Nếu như thời đại Bình Thành trước đó chứng kiến một nền công nghiệp Jpop truyền thống và khép kín so với các thị trường âm nhạc khác, thì 6 năm của thời đại mới đã mang đến những thay đổi toàn diện cả về tư duy sản xuất hay cách tiếp cận khán giả dưới tác động của đại dịch toàn cầu và sự bùng nổ của mạng xã hội.

Xu hướng thời trang mang đậm dấu ấn cá nhân

Trong một thời gian dài, trang phục thần tượng thường tuân theo quy tắc đồng phục nghiêm ngặt để tạo ra sự thống nhất về mặt hình ảnh với những bộ váy giống hệt nhau của các nhóm nhạc nữ đông thành viên, nơi sự khác biệt duy nhất có chăng chỉ nằm ở màu sắc của chiếc nơ cổ hay độ dài của tay áo. Tuy nhiên, bước sang thời Lệnh Hòa, thời trang thần tượng đã đề cao bản sắc cá nhân hơn nhưng không mất đi tính hài hòa tổng thể.

Thần tượng thế hệ mới không còn ngần ngại thử nghiệm những phong cách gai góc và cá tính hơn. Thị trường ghi nhận sự xâm nhập mạnh mẽ của phong cách Y2K với những chiếc quần ống rộng, áo croptop bó sát, phụ kiện kim loại đại diện cho phong cách Tech-wear mang hơi hướng công nghệ. Nếu thời Bình Thành chuộng váy xếp ly ngắn, nơ to bản và những gam màu pastel tượng trưng cho sự thuần khiết, thì ở thời Lệnh Hòa, sự phá cách lên ngôi với các gam màu neon nổi bật, chất liệu da và denim rách bụi bặm. Khái niệm về màu đại diện vẫn được giữ lại như một nét đặc trưng của J-pop, nhưng đã được các stylist xử lý tinh tế hơn qua các chi tiết điểm xuyết thay vì áp đặt toàn bộ màu sắc lên trang phục như trước đây.

Đáng chú ý nhất trong sự chuyển dịch về thời trang chính là xu hướng phi giới tính. Đây là xu hướng thể hiện rõ rệt ở các nhóm nhạc nam thế hệ mới và cả một số nhóm nữ. Các nam thần tượng ngày nay xuất hiện với chuỗi hạt ngọc trai, lớp trang điểm đậm và những chiếc áo xuyên thấu đã không còn là điều lạ lẫm với công chúng. Ở chiều ngược lại, các nhóm nhạc nữ bắt đầu ưa chuộng suit, vest và quần dài, tạo nên hình tượng mạnh mẽ hơn là vẻ e ấp truyền thống.

Một dẫn chứng tiêu biểu cho cuộc cách mạng hình ảnh này là nhóm nhạc nữ XG (Xtraordinary Girls). Ra mắt vào năm 2022, XG được xem là biểu tượng của thời trang thần tượng thời đại mới với phong cách Cyberpunk và Y2K. Các thành viên XG xuất hiện với mái tóc xanh, màu son trầm và khoác lên mình những bộ trang phục quá cỡ. Thông qua các sản phẩm như MASCARA hay SHOOTING STAR (Sao băng), nhóm liên tục biến hóa từ phong cách High teen sang Futuristic, góp phần định hình lại thẩm mỹ của thần tượng Nhật Bản khi cho thấy sự dễ thương không còn là mẫu số chung duy nhất.

Tư duy âm nhạc kế thừa và vươn tầm

Âm nhạc của thời Lệnh Hòa đang nỗ lực phá vỡ “Hội chứng Galapagos” - thuật ngữ dùng để chỉ sự phát triển cô lập và chỉ phục vụ thị trường nội địa của Nhật Bản. Các nhà sản xuất âm nhạc hiện nay không còn chỉ sử dụng chất liệu Jpop thuần túy với đặc trưng là tiến trình hợp âm phức tạp và nhiều âm thanh đàn dây, mà đã bắt đầu kết hợp nhịp điệu mạnh mẽ của Kpop như Bass, Trap, EDM với khả năng thanh nhạc xuất sắc - thứ vốn luôn là điểm mạnh của các nghệ sĩ Nhật Bản.

