Không gian lao động từ những điều giản dị
Chúng tôi tìm về Hợp tác xã (HTX) Cau xanh Đất Quảng vào một buổi chiều đầu hạ. Không khí nơi đây rộn ràng nhưng không ồn ã. Trong không gian mộc mạc, những đôi bàn tay phụ nữ thoăn thoắt đan từng sợi mo cau, tỉ mỉ hoàn thiện từng chiếc túi, chiếc giỏ. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự kiên nhẫn, khéo léo và cả một tình yêu âm thầm dành cho nghề.
Vô số tàu mo cau thô ráp, từng bị bỏ quên ngoài vườn, qua bàn tay con người dần trở nên mềm mại, có hình hài, mang giá trị mới. Nhìn từng sản phẩm hoàn thiện, người ta không chỉ biết đến những món đồ thủ công mà còn thấy cả hành trình của sự sáng tạo và lao động bền bỉ.
Hồi sinh ký ức, làm mới giá trị xưa
Ít ai ngờ rằng, mo cau - thứ từng bị xem là phế phẩm - nay lại trở thành nguyên liệu chính cho những sản phẩm mang giá trị kinh tế và thân thiện với môi trường. Từ túi xách, giỏ hoa, mũ, dép, đến miếng lót ly, thùng rác… tất cả đều mang vẻ đẹp mộc mạc, gần gũi nhưng tinh tế.
Ý tưởng này không đến một cách ngẫu nhiên. Nó được nuôi dưỡng từ ký ức tuổi thơ của chị Thôi, khi những vật dụng từ mo cau từng hiện diện trong đời sống người dân vùng Tiên Phước. Ấy thế nhưng, theo thời gian, dưới áp lực của đồ nhựa tiện lợi, những sản phẩm truyền thống dần bị lãng quên.
Không chấp nhận sự mai một ấy, chị cùng một số phụ nữ địa phương bắt đầu khôi phục nghề cũ, đồng thời tìm cách làm mới chúng để phù hợp với nhu cầu hiện đại. Từ những bước đi ban đầu còn nhiều bỡ ngỡ, các chị dần tạo dựng được hướng đi riêng - vừa giữ hồn truyền thống, vừa đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng.
Hình thành HTX và mở rộng sản xuất
Cuối năm 2022, tổ hợp tác đầu tiên được hình thành. Đầu năm 2023, các nghệ nhân được mời về làng cổ Lộc Yên để truyền dạy kỹ thuật đan lát. Đến cuối năm 2023, HTX Cau xanh Đất Quảng chính thức ra mắt với 22 thành viên góp vốn do chị Thôi làm giám đốc.
Trên nền tảng này, HTX từng bước phát triển, cho ra đời hơn 25 dòng sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Các sản phẩm không chỉ đa dạng về mẫu mã mà còn được chăm chút kỹ lưỡng về chất lượng, từng bước khẳng định chỗ đứng trên thị trường trong cũng như ngoài nước.
Quy trình xanh - giá trị bền vững
Một trong những yếu tố làm nên sức hút của sản phẩm mo cau chính là sự thân thiện với môi trường. Nguyên liệu được thu gom từ những tàu cau rụng theo mùa, hoàn toàn không gây tổn hại đến cây trồng hay hệ sinh thái.
Quy trình sản xuất cũng được thực hiện theo hướng “xanh”: mo cau được ngâm mềm, xé sợi, phơi khô, đan thành sản phẩm, sau đó sấy và xử lý bằng keo sinh học để tăng độ bền và chống mốc, không hóa chất độc hại, không rác thải nhựa. Mỗi sản phẩm ra đời là một cam kết rõ ràng với môi trường sống.
Nâng cao năng suất, mở rộng thị trường
Năm 2024, HTX được hỗ trợ 200 triệu đồng từ chương trình quản lý rừng bền vững do USAID tài trợ. Nguồn vốn này giúp đầu tư máy chẻ nan và máy hút ẩm, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Nếu trước đây, để hoàn thiện một sản phẩm phải cần đến hai ngày thì hiện tại, nhờ sự giúp sức của các trang thiết bị, thời gian đã được rút ngắn đáng kể. Thu nhập của các thành viên do đó cũng được cải thiện.
Hiện, mỗi tháng, HTX sản xuất hơn 300 sản phẩm, giá bán dao động từ 150.000 đến 300.000 đồng. Túi xách mo cau đã đạt chuẩn OCOP 3 sao và đang hướng tới nâng hạng. Sản phẩm không chỉ có mặt tại Đà Nẵng, Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh mà còn được khách hàng tại nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Thái Lan, Pháp, Mỹ, Bồ Đào Nha ưa chuộng.
Dù đã có tín hiệu tích cực từ thị trường quốc tế, HTX vẫn chưa thể ký kết các đơn hàng lớn do hạn chế về nhân lực. Tuy nhiên, điều này không làm giảm đi quyết tâm mở rộng sản xuất của các chị.
Tạo sinh kế và lan tỏa giá trị nhân văn
Không chỉ dừng lại ở phát triển kinh tế, mô hình HTX Cau xanh Đất Quảng còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Nhiều phụ nữ, đặc biệt là các chị đang bận con nhỏ, có thể làm việc tại nhà, vừa chăm sóc gia đình, vừa thu nhập ổn định. Không ít chị trước đây chỉ quanh quẩn nội trợ, nay mỗi tháng mang về hơn 5 triệu đồng từ việc đan túi mo cau.
Đáng trân trọng hơn, HTX còn mở rộng cơ hội cho người khuyết tật. Hình ảnh người mẹ nọ ngày ngày đưa con gái thiểu năng trí tuệ đến học nghề đã trở nên quen thuộc. Ở đây, mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa mà còn kết tinh nghị lực, khát vọng vươn lên từ những con người kém may mắn.
Khai thác lợi thế bản địa
Vùng quê Tiên Phước (Quảng Nam) trước đây từng được xem là “thủ phủ cau” với khoảng 1.000 ha trồng cau, mỗi năm cung cấp hàng triệu mo cau. Đây là nguồn nguyên liệu dồi dào song chưa được khai thác hiệu quả.
Việc tận dụng mo cau không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần giữ gìn cảnh quan đặc trưng, gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Trong bức tranh đó, sản phẩm của HTX Cau xanh Đất Quảng trở thành một điểm nhấn giàu tiềm năng.
Hành trình bền bỉ từ những điều nhỏ bé
Hành trình của chị Võ Thị Thu Thôi không phải sự bứt phá ồn ào mà là quá trình tích lũy bền bỉ từ những điều giản dị nhất. Từ chiếc mo cau rơi ngoài vườn, qua bàn tay các chị, đã trở thành sản phẩm mang giá trị kinh tế, văn hóa và bảo vệ môi trường.
Đó không chỉ là câu chuyện làm giàu mà còn là cách gìn giữ ký ức, bảo vệ thiên nhiên, lan tỏa tinh thần nhân văn trong cộng đồng. Giữa nhịp sống hiện đại, khi sản phẩm công nghiệp ngày càng chiếm lĩnh thị trường, những chiếc túi mo cau - mộc mạc, tinh tế - nhắc chúng ta rằng: giá trị lớn nhất đôi khi bắt đầu từ những điều nhỏ bé, miễn có đủ tâm huyết để nâng niu và biến chúng thành điều có ích cho cuộc đời.
Bài và ảnh: TIÊN SA
Nguồn: Tạp chí VHNT số 646, tháng 6-2026
