Tóm tắt: Trên cơ sở phân tích và đặt tác phẩm trong bối cảnh lịch sử - tư tưởng Đại Việt thời Trần, bài viết làm rõ tư tưởng Phật giáo nhập thế trong “Cư trần lạc đạo phú” của Trần Nhân Tông. Ở đây, “Phật giáo nhập thế” được dùng để chỉ khuynh hướng thực hành đạo ngay giữa đời sống hiện thực, chứ không nhằm đồng nhất tư tưởng Trúc Lâm với Phật giáo dấn thân hình thành trong thế kỷ XX. Qua phân tích, bài viết nhận diện cấu trúc tư tưởng của tác phẩm trên ba bình diện: tự tâm là nền tảng giác ngộ; tùy duyên, phá chấp và “đối cảnh vô tâm” là phương thức thực hành; trách nhiệm xã hội là sự biểu hiện của tu chứng trong đời sống. Cư trần lạc đạo vì thế không phải sự thỏa hiệp với thế tục, mà là sống giữa đời mà không để danh lợi và bản ngã chi phối. Chữ Nôm, thể phú, phép đối và hệ thống hình ảnh đời thường cho thấy quá trình Việt hóa Thiền tông thành một diễn ngôn tu dưỡng mang bản sắc Đại Việt. Khi được đặt trong mối liên hệ với hành trạng Trần Nhân Tông và môi trường Trúc Lâm, tác phẩm làm nổi bật sự gắn kết giữa giải thoát nội tâm, trách nhiệm cộng đồng, hộ quốc và an dân. Giá trị đương đại của tác phẩm nằm ở mẫu hình con người tự tại mà không vô cảm, phụng sự mà không chấp thủ quyền lực.