Cấu trúc bài hát cũng có sự thay đổi đáng kể để thích nghi với hành vi nghe nhạc của thế hệ khán giả mới. Trong quá khứ, một bài hát của thần tượng thường tuân theo cấu trúc truyền thống A-melody sang B-melody rồi mới đến điệp khúc, với độ dài trung bình từ 4 đến 5 phút. Ngày nay, để phục vụ thói quen nghe nhạc ngắn và lướt nhanh trên các nền tảng mạng xã hội, các bài hát thời đại Lệnh Hòa thường đẩy điệp khúc lên ngay phần mở đầu (Intro hook), giảm độ dài xuống dưới 3 phút và đặc biệt chú trọng vào các đoạn beat drop để phục vụ cho các trào lưu nhảy. Nếu âm nhạc của Arashi hay AKB48 thời kỳ trước thường tập trung vào ca từ cổ vũ cùng giai điệu tươi sáng để khán giả dễ hát theo, thì nhạc của thời đại mới lại tập trung vào khí chất, kỹ thuật thanh nhạc phức tạp như belting, chạy nốt và phần Rap có kỹ thuật cao hơn hẳn.

Đại diện tiêu biểu cho xu hướng “nghệ sĩ lai thần tượng” này là nhóm YOASOBI, dù xuất thân là một nhóm nhạc hai thành viên và chỉ phát hành trực tuyến, nhưng các tác phẩm của họ đã định hình nên tiêu chuẩn âm nhạc thần tượng mới. Bản hit Idol ra mắt năm 2023, bài hát chủ đề của anime Oshi no Ko, đã trở thành hiện tượng toàn cầu. Ca khúc là sự kết hợp giữa tốc độ cực nhanh, phần Rap, tiếng hô hào cổ vũ của văn hóa Otaku và sự biến đổi giai điệu liên tục, phản ánh sự hỗn loạn và đa sắc của ngành công nghiệp giải trí hiện đại.

Phong cách biểu diễn trưởng thành và tiệm cận sự hoàn hảo

Sự thay đổi về tư duy hệ thống đào tạo và biểu diễn có lẽ là bước ngoặt lớn nhất trong kỷ nguyên này. Thời kỳ Bình Thành với mô hình của AKB48 hay Johnny’s cũ thường đề cao sự “chưa hoàn hảo”. Khán giả tìm thấy niềm vui trong việc dõi theo thần tượng từ những ngày đầu còn hát chưa hay, nhảy chưa đều và dần trưởng thành qua năm tháng. Sự đồng cảm và quá trình nỗ lực là chìa khóa để giữ chân người hâm mộ. Tuy nhiên, dưới sức ép của làn sóng Hallyu và sự thay đổi thị hiếu của khán giả Gen Z, mô hình này đang dần nhường chỗ cho sự hoàn thiện về kỹ năng ngay từ thời điểm ra mắt.

Các nhóm nhạc bước ra từ các chương trình sống còn như Produce 101 Japan hay Nizi Project đều phải đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về kỹ năng nhảy đồng đều và khả năng hát live ổn định. Vũ đạo đơn giản để người hâm mộ có thể học theo đã được thay thế bằng những bài nhảy cường độ cao, đội hình di chuyển phức tạp và yêu cầu nền tảng thể lực rất lớn.

Minh chứng rõ nét cho xu hướng này là nhóm nhạc nam Snow Man, trực thuộc công ty STARTO (tiền thân là Johnny’s), chính thức ra mắt vào tháng 1 năm 2020. Nhờ các bản hit D.D. hay Grandeur (Sự hùng vĩ), Snow Man đã gây tiếng vang lớn nhờ khả năng vũ đạo đồng đều đến mức kinh ngạc. Việc Snow Man liên tục phá vỡ các kỷ lục bán đĩa và trở thành nhóm nhạc có doanh số album cao nhất Nhật Bản hiện nay là câu trả lời cho việc khán giả Nhật Bản rất yêu thích những thần tượng có kỹ năng trình diễn cao.

