Xứ Thanh, được biết đến là dải đất vắt ngang Tổ quốc, là điểm cuối của miền Bắc - mở đầu của miền Trung, vùng “địa linh nhân kiệt" nơi chứa đựng những trầm tích lịch sử, văn hóa dày sâu, nơi tên đất tạc vào sử sách, hồn người kết tụ tinh hoa. Miền núi phía Tây tỉnh Thanh Hóa được ví như bức tranh thổ cẩm đa sắc màu, hiện diện trong bức tranh ấy là ý thức tâm linh nguồn cội, là dòng chảy lặng lẽ của lịch sử truyền thống bao đời.
Đến với hoạt động văn hóa đặc trưng vùng miền tại khu Làng II (Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam), các nghệ nhân đồng bào Thái Trắng tới từ xã Xuân Du, tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức tái hiện nghi thức “Lễ cưới hai lần” (Tằng cẩu) của dân tộc mình. Đây không chỉ là buổi trình diễn lễ hội đơn thuần, mà còn là một nỗ lực bảo tồn sống động, mang lại nhiều giá trị cốt lõi trong việc gìn giữ di sản văn hóa dân tộc.
Nghi thức được trình diễn với 5 cảnh:
Cảnh 1: Cô gái đang ngồi quay tơ, dệt vải thì các chàng trai bản đến tìm hiểu cô gái, trai gái giao duyên hò hẹn qua điệu khặp, tiếng khèn, với ý nghĩa: Từ thuở biết làm nương rẫy, trồng cây lúa, cây ngô, biết lấy sừng trâu đong rượu cần cũng là lúc con trai, con gái dân tộc Thái đã biết trao gửi tình cảm. Tiếng khèn của chàng trai như lời gọi của núi rừng, vừa mạnh mẽ, vừa sâu lắng. Không chỉ tài hoa, chàng trai còn mang dáng vẻ rắn rỏi, khỏe khoắn, chàng đẹp như cây rừng, vững chãi như đá núi, giọng hát của chàng đến muông thú cũng quên lối về.
Cảnh 2: Bố mẹ chàng trai mang lễ vật đến nhà gái. Để xin dâu lần thứ nhất được thực hiện trong không khí giản dị, ấm cúng, chú rể và cô dâu đi theo ông Mơ ra làm lễ bái tổ tiên nhà gái (Lễ rước dâu – Cưới lần 1). Lễ vật gồm có thịt lợn, rượu, gạo nếp, bánh chưng, thổ cẩm, cau trầu... Đi đầu đoàn nhà trai là ông Mơ, tay nâng mâm trầu cau - sính lễ thiêng liêng mở đầu cho câu chuyện trăm năm. Theo sau là chú rể cùng gia đình mang theo lễ vật sang nhà gái xin cưới. Nhà trai được nhà gái chào đón nhiệt tình, phấn khởi bằng những làn điệu trống chiêng vui nhộn, âm thanh tiếng Khua luống, Khèn bè tạo nên không khí vui vẻ.
Cảnh 3. Chàng trai cô gái cùng nhau lao động sản xuất: Ngày tháng trôi qua, chàng trai chăm chỉ lên nương rẫy, vào rừng kiếm củi, gánh vác mọi việc trong gia đình nhà bố mẹ vợ; Còn cô gái, từ khi chồng về ở rể lo việc cho nhà mình, cô gái Thái có thời gian nhiều hơn để chuẩn bị cho lễ cưới lần 2. Hằng ngày, cô chăm chỉ dệt những tấm vải đẹp nhất, hoa văn tinh xảo nhất bởi theo quan niệm của người Thái, lễ cưới lần 2 mới thật sự quan trọng, lúc này cô mới được về làm dâu nhà chồng.
Cảnh 4: Lễ đón dâu (Lễ cưới lần 2): Là lời mãn hạn ở rể, chàng trai nay đã trở thành trụ cột vững chãi. Lễ cưới lần thứ hai diễn ra để đón người con gái về làm dâu chính thức. Đoàn đón dâu nhà trai có ông Mơ dẫn đầu, theo sau là chú rể mặc đồ truyền thống, bố chú rể, anh em họ hàng, bạn bè, cùng lễ vật.
Cảnh 5: Vui hội mừng cô dâu về nhà chồng. Khi đoàn rước và đoàn đưa dâu về đến cổng nhà trai thì cổng rước và cồng đưa cùng nổi lên 2 hồi dài, tiếng trống chiêng, khua luống nổi lên rộn rã chào đón cô dâu và 2 họ.
Nghi thức “Lễ cưới hai lần” mang đặc trưng riêng biệt của người Thái Thanh Hóa, khác với các vùng miền khác ở các chi tiết trong nghi lễ như: búi tóc (Tằng cẩu) cho cô dâu khi về nhà chồng, khẳng định sự thay đổi về nhân dạng và địa vị xã hội của người phụ nữ; trang phục (khăn piêu, áo cóm, hàng khuy bướm) và các làn điệu khắp, hát giao duyên; nghi lễ giúp công chúng nhận diện rõ nét “mã gene văn hóa” không thể trộn lẫn của người Thái nơi này. Đồng thời, làm sống lại các giá trị truyền thống trong bối cảnh hiện đại, thông qua việc truyền tải cái hồn cốt của nghi lễ, trong các cử chỉ, lời nói và cảm xúc thực tế.
Nghi lễ đã thu hút sự tham gia của đông đảo du khách và các dân tộc anh em, tạo ra môi trường giao lưu văn hóa, giúp giá trị truyền thống được lan tỏa tự nhiên thay vì mang tính giáo điều. Và ẩn sau các nghi thức là những bài học nhân sinh sâu sắc từ sự tôn trọng. Lễ cưới hai lần (lần đầu tại nhà gái, lần hai tại nhà trai) thể hiện sự trân trọng đối với công ơn sinh thành của cha mẹ hai bên. Đồng thời, nghi lễ nhắc nhở đôi vợ chồng trẻ về sự thủy chung, gắn kết bền chặt, mang thông điệp mạnh mẽ về sự bền vững của hôn nhân trong xã hội hiện đại .
Sự kiện diễn ra tại Làng Văn hóa năm 2026 là minh chứng cho mô hình bảo tồn gắn với phát triển. Điều này tạo động lực cho nghệ nhân khi văn hóa của của dân tộc mình được tôn vinh, các nghệ nhân xã Xuân Du có thêm niềm tự hào và ý thức trách nhiệm trong việc truyền dạy cho thế hệ trẻ tại địa phương.
