Nghệ sĩ đầu tiên phải kể tới là nhiếp ảnh gia người Đức Robert Jahns (1987), với những bức ảnh về những thế giới thần kỳ đầy màu sắc. Trong đó, vạn vật hiện lên như mơ, nhẹ bỗng, bầu trời- mặt đất hòa thành một và con người đứng ở giữa chúng như lơ lửng giữa vũ trụ. Tất cả đều lung linh, thơ mộng đan xen giữa thật và hư, đem tới sự thư thái trong tâm hồn. Điều ấy có được là nhờ anh đã chỉnh sửa hàng chục bức ảnh làm nên một tác phẩm tưởng tượng, qua các ứng dụng hữu hiệu trên iphone, như VSCO Cam, ArtStudio, Snapseed…, cho ra những khung cảnh tuyệt đẹp tràn ngập sức sống, sự tươi vui và khi thấy chúng, ai nấy sẽ chìm vào trong những giấc mơ hạnh phúc. Có thể nói chúng như một cánh cổng thiên đàng để mọi người từ thực tại náo nhiệt, bộn bề, bon chen bước vào thế giới phiêu linh êm đềm, bao la, trìu mến. Mỗi bức ảnh của anh là một chiều không gian khác nhau, một nét đẹp dịu dàng, dễ chịu, khiến người ta quên đi nhọc mệt. Tuy nhiên, chúng đều xuất phát từ thực tế, ví dụ trong loạt ảnh Bóng bay, một bộ sưu tập những vật bay, như voi bay, chó bay, chim cánh cụt bay hay các thành phố ngợp trời bóng, Robert Jahns đã chụp ảnh từng thứ và sử dụng tới hơn 50 nghìn quả bóng cho mỗi sáng tác. Nghệ sĩ cũng đi qua nhiều nước lấy ý tưởng, rồi đăng tải một cách bất ngờ, tinh nghịch trên các ấn phẩm. Du lịch chính là nguồn cảm hứng của anh. Từ Paris đến London, từ Dehli tới Dubai, nghệ thuật siêu thực của Robert Jahns đã nảy sinh phong phú ở những nơi cũng đa dạng chủ đề để kể cho độc giả nghe những câu chuyện kỳ lạ, từ đó khơi gợi ở họ cảm xúc vui vẻ, tự tin và mơ về những điều vĩ đại. Là một nghệ sĩ kỹ thuật số hàng đầu thế giới, anh còn thu hút tới hơn 1,9 triệu người theo dõi trên Instagram và nhiều trang mạng khác.

Thay vì đặc tả thiên nhiên hùng vĩ, nữ nghệ sĩ Laura Zalenga (1990), một nhiếp ảnh gia nữa của Đức, sống tại Hà Lan, lại chú ý vào những tác động của môi trường đối với con người, cho thấy sự bé nhỏ, mỏng manh và gợi cảm của họ giữa thiên nhiên. Ảnh của chị cũng là những giấc mơ song là giấc mộng của một phụ nữ tinh tế, giàu cảm xúc, dễ tổn thương đang tự khám phá bản thân trước thiên nhiên (khi đi trong rừng, nằm bên bãi biển, treo mình trên cây hay nóc nhà cao). Nữ nghệ sĩ ít khi dùng người mẫu mà dùng chính mình như một phương tiện truyền đạt, cũng tự đặt ra các tình huống không gian giả tưởng nhằm thể hiện những phút giây cô đơn, suy tư, đam mê, bị trói buộc, truy đuổi hay giải thoát... Tựu chung, ảnh rất kịch tính, thu hút người xem bởi các yếu tố hư cấu lẫn thường gặp. Tác phẩm mang đậm tính biểu tượng, ý niệm ca ngợi những chuẩn mực về sắc đẹp, tuổi trẻ, sự can đảm, độc lập, tự do và hòa điệu với xung quanh. Xem ảnh của chị, ai nấy đều có thể làm được các album khi dùng thiên nhiên như một phép ẩn dụ và liên hệ giữa hình hài con người với thế giới tự nhiên. Hiện nay, Laura Zalenga đang hợp tác với khá nhiều thương hiệu, như Adobe, Facebook, Sony, Disney và đang khẳng định là một nhiếp ảnh gia trẻ có ảnh hưởng nhất trong làng nhiếp ảnh đương đại.