Thay đổi phương thức tiếp cận khán giả để bắt kịp thời đại

Đại dịch COVID-19 bùng phát ngay giai đoạn đầu của thời Lệnh Hòa đã giáng một đòn mạnh vào mô hình “bắt tay” vốn là nguồn thu chính của AKB48 và nhiều nhóm thần tượng khác. Sự kiện bất khả kháng này đã buộc các công ty giải trí Nhật Bản, vốn nổi tiếng với sự bảo thủ và chậm chạp trong việc áp dụng công nghệ, phải chuyển mình để thích nghi.

Trước năm 2019, nhiều công ty lớn vẫn duy trì lệnh cấm tuyệt đối việc tung hình ảnh hay video âm nhạc phiên bản đầy đủ lên mạng xã hội. Nhưng trong thời Lệnh Hòa, việc thiếu vắng sự hiện diện trên các nền tảng như YouTube hay TikTok đồng nghĩa với tự loại mình khỏi cuộc chơi. Mô hình tiêu thụ cũng thay đổi, thay vì mua hàng loạt đĩa CD để lấy phiếu bầu hay vé giao lưu, người hâm mộ giờ đây tập trung vào nghe nhạc trực tuyến trên Spotify hay Apple Music. Các bảng xếp hạng như Billboard Japan cũng đã điều chỉnh công thức tính điểm, coi trọng chỉ số streaming hơn doanh số bán đĩa vật lý.

Bên cạnh đó, các thử thách vũ đạo trên TikTok đã trở thành công cụ tiếp thị quan trọng nhất. Một đoạn điệp khúc bắt tai hay một động tác vũ đạo thú vị viral trên nền tảng này có thể giúp một nhóm nhạc đổi đời chỉ sau một đêm, có thể kể đến ca khúc AiScream của nhóm thần tượng ảo cùng tên. Thần tượng Lệnh Hòa cũng không còn chỉ nhắm đến thị trường nội địa. Các sản phẩm âm nhạc giờ đây đều được trang bị phụ đề đa ngôn ngữ ngay trên MV. Các nhóm nhạc cũng tích cực mở tài khoản mạng xã hội và tổ chức các chuyến lưu diễn quốc tế.

Ví dụ điển hình cho chiến lược này là nhóm nhạc nữ NiziU, ra mắt năm 2020 từ dự án hợp tác giữa Sony Music Japan và JYP Entertainment với ý tưởng “nội địa hóa Kpop”. khi các thành viên đều là người Nhật, hát tiếng Nhật nhưng được đào tạo và quản lý theo quy trình bài bản của Hàn Quốc. Ca khúc Make you happy (Cùng bạn hạnh phúc) với vũ điệu nhảy dây nổi tiếng đã tạo ra cơn sốt lớn năm 2020. Một trường hợp khác là Travis Japan, nhóm nhạc đầu tiên của hệ thống Johnny’s cũ ký hợp đồng với hãng đĩa Capitol Records của Mỹ và ra mắt toàn cầu vào năm 2022 với đĩa đơn kỹ thuật số JUST DANCE! thay vì phát hành CD tại Nhật, đánh dấu sự thay đổi tư duy của những “gã khổng lồ” đứng đầu ngành giải trí Nhật Bản.

Thị trường Jpop trong 6 năm đầu thời đại Lệnh Hòa cho thấy dòng chảy âm nhạc không hề cuốn trôi những giá trị cũ mà còn bắt kịp với những nhịp sóng thời đại. Những nhóm nhạc theo phong cách dễ thương truyền thống như FRUITS ZIPPER, JO1 và =LOVE vẫn luôn thử sức với những dòng nhạc mới và đạt được tiếng vang nhất định trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, nền công nghiệp đã thay đổi để trở nên chuyên nghiệp hơn, số hóa hơn và đa sắc hơn. Một thế hệ nghệ sĩ mới đang cùng với Jpop lột xác mạnh mẽ để tìm lại vị thế trên bản đồ âm nhạc thế giới trong một hình hài mới mẻ, đầy sức sống.

KIM NGỌC

Nguồn: Tạp chí VHNT số 635, tháng 2-2026