Tóm tắt: Trong tiến trình phát triển của văn hóa dân tộc Việt Nam, các loại hình nghệ thuật dân gian luôn giữ vai trò quan trọng trong việc lưu giữ và truyền tải những giá trị tinh thần tốt đẹp của cộng đồng. Trong đó, dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh là một di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu, mang đậm bản sắc vùng miền và có giá trị to lớn cả về nghệ thuật lẫn giáo dục. Việc UNESCO ghi danh dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (năm 2014) đã khẳng định vị thế và ý nghĩa của loại hình nghệ thuật này không chỉ trong phạm vi quốc gia mà còn trên bình diện quốc tế. Trong bối cảnh hiện nay, khi các giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nhiều thách thức từ quá trình toàn cầu hóa và hiện đại hóa, việc nghiên cứu vai trò của dân ca ví, giặm trong giáo dục thẩm mỹ là cần thiết, góp phần định hướng bảo tồn và phát huy hiệu quả giá trị của di sản trong đời sống đương đại.

Tóm tắt: Bài viết phân tích vai trò của cảnh quan sinh thái trong mối quan hệ với văn hóa và con người qua phim truyền hình Đàn trời (đạo diễn Bùi Huy Thuần). Từ bối cảnh điện ảnh Việt Nam về đề tài dân tộc thiểu số, bài viết nhấn mạnh vai trò của việc chuyển thể văn học sang điện ảnh, trong đó cảnh quan không chỉ là phông nền mà còn tạo dựng bản sắc và chiều sâu thẩm mỹ. Trên cơ sở đó, hai luận điểm chính được triển khai: Cảnh quan miền núi như một “nhân vật văn hóa” kết tinh giá trị truyền thống, tín ngưỡng và ký ức cộng đồng; từ góc nhìn sinh thái nhân văn, mối quan hệ con người - cảnh quan cho thấy mối quan hệ giữa bảo tồn và khai thác, giữa bản sắc và áp lực phát triển. Cuối cùng, bài viết cho rằng cảnh quan miền núi hiện lên như một không gian xã hội - chính trị, đồng thời khẳng định điện ảnh là công cụ quan trọng trong nhận diện và cảnh tỉnh trước các vấn đề sinh thái đương đại.

Tóm tắt: Văn học Nhật Bản giữ vị trí đặc biệt trên văn đàn thế giới với những tác phẩm mang đậm bản sắc văn hóa của “đất nước mặt trời mọc”. Trong đó, Truyện kể Genji được công nhận là cuốn tiểu thuyết đầu tiên theo nghĩa hiện đại, phác họa bức tranh toàn cảnh về đời sống cung đình thời kỳ Heian (794-1185). Bài viết đề cập tới nét đặc sắc trong nội dung của tác phẩm, từ nghệ thuật Hương đạo được miêu tả khéo léo tới những nét tương đồng giữa hai tác phẩm Truyện kể Genji của Nhật Bản và Hồng Lâu Mộng - một trong tứ đại kỳ thư của Trung Quốc.

Tóm tắt: Trang sức sử dụng chất liệu sơn mài là dạng sản phẩm trang sức mới xuất hiện trong khoảng những năm đầu thế kỷ XXI tại Việt Nam và phát triển tới ngày nay với số lượng và chất lượng ngày càng tăng. Thời kỳ đầu, các sản phẩm trang sức sơn mài chỉ là các sản phẩm lưu niệm ở dạng đồ quà tặng du lịch nhỏ gọn nhằm tăng thêm sự lựa chọn cho du khách có thể sở hữu sản phẩm sơn mài mà không bị hạn chế bởi kích thước của sản phẩm như các sản phẩm tranh, mỹ nghệ sơn mài khác. Tuy nhiên, cùng với thời gian, sản phẩm trang sức sơn mài ngày càng trở nên phong phú cả về thiết kế tạo dáng, tính thẩm mỹ phù hợp thị trường trong nước - đặc biệt là giới trẻ Việt Nam và hướng ra thị trường thế giới với vai trò trang sức ngày càng được ưa chuộng. Sản phẩm trang sức sơn mài vừa mang tinh hoa của chất liệu và kỹ thuật sơn mài Việt, vừa mang tư duy thiết kế hiện đại của trang sức ngày nay.

Tóm tắt: Nghiên cứu này nhằm khẳng định tầm quan trọng của việc tích hợp kiến thức văn hóa trong dạy học Ngữ văn. Nghiên cứu áp dụng phương pháp liên ngành, kết hợp soi chiếu từ góc nhìn nghiên cứu văn hóa trong giảng dạy văn học. Kết quả nghiên cứu chỉ ra và phân tích cụ thể thiết kế hoạt động dạy học tác phẩm văn học theo định hướng tiếp cận văn hóa, tổ chức hoạt động trải nghiệm, sáng tạo gắn liền với văn hóa địa phương và kỹ năng đọc - hiểu, giải mã các tầng nghĩa văn hóa của văn bản.