Lấy cảm hứng từ những chân dung trong hội họa thời kỳ vàng kim của Hà Lan, nhiếp ảnh gia Bill Gerak (1973) đến từ Melbourne- Australia từ năm 2010 đã dày công làm một bộ ảnh táo bạo, phục dựng hình ảnh người xưa 400 năm trước. Ngoài tập trung vào các tầng lớp thị dân, nông dân và thợ thủ công thế kỷ XVII-XVIII, anh còn phản ánh vẻ đẹp trẻ thơ ngộ nghĩnh, đáng yêu qua chính người con gái mới năm tuổi của mình, bé Athena, biến em thành cô bé Alice ở xứ sở thần tiên. Nhằm phản ánh rõ nét và chi tiết những gì trong tranh cổ điển, anh đã sắp đặt môi trường và con gái sao cho phù hợp với từng bối cảnh lịch sử và dùng đèn flash có ánh sáng mềm mại, nhẹ nhàng, nhấp nhánh nhằm duy trì vẻ ngoài tươi tắn của các nhân vật. Nhờ trước đó đã làm nghề quay phim nên góc độ trong ảnh lúc này cực chính xác, sinh động. Kế tiếp, anh xử lý hậu kỳ, sử dụng công nghệ ứng biến như cách các bậc thầy hội họa dùng cọ, vải vẽ và màu vẽ của họ hoàn thiện tác phẩm. Kết quả là một bức chân dung thiếu nữ với vẻ đẹp dễ thương, nhí nhảnh đứng trong những khung cảnh rực rỡ, trong những công việc lớn nhỏ đa dạng, gồm việc nhà, đồng áng, giải trí, sáng tác và hoạt động xã hội và dù đóng ai, bé Athena vẫn xuất sắc. Thế nhưng, với chút nghịch ngợm, anh cũng đưa vào đây nhiều vật dụng hiện đại, như máy tính bảng chẳng hạn tăng thêm sự dí dỏm và giao thoa văn hóa. Đại thể ảnh của Bill Gerak đưa người xem trở về với các giai đoạn khác nhau của lịch sử nghệ thuật, mà nhất là tranh của hai danh họa Johannes Vermeer và Rembrant van Rjin, cũng đưa chúng ta đến những thế giới huyền ảo, độc đáo hơn trong trí tưởng tượng. Vào năm 2012, anh đã nhận được huy chương vàng tại giải thưởng quốc tế Loupe và Huy chương bạc tại giải thưởng Le Prix de la Photographie Paris.

Khác với nhiều đồng nghiệp, nghệ sĩ Erik Johansson (1985) thường chụp rất nhiều ảnh làm ý tưởng. Nhiếp ảnh gia người Thụy Điển đang sống tại Prague này xem những xê-ri ảnh anh chụp được chỉ là một nguyên liệu thô, sau đó biên tập lại. Anh có thể chụp một lúc mấy chục bức ảnh, rồi làm việc với hơn 100 lớp Photoshop, nhằm cho ra một bức ảnh cuối cùng trông như thật nhưng lại có nhiều sự không nhất quán về mặt lô gíc mà tạo nên hiệu ứng siêu thực, hài hước. Bằng cách đùa nghịch với ánh sáng cùng việc phối cảnh tinh vi- cầu kỳ, anh dễ dàng biến tất thảy những gì tưởng tượng của trẻ thơ hay của bất cứ ai điên rồ nhất cũng thành hiện thực. Bạn nghĩ sao nếu thấy một đống lông cừu bay lên trời hóa những đám mây, một hòn đảo chềnh ềnh được mọc ra từ lưng một chú cá hay một con đường tự tách đôi nhăn nhúm như một mảnh vải bị vò xé, rồi một người nằm ngủ trên bãi biển mà chăn đắp của nàng chính là biển xanh vời vợi trong khi một người khác cắm đầu lên trời, chỗ như một mặt nước phản chiếu bóng hình anh ta trên mặt đất và từ một bức tranh, những đoàn thuyền từ đâu đổ xuống lao về giữa căn phòng… Thật vô lý song lại hợp lý trong ảnh của Erik Johansson bởi anh là một người giàu ý tưởng sắp đặt sự sống. Anh muốn thế nào, nó sẽ như vậy!. Tuy nhiên, thế giới của anh là một vương quốc của chủ nghĩa siêu thực cực độ, nơi những mảnh ghép được lắp ráp thành những cảnh tượng phi phàm và chúng cũng có thể được tháo ra để gắn với một mảnh khác.

Tiếp nối những nhà chụp ảnh trên cao song ở lĩnh vực máy bay không người lái cho những bức ảnh to lớn, ngoạn mục hấp dẫn nhất hôm nay là nhiếp ảnh gia người Mỹ Randy Jay Braun. Anh là người tiền phong áp dụng kỹ thuật này cũng là tác giả của cuốn sách Nhiếp ảnh trên không bằng máy bay không người lái, chứa hàng trăm bức ảnh đặc sắc chụp bang Hawaii, khiến người xem nghẹt thở. Những bức ảnh ấy được thực hiện ở độ cao hàng trăm mét, có rất nhiều yếu tố gió giật, sấm sét- máy bay và cả thợ ảnh không trụ nổi. Thế nhưng, anh lại tiến hành rất nhàn hạ, chỉ cần điều khiển thiết bị chao lên liệng xuống lấy nét, ánh sáng ngay cả khi mưa bão. Sau gần 30 năm chụp ảnh chân dung và nổi tiếng với những sáng tác về vũ điệu Hula, một cơ duyên đã dẫn anh đến với máy bay không người lái vào cuối năm 2012 và một lần nữa thành danh trong việc chụp ảnh trên cao tự động. Anh hơn thế còn là người đầu tiên giới thiệu công nghệ mới khắp thế giới và tính đến năm 2015 khi nó đã phổ biến, anh đã chụp được 320 nghìn kilômét. Qua ảnh của Randy Jay Braun, bạn sẽ thấy cả một cánh rừng bạt ngàn, một dải đất chạy dài tít tắp và nếu gần nữa là những con sóng bạc đầu lồng lộng đuổi theo những người lướt ván hay những chú cá voi thầm lặng đang bơi dưới những chiếc thuyền câu tí xíu… Cảnh tượng chân thật, không hề chứa một chút hư cấu song ai nấy cứ tưởng nằm mơ.

CHU MẠNH CƯỜNG - Ảnh: Nguồn Fisheye Magazine

Nguồn: Tạp chí VHNT số 629, tháng 12-2025