“Hội sách và Văn hóa đọc Thành phố Hà Nội 2026” diễn ra từ ngày 21 đến 27/4/2026 tại Phố Sách Hà Nội với sự tham gia của 14 đơn vị xuất bản, phát hành. Đây là hoạt động thiết thực chào mừng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, gắn với kỷ niệm 9 năm thành lập Phố Sách Hà Nội, qua đó góp phần lan tỏa tinh thần học tập suốt đời, hình thành và duy trì thói quen đọc trong cộng đồng, đặc biệt đối với thanh thiếu niên, học sinh và các gia đình Thủ đô.
Phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Nam Trịnh Ngọc Trâm cho rằng, ngày nay sách đang đứng trong một hệ sinh thái rộng lớn hơn, nơi công nghệ truyền thông và các ngành công nghiệp sáng tạo cùng tham gia vào quá trình sản xuất và phân phối nội dung. Chính trong bối cảnh đó, khái niệm công nghiệp văn hóa đã trở thành một hướng tiếp cận quan trọng, đặt văn hóa không chỉ trong phạm vi tinh thần mà còn trong mối quan hệ với phát triển kinh tế - xã hội.
Bà cũng đánh giá, ngành Xuất bản nói chung và văn hóa đọc nói riêng đang đứng trước rất nhiều thách thức: Sự cạnh tranh của các nền tảng nội dung số, thay đổi trong thói quen tiếp cận thông tin của người dân và những hạn chế trong việc kết nối giữa ngành Xuất bản với các lĩnh vực khác như điện ảnh, truyền thông và du lịch… Điều này đòi hỏi cần phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữa. Việc đặt câu hỏi về vai trò của sách trong công nghiệp văn hóa không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn là vấn đề thực tiễn: Làm thế nào để sách không chỉ tồn tại như một sản phẩm độc lập mà trở thành điểm khởi đầu cho chuỗi giá trị văn hóa đa dạng? Làm thế nào để tri thức từ sách được lan tỏa rộng rãi hơn thông qua các hình thức sáng tạo, thu hút bạn đọc? Từ góc độ quản lý địa phương, bà cho rằng phát triển công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận như một quá trình liên ngành, trong đó chính quyền cơ sở đóng vai trò tạo lập môi trường thuận lợi, hỗ trợ các hoạt động văn hóa và khuyến khích các sáng kiến sáng tạo.
Ngay sau phiên khai mạc, Tọa đàm "Sách và Công nghiệp văn hóa" bắt đầu với phiên thảo luận: “Vai trò của Sách trong sự phát triển của văn hóa và công nghiệp văn hóa”.
Phát biểu tại Tọa đàm, PGS, TS Nguyễn Toàn Thắng - nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định văn hóa và hệ giá trị con người là nguồn lực cốt lõi để phát triển đất nước nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới. Sách chính là phương tiện lưu giữ tinh hoa trí tuệ và "diễn ngôn" của các thời đại lịch sử.
Ông cũng cho rằng, khác với sự sáng tạo tự nhiên, nhỏ lẻ truyền thống, công nghiệp văn hóa là quá trình sản xuất có tổ chức, có hệ thống dây chuyền và sự can thiệp sâu của khoa học - công nghệ. Ông đề cập đến chuỗi giá trị và tính chuyên nghiệp, nhấn mạnh việc chuyển đổi từ sản xuất manh mún sang quy trình chuyên nghiệp bao gồm: Ý tưởng sáng tạo – Tổ chức sản xuất – Phân phối – Tiêu dùng nghệ thuật. Các sản phẩm văn hóa (như sách) cần được kiểm chứng bởi thị trường, tuân thủ nghiêm ngặt vấn đề bản quyền và chú trọng đến trải nghiệm tiêu dùng của công chúng.
PGS, TS Nguyễn Toàn Thắng nhấn mạnh, văn hóa đọc và ngôn ngữ luôn là nền tảng bền vững. Là di sản phi vật thể quan trọng nhất; ngôn ngữ còn thì văn hóa và dân tộc còn. Trong đó, văn hóa đọc là "hạt mầm" của tri thức, đạo đức và lẽ sống. Việc đọc sách không chỉ là thói quen mà còn là phương thức để con người thấu hiểu cuộc sống và kết tinh trí tuệ dân tộc.
TS Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Thái Hà Books nêu rõ thực trạng và thách thức của ngành Xuất bản Việt Nam khi đang thiếu một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa đồng bộ. Sách vẫn tồn tại đơn lẻ, chưa trở thành hạt nhân để chuyển thể sang các loại hình nghệ thuật và giải trí khác như phim, game hay truyền thông.
Theo ông, cần học tập mô hình phát triển của các nước trong khu vực. Chìa khóa thành công của họ nằm ở sự đầu tư chiến lược của quốc gia, cách làm việc bài bản, khoa học và tốc độ chuyển đổi nhanh chóng. Ông cũng đề cập đến chiến lược "sản phẩm phái sinh" và “giá trị gia tăng”, theo ông một cuốn sách không chỉ là văn bản mà là khởi đầu cho chuỗi giá trị. Việc kết hợp sách với các ngành nghề thủ công mỹ nghệ hoặc chuyển thể sang phim ảnh, đồ chơi sẽ tạo ra những sản phẩm văn hóa có sức hút mạnh mẽ và giá trị kinh tế cao.
