hoạt động để thu hút du khách và sinh động cho chợ nổi Tân Phong như các sinh hoạt, mua bán đời thường, có ca hát, đờn ca tài tử như trong các vườn trái cây, các hoạt động như làm bánh dân gian trên thuyền (trích Biên bản phỏng vấn TO01). ITG03 chia sẻ rằng: “Những ngày đầu tiên chợ vừa xuất hiện, cơ sở vật chất còn mới, có người dân sinh hoạt, chợ nổi trông sống động và tuyệt đẹp, khách nước ngoài thật sự rất thích, nhưng hiện tại nó khá hoang vắng” (trích Biên bản phỏng vấn ITG03).

Với câu hỏi: Việc quảng bá chợ nổi Tân Phong ra thị trường quốc tế nên thực hiện theo hướng nào? LMO02 cho rằng: “Nên tiếp tục truyền tải câu chuyện về du lịch cùng cộng đồng (storytelling) và duy trì văn hóa chợ nổi của người dân địa phương để làm điểm nhấn và thu hút” (trích Biên bản phỏng vấn LMO02). Cần chọn địa điểm và cắm biển hiệu “Chợ nổi Tân Phong” như mong mỏi của người kiến tạo chợ nổi, người quản lý chợ nổi cũng như ý kiến của hướng dẫn viên du lịch để tăng tính “nhận diện” cho ngôi chợ này trong thời gian sắp tới.

Từ góc nhìn công ty du lịch gửi khách đến chợ nổi Tân Phong, TO01 cho rằng cần cải thiện hạ tầng, dịch vụ du lịch, truyền thông và nhân sự. Sự “chung tay” của các bên liên quan là một yếu tố quan trọng: “Mặc dù chợ nổi Tân Phong ra đời từ việc tạo dựng nhưng cần hỗ trợ từ địa phương và cộng đồng người dân địa phương cùng phát triển” (trích Biên bản phỏng vấn TO01).

4. Kết luận

Chợ nổi Tân Phong được kiến tạo gần ba năm qua, là một điểm du lịch trải nghiệm dành cho du khách trong và ngoài nước. Nó phần nào “tái hiện” được sinh hoạt văn hóa của chợ nổi Cái Bè trước kia. Thông qua ý kiến trả lời phỏng vấn của một số bên liên quan cho thấy, việc tạo dựng chợ nổi Tân Phong là cần thiết nhằm làm đa dạng sản phẩm du lịch tại khu vực xã Cái Bè và cù lao Tân Phong (xã Hiệp Đức) của tỉnh Đồng Tháp, phần nào “khỏa lấp” sự hụt hẫng sau khi chợ nổi Cái Bè đã biến mất. Tuy nhiên, hiện trạng chợ nổi Tân Phong hiện nay còn nhiều điều cần cải thiện để hướng đến một sự phát triển bền vững và tăng trải nghiệm thú vị cho du khách nước ngoài đến đây. Việc đưa thêm các dịch vụ, các hoạt động tại chợ nổi Tân Phong, cũng như sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong xây dựng cầu tàu đón khách, cắm biển báo “Khu vực chợ nổi”, việc đảm bảo an toàn cho du khách trong suốt quá trình tham quan, trải nghiệm và tương tác với người dân địa phương là cần thiết. Các bên liên quan đều kỳ vọng chợ nổi Tân Phong phát triển dài lâu và mở rộng dịch vụ cho du khách trải nghiệm.

Qua những ý kiến của một số bên liên quan trên, các tác giả phân tích thêm yếu tố văn hóa du lịch dưới góc nhìn “kiến tạo” (construction) để thấy những mặt “được” và “còn thiếu” hoặc “cần cải thiện” để chợ nổi Tân Phong thu hút khách du lịch trong và ngoài nước nhiều hơn nữa trong tương lai gần, trở thành một “điểm thay thế” cho chợ nổi Cái Bè vốn đã “khép lại” và kết thúc vai trò lịch sử của nó.

Tóm lại, việc kiến tạo chợ nổi Tân Phong dưới góc nhìn kiến tạo văn hóa du lịch để tăng sự trải nghiệm cho du khách là một trường hợp nghiên cứu có thể tham khảo cho việc bảo tồn và phát huy giá trị các điểm du lịch gắn với văn hóa ở đồng bằng sông Cửu Long và các địa phương khác ở Việt Nam đang có nguy cơ mai một trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.

_________________________

NGÔ THỊ MAI THI - TS VÕ VĂN THÀNH

Nguồn: Tạp chí VHNT số 639, tháng 4-2026