Tóm tắt: Ngũ Xã, trước gọi là Nam Tràng, khu vực Trúc Bạch, nay thuộc phường Ba Đình, Hà Nội, là một trong những làng nghề đúc đồng tiêu biểu của Thăng Long xưa. Trên cơ sở khảo cứu tư liệu Hán Nôm trong các kho thư tịch cổ kết hợp với ghi chép địa phương, bài viết làm rõ quá trình hình thành, phát triển và đặc trưng văn hóa của làng nghề. Nội dung nghiên cứu tập trung vào ba phương diện chính: nguồn gốc lịch sử và sự định danh Ngũ Xã gắn với quá trình hội tụ thợ thủ công từ nhiều địa phương; vai trò của Thiền sư Nguyễn Minh Không trong tư cách tổ nghề, cùng hiện tượng dung hợp danh xưng Không Lộ - Minh Không trong tín ngưỡng cộng đồng và sự phản ánh nghề đúc đồng Ngũ Xã qua thơ vịnh, địa chí, văn tế và các nguồn tư liệu liên quan. Qua đó, bài viết chỉ ra mối quan hệ mật thiết giữa kỹ nghệ đúc đồng, không gian thờ tự và mạng lưới làng nghề ở đồng bằng Bắc Bộ. Kết quả nghiên cứu cho thấy Ngũ Xã không chỉ là một trung tâm thủ công nghiệp quan trọng của kinh thành, mà còn là một không gian văn hóa nghề nghiệp đặc thù, gắn với ký ức nghề, tín ngưỡng tổ nghề và sự cố kết cộng đồng được gìn giữ bền bỉ qua nhiều thế kỷ.