Trong phiên thảo luận “Thực trạng hợp tác của ngành xuất bản và các ngành văn hóa khác tại Việt Nam hiện nay”, bà Khúc Thị Hoa Phượng nhấn mạnh, định nghĩa mới về công nghiệp văn hóa dựa trên sự sáng tạo, sách chính là tri thức nền tảng, là "cái gốc của mọi cái gốc" do người viết đúc kết. Việc phát triển các sản phẩm phái sinh từ sách (như phim, kịch) tại Việt Nam đang gặp khó khăn do thiếu một hệ sinh thái hỗ trợ. Bên cạnh đó là sự thiếu hụt về hạ tầng tri thức chuyên ngành, đơn cử trong thể loại trinh thám hay điều tra, chúng ta thiếu hệ thống thuật ngữ thuần Việt, dẫn đến việc phải mượn từ ngữ bên ngoài, gây khó khăn cho việc sáng tác. Đề cập đến một giải pháp liên ngành, bà kêu gọi các chuyên gia, các nhà nghiên cứu cần ngồi lại với nhau để xây dựng hệ sinh thái và hệ thống thuật ngữ cho từng thể loại (triết học, văn chương, trinh thám...). Bà cũng đề xuất sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị xuất bản, giới chuyên gia và các ngành nghệ thuật khác để xây dựng nền móng tri thức vững chắc, giúp sản phẩm văn hóa nội địa có đủ sức cạnh tranh và vươn tầm quốc tế.
Bà Cao Phượng Diễm - Nhà sản xuất phim, chuyên gia marketing và truyền thông chia sẻ câu chuyện trong quá trình thực hiện dự án phim về nhân vật lịch sử Hoàng Thị Thế. Để làm những bộ phim lịch sử, người làm phim chủ yếu tìm kiếm tư liệu qua sách báo. Bà khẳng định sách là nền tảng tri thức nền, tri thức từ sách và tư liệu lưu trữ là yếu tố then chốt để xây dựng nhân vật và bối cảnh lịch sử trong điện ảnh. Đề cập đến mô hình hợp tác "cộng sinh" trong công nghiệp văn hóa, bà đánh giá cao sự chuyển dịch tư duy từ hợp tác đơn lẻ sang xây dựng chuỗi giá trị đa chiều giữa xuất bản và điện ảnh. Trong đó, sách là gốc của phim và phim là động lực để tái tạo các sản phẩm sách mới, tạo thành một hệ sinh thái văn hóa bền vững.
Đồng quan điểm, PGS, TS Nguyễn Toàn Thắng khẳng định cần có chiến lược liên kết đa ngành, sự kết nối và hợp tác là yếu tố sống còn trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa.
Tọa đàm đã đặt ra ra một câu hỏi lớn: trong bức tranh công nghiệp văn hóa đang định hình, sách và tri thức đang đứng ở đâu? Từ việc làm rõ khái niệm công nghiệp văn hóa, nhìn vào các mô hình phát triển của những tập đoàn truyền thông lớn trên thế giới, đến việc đối diện với thực trạng tại Việt Nam, các chuyên gia đã cùng chỉ ra những điểm nghẽn đang khiến ngành xuất bản chưa phát huy được vai trò nền tảng của mình. Đồng thời, đây cũng là không gian kết nối giữa các nhà làm sách với các lĩnh vực sáng tạo khác như điện ảnh, truyền thông, nghệ thuật biểu diễn hay du lịch – nơi những câu chuyện từ trang sách có thể tiếp tục sống đời sống mới.
Một điểm nhấn mang ý nghĩa xã hội của chương trình là hoạt động quyên góp sách. 14 đơn vị xuất bản phát hành sách đã góp được 800 cuốn sách chất lượng nhằm xây dựng Tủ sách Khuyến đọc dành tặng Trường Dân tộc nội trú Tiểu học và THCS Si Pa Phìn (Điện Biên). Hoạt động thể hiện tinh thần sẻ chia, trách nhiệm cộng đồng của các đơn vị tham gia và bạn đọc, góp phần lan tỏa giá trị nhân văn của văn hóa đọc tới những địa bàn còn nhiều khó khăn.
“Hội sách và Văn hóa đọc TP Hà Nội 2026” được xây dựng theo định hướng kết hợp hài hòa giữa hoạt động chuyên môn về sách, hoạt động cộng đồng và các sự kiện văn hóa trải nghiệm. Trong khuôn khổ chương trình còn diễn ra chuỗi tọa đàm, giao lưu, giới thiệu sách với các chủ đề như “Sách và Công nghiệp văn hóa”, “Chuyển đổi số ngành sách”, Viết truyện lịch sử cho thời hiện đại, cùng nhiều hoạt động giới thiệu sách văn học, kỹ năng, lịch sử và các ấn phẩm về khoa học – công nghệ, trí tuệ nhân tạo dành cho bạn đọc trẻ.
Bên cạnh hoạt động trưng bày, Hội sách mang đến hàng vạn cuốn sách thuộc nhiều lĩnh vực với mức ưu đãi từ 30% đến 50%, cùng nhiều quà tặng dành cho bạn đọc. Đồng thời, không gian Hội sách được tổ chức theo hướng mở, thân thiện với nhiều hoạt động tương tác dành cho thiếu nhi và gia đình như sáng tạo thủ công, trò chơi trải nghiệm, chương trình “săn dấu – nhận quà”, góp phần đưa việc đọc trở nên gần gũi và sinh động trong đời sống.
Đặc biệt, Hội sách phối hợp cùng Quỹ Hỗ trợ Bảo tồn Di sản Văn hóa Việt Nam tổ chức Megalive đầu tiên của ngành xuất bản, diễn ra từ 20 giờ đến 24 giờ ngày 22/4/2026 trên nền tảng TikTok Phường Cửa Nam, mở rộng hình thức tiếp cận sách tới đông đảo bạn đọc trên môi trường số.