Tóm tắt: Trong mỹ thuật truyền thống Việt Nam, gà gắn với đời sống cư dân nông nghiệp và mang giá trị biểu tượng như dương khí, cát tường, phồn thực và hạnh phúc. Trên gốm Lái Thiêu, hình tượng gà được nghệ nhân thể hiện đa dạng qua bố cục gà đơn, cặp trống - mái, đàn gà, kết hợp mô típ hoa cúc, cây cải, cây chuối, tạo nên biểu trưng về trường tồn, sinh sôi và anh hùng - mỹ nhân. Kế thừa các công trình nghiên cứu trước, bài viết được tiếp cận từ mỹ thuật học, văn hóa học và biểu tượng học để phân tích nhằm lý giải toàn diện ngôn ngữ tạo hình của các mô típ gà trong nghệ thuật gốm Nam Bộ. Kết quả cho thấy hình tượng gà đã góp phần định hình bản sắc gốm Lái Thiêu, tiêu biểu với “Bát con gà” nổi tiếng, đồng thời, khẳng định giá trị thẩm mỹ, văn hóa và gợi mở hướng phát huy trong nghệ thuật đương đại.

Tóm tắt: Mỹ thuật trong đô thị đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng sống, định hình bản sắc văn hóa và tạo ra môi trường thẩm mỹ hài hòa tích hợp yếu tố nghệ thuật. Chúng không chỉ giúp cải thiện cảnh quan, làm mềm hóa kiến trúc đô thị, tạo điểm nhấn cho thành phố mà còn có tác động mạnh mẽ đến tâm lý, xã hội và kinh tế của cộng đồng. Nghệ thuật công cộng đang phát triển và mở ra nhiều hình thức biểu hiện mới mẻ, đa dạng. Ở một góc độ khác, mỹ thuật ứng dụng cũng góp phần đưa mỹ thuật vào trong đời sống, tiếp cận tới người dân và là một phần không thể thiếu trong hầu khắp các lĩnh vực của xã hội ngày nay. Cả hai lĩnh vực đều chứa đựng yếu tố mỹ thuật, mang tính thẩm mỹ hướng đến nhu cầu sống của xã hội. Thông qua bài viết, nghiên cứu nhằm làm rõ biểu hiện của mỹ thuật đô thị và những điểm tương đồng trong mối quan hệ với mỹ thuật ứng dụng.

Tóm tắt: 13 ca khúc viết về Tây Nguyên cho giọng nữ cao trong hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, là một bộ phận quan trọng trong nền âm nhạc mới Việt Nam. Lời ca là một phần không thể thiếu cùng với giai điệu âm nhạc để tạo nên diện mạo của một ca khúc. Tuy nhiên, đấy là cách nhìn cơ học từ hai bộ phận cấu thành, thực tế ngoài vai trò cấu trúc thiết yếu, lời của ca khúc còn chứa đựng nhiều nội dung, nhiều lớp cắt về văn hóa, lịch sử. Nội dung lời ca trong các ca khúc viết về Tây Nguyên không chỉ mang tính tự sự, trữ tình mà còn đậm chất sử thi, phản ánh sinh động các vấn đề về tình yêu quê hương, lòng biết ơn với Bác Hồ, ca ngợi anh hùng dân tộc, vẻ đẹp thiên nhiên - con người và âm hưởng chiến thắng... Việc thấu hiểu những lớp ý nghĩa này là yếu tố thiết yếu trong quá trình học thanh nhạc và biểu diễn chuyên nghiệp, bởi nó cho phép người hát truyền tải những cảm xúc chân thực và xác thực nhất đến người nghe thông qua ngôn ngữ tiếng hát.

Tóm tắt: Bài viết tập trung luận giải hệ thống lý thuyết bổ trợ trong nghiên cứu sự chuyển dịch của nghệ thuật Xòe Thái từ không gian dân gian sang môi trường biểu diễn chuyên nghiệp. Thông qua phương pháp tiếp cận liên ngành, tác giả vận dụng đồng bộ lý thuyết nghệ thuật học, triết học văn hóa và lý thuyết các bên liên quan để phân tích quá trình biến đổi, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, việc chuyên nghiệp hóa Xòe Thái không chỉ là sự nâng tầm về kỹ thuật hình thể và dàn dựng sân khấu mà còn là quá trình kế thừa có chọn lọc các giá trị cốt lõi để thích ứng với đời sống đương đại. Đồng thời, bài viết khẳng định vai trò phối hợp giữa các chủ thể quản lý và nghệ sĩ trong việc định vị Xòe Thái như một biểu tượng văn hóa đặc thù, góp phần quảng bá hình ảnh quốc gia và thực hiện hiệu quả đường lối phát triển văn hóa của Đảng.

Tham luận tại Hội thảo “Nhìn lại sự vận động, phát triển của văn học, nghệ thuật Việt Nam 50 năm sau ngày đất nước thống nhất (30/4/1975 - 30/4/2025)” do Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật tổ chức tháng 6/2025.